Τσουνάμι δημοκρατικής απορρύθμισης

Τα αποτελέσματα του πρώτου γύρου των προεδρικών εκλογών προκάλεσαν ένα τσουνάμι στο πολιτικό σκηνικό της Γαλλίας. Η πρωτιά του Εμανουέλ Μακρόν με 27,8% δεν μπορεί να κρύψει τη σημαντική άνοδο των υποψηφίων της Ακροδεξιάς και του εθνολαϊκισμού Μαρίν Λεπέν και Ερίκ Ζεμούρ (30%), ούτε την υψηλή εκλογική επίδοση (21%) του Ζαν – Λικ Μελανσόν, ο οποίος εξέφρασε τον ριζοσπαστικό λαϊκισμό.

Τα αποτελέσματα αποκάλυψαν σοβαρές μετατοπίσεις του εκλογικού σώματος και ανέδειξαν μια βαθιά απορρύθμιση των δημοκρατικών συσχετισμών. Ετσι, διαπιστώνεται ότι η άνοδος των λαϊκίστικων άκρων είναι ευθέως ανάλογη με την εκλογική κατάρρευση των υποψηφίων των παραδοσιακών κομμάτων της Κεντροδεξιάς και της Κεντροαριστεράς. Ισως αυτό να είναι μια «παράπλευρη απώλεια» και σίγουρα αθέλητη συνέπεια της στρατηγικής που ακολούθησε τα τελευταία χρόνια ο Εμανουέλ Μακρόν να διεμβολίσει τα παραδοσιακά κόμματα των γκoλιστών και των σοσιαλιστών για να αναδείξει το δικό του κεντρώο κόμμα ως κόμμα της προεδρικής πλειοψηφίας. Τα δύο παραδοσιακά κόμματα πράγματι υποχώρησαν σε βαθμό εκλογικής εξαφάνισης, όμως οι ψηφοφόροι τους μετακινήθηκαν σε σημαντικό ποσοστό προς την Ακροδεξιά της Λεπέν και του Ζεμούρ ή προς τον ριζοσπαστικό λαϊκισμό του Μελανσόν. Η απορρύθμιση των δημοκρατικών συσχετισμών δεν είναι απλά ένα σύμπτωμα αυτής της εκλογικής μάχης, αλλά ένα δομικό στοιχείο της ανασύνταξης του πολιτικού πεδίου. Οταν τα παραδοσιακά πολιτικά στεγανά Δεξιάς – Αριστεράς διεμβολίστηκαν από τη νέα πολιτική τυπολογία του προοδευτικού Vs λαϊκισμού, το εκλογικό σώμα υπό το βάρος της κοινωνικής, οικονομικής και πανδημικής κρίσης ριζοσπαστικοποιήθηκε. Πολίτες των αγροτικών και εργατικών περιοχών της Γαλλίας ένιωσαν αποξενωμένοι από την ασκούμενη πολιτική και έδωσαν υψηλά ποσοστά στη Λεπέν. Πρώην «κάστρα» των σοσιαλιστών πέρασαν από αντίδραση ή από επιλογή της «χρήσιμης ψήφου» στον Μελανσόν, ο οποίος υποσχόταν κατά την προεκλογική περίοδο «σύνταξη στα 60 έτη», «τέταρτη εβδομάδα διακοπών», εθνικοποιήσεις κ.λπ… Ας σημειώσουμε, δε, ότι και τα δύο αυτά άκρα χαρακτηρίζονται από έντονο ευρωσκεπτικισμό και στέκονται με «διακριτικότητα» απέναντι στην εισβολή του Πούτιν στην Ουκρανία.

Αυτή η απορρύθμιση των δημοκρατικών συσχετισμών προκαλεί ανησυχία για την εκλογική συμπεριφορά στον δεύτερο γύρο. Η Κεντροδεξιά και η Κεντροαριστερά, όπως οι οικολόγοι και οι κομμουνιστές, κάλεσαν άμεσα τους ψηφοφόρους τους να ψηφίσουν υπέρ του Μακρόν για να φράξουν τον δρόμο στην ακροδεξιά Λεπέν. Ομως αυτό δεν αρκεί. Τα κλειδιά της νίκης του Μακρόν βρίσκονται στα χέρια των ψηφοφόρων του Μελανσόν. Η τοποθέτηση του ίδιου για «ούτε μία ψήφο στη Λεπέν» είναι μια θετική στάση για τη δημοκρατία, αλλά δεν αποκλείει την αποχή, ιδιαίτερα του πλέον ριζοσπαστικοποιημένου και αντισυστημικού μέρους των ψηφοφόρων του. Απέναντι στον κίνδυνο για τη δημοκρατία δεν χωρούν ίσες αποστάσεις ούτε αμφίσημες θέσεις. Παράλληλα, ο Μακρόν πρέπει να δώσει πειστικές απαντήσεις στα ζητήματα των οικονομικών και κοινωνικών ανισοτήτων, της ενεργειακής κρίσης, του ασφαλιστικού, της οικολογίας, της ασφάλειας και της μεταρρύθμισης του κράτους και της κοινωνικής πολιτικής. Κυρίως πρέπει να συσπειρώσει, με ουσιαστικά ανοίγματα πολιτικής, τη μεσαία τάξη, η οποία χρειάζεται να πεισθεί και πάλι για να τον ψηφίσει. Αυτές οι εκλογές στη Γαλλία είναι μια μάχη για τη δημοκρατία, που πρέπει να κερδηθεί από το δημοκρατικό και ευρωπαϊκό τόξο πολιτικών δυνάμεων και πολιτών.

Ο Θεόδωρος Π. Παπαθεοδώρου είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, πρ. υφυπουργός