Με πέτρες και ξύλα

Δεν γνωρίζω με τι είδους όπλα θα γίνει ο τρίτος παγκόσμιος πόλεμος, είχε πει ο Αλβέρτος Αϊνστάιν, αλλά ο τέταρτος θα γίνει με πέτρες και ξύλα. Μελέτες που έγιναν κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου (1945-1989) είχαν πράγματι δείξει ότι το μόνο είδος το οποίο θα επεβίωνε από μία παγκόσμια πυρηνική σύγκρουση μεταξύ των τότε δύο συνασπισμών του ΝΑΤΟ και του Συμφώνου της Βαρσοβίας ήταν οι κατσαρίδες. Αυτή η επίγνωση είχε οδηγήσει στο δόγμα MAD (βέβαιη αμοιβαία καταστροφή), το οποίο απέτρεψε τις δύο πλευρές από έναν τρίτο παγκόσμιο πόλεμο. Την κρίση της Κούβας, τον Οκτώβριο του 1962, ακολούθησε μία σιωπηρή αλλά οριστική συμφωνία ειρηνικής συνύπαρξης. Η στρατιωτική αναμέτρηση αποκλείστηκε ως προοπτική και ο ανταγωνισμός περιορίστηκε στα πεδία της ιδεολογίας, της τεχνολογίας και της οικονομίας. Στο τελευταίο άλλωστε κρίθηκε η έκβαση του Ψυχρού Πολέμου.

Οι μεταπολεμικές γενιές είχαν βεβαίως άμεση και βιωματική εμπειρία από τη φρίκη του πολέμου. Το 1980 ένας 50άρης ήταν 15 χρονών όταν είχε τελειώσει ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος με τα 50 εκατομμύρια νεκρούς. Την ίδια χρονιά ένας 70άρης ήταν 8 χρονών όταν είχε τελειώσει ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος με τα 10 εκατομμύρια νεκρούς και 35 όταν είχε τελειώσει ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος. Ακόμα και το 2000 οι τότε 65άρηδες ήταν 10 χρονών όταν είχε τελειώσει ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος. Επομένως οι ενεργές ηλικίες γνώριζαν και δεν ήθελαν να ξαναζήσουν την τραγωδία.

Σήμερα οι γενιές που θυμούνται τον πόλεμο είναι άνω των 80 ετών. Οι ηγέτες των κρατών δεν έχουν βιωματικές εμπειρίες από πολεμική περίοδο. Κάποιος που έχει ζήσει τη φρίκη δεν θα εκστόμιζε με τόση ευκολία την περίπτωση χρήσης πυρηνικών, όπως έπραξε πρόσφατα ο πρώην πρόεδρος της Ρωσίας Μεντβέντεφ. Οι λέξεις «πυρηνικά» ή «χημικά» δεν θα έπρεπε καν να διατυπώνονται.

Ασφαλώς θα περίμενε κανείς η ανθρωπότητα να έχει ωριμάσει αρκετά ώστε ο πόλεμος να έχει εξοριστεί ως αδιανόητος από τη συνείδηση του ανθρώπινου είδους. Και οι διακρατικές διαφορές να επιλύονται μέσω κάποιου αξιόπιστου και αμερόληπτου συστήματος διεθνούς δικαιοσύνης. Αλλά φαίνεται ότι η ανθρωπότητα βρίσκεται ακόμα στο στάδιο της προϊστορίας της, κατά την έκφραση του Μαρξ. Ο δε ΟΗΕ δεν εξελίχθηκε σε ένα πεδίο συνεργασίας, αλλά παραμένει πεδίο ανταγωνισμών.

Ο άνθρωπος του 2022 διαθέτει πυρηνική τεχνολογία αλλά προ-πυρηνική σκέψη. Είναι ένα νήπιο με ένα πιστόλι στα χέρια του. Κάθε εχέφρων άνθρωπος στον πλανήτη σήμερα εύχεται και προσεύχεται ο ρωσοουκρανικός πόλεμος να μην οδηγήσει σε παγκόσμιο όλεθρο.

Ο Μελέτης Η. Μελετόπουλος είναι διδάκτωρ Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών Πανεπιστημίου Γενεύης.

*Από τις εκδόσεις Καπόν κυκλοφορεί το συλλεκτικό τεύχος 47 της επιθεώρησης ΝΕΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ για την Ελληνική Επανάσταση.