Πώς η Δύση επέτρεψε τον πόλεμο στην Ουκρανία

Σε αντίθεση με ό,τι ισχυρίστηκε ο ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν και ό,τι πιστεύουν πολιτικοί επιστήμονες όπως ο John Mearsheimer, η διεύρυνση του ΝΑΤΟ δεν προκάλεσε την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Ούτε μια ξαφνική κάθοδος στον παραλογισμό από τον Πούτιν, ο οποίος, ξεκινώντας από την ομιλία του στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου το 2007, έχει δείξει εδώ και καιρό τις αλυτρωτικές του προθέσεις. Ο βασικός παράγοντας της εισβολής της Ρωσίας ήταν ο ευρωπαϊκός διχασμός και η αμφιθυμία, που άφησε ένα κενό όπου θα έπρεπε να υπήρχε μια στρατηγική.

Η διεκδίκηση για την Ουκρανία ξεκίνησε στις αρχές του 2008. Με τις τιμές του πετρελαίου υψηλές και την κυριαρχία του Πούτιν εδραιωμένη, η Ρωσία άρχισε να στρέφεται προς τον κοντινό της εξωτερικό τομέα.

Η ΕΕ και τα κράτη – μέλη της ακολούθησαν ένα επικίνδυνα συγκεχυμένο σύνολο πρωτοβουλιών. Η αποτυχία τους να ευθυγραμμίσουν τη νομική, την ασφάλεια και την οικονομική πολιτική δημιούργησε το πλαίσιο στο οποίο ο πόλεμος κατέστη δυνατός.

Πρώτον, όπως το μεγαλύτερο μέρος της Ανατολικής Ευρώπης, η Ουκρανία έλαβε ελάχιστη προσοχή κατά τη διάρκεια της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008. Με τα μισά από όλα τα ουκρανικά δάνεια πριν από την κρίση να είναι σε ξένο νόμισμα, μια γραμμή ανταλλαγής δολαρίων ή ευρώ θα είχε προχωρήσει πολύ στην αποτροπή μιας οικονομικής κατάρρευσης. Ομως, ενώ οι ΗΠΑ παρείχαν γραμμή ανταλλαγής δολαρίων για το Μεξικό, η ευρωζώνη δεν ήταν πρόθυμη να επεκτείνει παρόμοια βοήθεια στα μέλη της ΕΕ, την Πολωνία και την Ουγγαρία, πόσο μάλλον στην Ουκρανία.

Απελπισμένη για δολάρια και ευρώ, η Ουκρανία δεν είχε άλλη επιλογή από το να στραφεί στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και στη λιτότητα. Αυτό τροφοδότησε πτώση του ΑΕΠ κατά 15% και πληθωρισμό 22% που βοήθησε τον φιλορώσο Βίκτορ Γιανουκόβιτς να κερδίσει τις προεδρικές εκλογές του 2010. Ο Γιανουκόβιτς στράφηκε αμέσως στο Κρεμλίνο για οικονομική υποστήριξη.

Δεύτερον, το 2013, η Ουκρανία επλήγη από τις παγκόσμιες επιπτώσεις από τη νομισματική σύσφιξη των ΗΠΑ. Το κόστος δανεισμού της Ουκρανίας εκτινάχθηκε σε περισσότερο από 11%.

Πιεζόμενος από το Κρεμλίνο και χωρίς στήριξη από την ΕΕ, ο Γιανουκόβιτς αποδέχτηκε περαιτέρω εκπτώσεις στο φυσικό αέριο και ένα δάνειο με ευνοϊκούς όρους 15 δισεκατομμυρίων δολαρίων από τη Ρωσία.

Το αν μια τολμηρή οικονομική προσφορά της ΕΕ θα ήταν ρεαλιστική εκείνη την εποχή, δεδομένων των εσωτερικών διχασμών της ΕΕ και της διαφθοράς στην Ουκρανία, είναι ανοιχτό προς συζήτηση. Οι συσσωρευμένες αντιφάσεις οδήγησαν στις διαδηλώσεις του Euromaidan, οι οποίες ανέτρεψαν τον Γιανουκόβιτς, αλλά άνοιξαν τον δρόμο για την προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία, την εισβολή της στην περιοχή Ντονμπάς της ανατολικής Ουκρανίας και τον σημερινό πόλεμο. Χωρίς συνολική στρατηγική, η προσέγγιση της Ευρώπης ήταν συνταγή καταστροφής.

Ο Μαξ Κραχε είναι πολιτικός οικονομολόγος, βοηθός ερευνητής στο Institute for Socio-Economics  του University of Duisburg-Essen και συνιδρυτής της ομάδας σκέψης Dezernat Zukunft