Συνδικαλισμός ή ελευθερία;{CR}

Σήμερα θα θυμηθώ μια πολύ προσωπική ιστορία, από το 1984. Νεαρός φοιτητής ήμουν τότε, ψώνιο του κινηματογράφου και των βιβλίων και μαγεμένος, όπως συμβαίνει με τους νεαρούς που είναι έτοιμοι να γοητευτούν και να πιστέψουν σε σπουδαίους ανθρώπους και σε σπουδαία έργα, από έναν κινηματογραφιστή που μόλις είχα δει ταινία του: τον Σταύρο Τορνέ (το όνομά του ίσως λέει κάτι στους παλιότερους). Ο Τορνές είχε επιστρέψει στην Ελλάδα από την Ιταλία (μπορούσε πλέον, αφού η χούντα ήταν παρελθόν) και είχε κάνει την πρώτη του ταινία, τον «Μπαλαμό». Πολύ προσωπική ταινία, με πολλές ανορθογραφίες λόγω φτώχειας (δεν ήταν καθόλου εύκολη μια κινηματογραφική παραγωγή εκείνα τα χρόνια με τις τεχνικές προδιαγραφές της εποχής), πολύ γοητευτική όμως, με σπουδαίες ιδέες για τη δημιουργία, το πάθος, τη μαγεία, την αφοσίωση (αν μπορείτε να τη βρείτε κάπου, δείτε τη).

Επιδίωξα να τον γνωρίσω, και έγινε ευκολότερα απ’ ό,τι περίμενα. Επειδή μάλιστα με μια μικρή παρέα συμφοιτητών με τα ίδια πάνω-κάτω ψώνια σκοπεύαμε να φτιάξουμε ένα περιοδικό για τον κινηματογράφο (το επιχειρηματικό μας δαιμόνιο είχε εντοπίσει την έλλειψη ενός πολυσυζητημένου σχετικού περιοδικού του καιρού μας, του «Σύγχρονου Κινηματογράφου», και θέλαμε να καλύψουμε το κενό). Σκέφτηκα λοιπόν να ζητήσω συνέντευξη από τον Τορνέ και το πρώτο τεύχος να μοιραστεί ανάμεσα στη γοητεία από την ταινία του και στη γοητεία των ταινιών του Ζαν-Λικ Γκοντάρ, που στα μάτια μας φάνταζε τεράστιος επαναστάτης της κινηματογραφικής τέχνης.

Ο Τορνές μάλλον μας θεωρούσε ψώνια, αλλά διασκέδαζε μαζί μας, και μας έδωσε τη συνέντευξη. Στις συζητήσεις μάθαμε ότι η βούλησή του να κάνει φτωχό κινηματογράφο εκκινούσε από μια επιθυμία να μη συνωστίζεται στους διαδρόμους του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου, παρακαλώντας τους γραφειοκράτες του σινεμά και τους συνδικαλιστές που, από κοινού, συνέθεταν τις επιτροπές χρηματοδότησης, αλλά να ορμά με λίγα μέσα και ό,τι καταφέρει. Μάθαμε επίσης ότι, τότε, υπήρχε κανονισμός που επέτασσε στα κινηματογραφικά συνεργεία να χρησιμοποιούν υποχρεωτικά τουλάχιστον έντεκα επαγγελματίες τεχνικούς στα γυρίσματα, ακόμα κι αν δεν τους χρειάζονταν. Αν παρέβαιναν αυτόν τον κανόνα, για οικονομία (αμοιβές και, μαζί, ΙΚΑ κ.λπ.), οι ταινίες δεν μπορούσαν να προβληθούν, δεν έπαιρναν ελληνικότητα. Επίσης, υπήρχε κίνδυνος να ορμήσουν οι συνδικαλιστές στα γυρίσματα και να τα διακόψουν. Κάποιοι είχαν ήδη υποστεί αυτή την ποινή.

Εκανα τη συνέντευξη με αφορμή την επόμενη ταινία που γύριζε τότε ο Τορνές, την «Καρκαλού», και μαζί σκέφτηκα να δημοσιεύσω και μια κριτική της προηγούμενης ταινίας του, του «Μπαλαμού». Αλλά αυτά για τα συνδικάτα μού τριβέλιζαν το μυαλό, δεν μπορούσα να τα πιστέψω. Πριν γράψω, είχα διαβάσει ένα κείμενο του Γιώργου Μπράμου, κριτικού κινηματογράφου μιας άλλης τότε «Αυγής», ο οποίος επίσης είχε εξοργιστεί με αυτές τις πρακτικές των συνδικαλιστών και, επικρίνοντάς τους, χαρακτήρισε την τέχνη τέτοιων ανθρώπων «συνδικαλιστική εκδοχή της ελευθερίας». Αντέγραψα (με παραπομπή, φυσικά) την έκφραση εκείνη, η οποία ήταν δεσπόζουσα στην κριτική μου – έκτοτε, την έχω χρησιμοποιήσει πολλές φορές, με απέναντί μου τέτοιας πάστας συνδικαλιστές.

Ιδιας πάστας άνθρωποι, καρμπόν, βρέθηκαν στις κρατικές ορχήστρες, της ΚΟΑ και της ΕΡΤ, που επιχείρησαν να μποϊκοτάρουν τον Λεωνίδα Καβάκο στην προσπάθειά του για μια συναυλία για την Ουκρανία. Προφανώς, ως σημαντικός καλλιτέχνης και ελεύθερος άνθρωπος, τους παραμέρισε.

Οι πραγματικά ελεύθεροι άνθρωποι απεχθάνονται όσους, με διάφορες προφάσεις, επιδιώκουν να σχετικοποιήσουν την ελευθερία, που είναι η μεγαλύτερη ανθρώπινη κατάκτηση.