Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο

Επανάληψις, μήτηρ (π)αθήσεως. Το ‘χουμε πει πια τόσες φορές, που καταντάει κάπως μπανάλ: το Κυπριακό είναι μια ιστορία χαμένων ευκαιριών. Η ιστορία επαναλήφθηκε και στην περίπτωση των ενεργειακών ευκαιριών που προέκυψαν την τελευταία δεκαετία. Προσεγγίσεις και αποφάσεις με αποκλειστικά πολιτικά κριτήρια κι αφετηρία και ελάχιστα τεχνικά, χρηματοοικονομικά και επιχειρηματικά ερείσματα δεν εξασφάλισαν την έγκαιρη εκμετάλλευση των υδρογονανθράκων. Ταυτόχρονα, το θέμα της ενέργειας ειδώθηκε μέσα από το πρίσμα του υφιστάμενου πολιτικού προβλήματος στο νησί. Ετσι, έγινε ή αφέθηκε να γίνει ένα ακόμα κεφάλαιο στον τόμο της σύγκρουσης ή ένας ακόμα κρίκος στην αλυσίδα του Κυπριακού. Η απώλεια ήταν διπλή: Δεν αξιοποιήθηκε η δυνατότητα εξόρυξης και εκμετάλλευσης για την εξυπηρέτηση ενεργειακών αναγκών∙ και χάθηκε μια εξαιρετική ευκαιρία συνεννόησης και συνεργασίας των δύο κοινοτήτων, στη βάση ενός νέου αγαθού, που θα μπορούσε να αποδειχθεί καταλύτης για την επίλυση του πολιτικού ζητήματος. Ετσι, ακόμα κι αν ή όταν άλλαζαν τα διεθνή ενεργειακά δεδομένα, θα είχε κερδηθεί και απομείνει ένα μοναδικό πολιτικό κεκτημένο στο Κυπριακό. Αντ’ αυτού, το φυσικό αέριο έμεινε στα καταβάθια της θάλασσας και το φάντασμά του στοίχειωσε την ήδη ημιθανή διαδικασία των συνομιλιών.

Σήμερα, είμαστε μπροστά σε μια νέα ενεργειακή, πολιτική και οικονομική πραγματικότητα που φέρνει νέες προκλήσεις αλλά και ευκαιρίες που δεν πρέπει με κανέναν τρόπο να πάνε χαμένες. Η ιστορία δεν πρέπει να επαναληφθεί. Η Κύπρος θα πρέπει να προσέξει πάρα, μα πάρα, πολύ να μη μείνει, στην καλύτερη περίπτωση, παρακολουθηματική των εξελίξεων ή εντελώς παραγκωνισμένη κι απομονωμένη, στη χειρότερη. Αυτό προϋποθέτει ρεαλισμό, ταχύτητα κι απαγκίστρωση από εμμονές και ξεπερασμένες, αν όχι σκουριασμένες, αντιλήψεις. Ο,τι που λέγαμε πως επιτέλους αρχίσαμε να συνειδητοποιούμε το αδιέξοδο του εγχειρήματος του περίφημου αγωγού της Ανατολικής Μεσογείου, ήρθε ο πόλεμος στην Ουκρανία και ξαναφούντωσε μεμιάς η φιλολογία και η παραφιλολογία για τους αγωγούς. Ξαναζωντάνεψαν μύθοι κι αφηγήματα που, αν δεν εγκαταλειφθούν αμέσως, όχι μόνο θα χαθεί ξανά το τρένο της ενεργειακής εκμετάλλευσης, αλλά θα αναζωπυρωθούν και συγκρουσιακές διεκδικήσεις.

Είναι αλήθεια πως η τρέχουσα κρίση στην Ουκρανία έφερε στο προσκήνιο το θέμα της ενεργειακής σχέσης της Ευρώπης με τη Ρωσία και την ανάγκη για απεξάρτηση. Ομως αυτό δεν σημαίνει άμεση και ευρεία στροφή στην Ανατολική Μεσόγειο, η οποία μπορεί καλύψει κατ’ ανώτατο 2% των αναγκών της ΕΕ. Ούτε σημαίνει αυτόματα τη στροφή σε αγωγούς που θα χρειάζονταν 5 χρόνια κατασκευής και 20 χρόνια αδιάλειπτης λειτουργίας για να είναι εμπορικά βιώσιμοι. Και σαφώς δεν σημαίνει την εγκατάλειψη των πολύ ανώτερων στόχων σχετικά με την κλιματική αλλαγή και τις ανανεώσιμες πηγές. Καμιά εταιρεία δεν θα επενδύσει δισεκατομμύρια χωρίς διαβεβαιώσεις μακροχρόνιας χρήσης, που δεν φαίνεται να μπορούν να παρασχεθούν∙ και βέβαια κανείς δεν θα το κάνει όταν επιπρόσθετα υπάρχουν σοβαρά πολιτικά προβλήματα και δυσπιστία. Αν και είναι αργά για πολλά πράγματα, λύσεις υπάρχουν ακόμα, τόσο τοπικού όσο και περιφερειακού χαρακτήρα, αν θέλει βέβαια κανείς να τις αναζητήσει, με νηφαλιότητα, πραγματισμό, όραμα και προσγειωμένες προσδοκίες. Πριν το τέλος, που θα ‘λεγε κι ο Βασίλης…

Ο Χάρης Τζήμητρας είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνούς Δικαίου, διευθυντής Κυπριακού Κέντρου, Ινστιτούτο του Οσλο για την Ειρήνη (PRIO) – Senior Fellow, Atlantic Council, Ουάσιγκτον. Οι απόψεις που εκφράζονται εδώ είναι προσωπικές