Δικαιοσύνη και ταχύτητα

Το τελευταίο διάστημα, την ειδησεογραφία απασχολεί μεγάλος αριθμός δικαστικών υποθέσεων, οι οποίες έντονα φαίνεται να ενδιαφέρουν την ελληνική κοινωνία. Σωρευτικά, έντονη είναι η συζήτηση περί της καθυστέρησης στην απονομή της Δικαιοσύνης, με προτάσεις όπως την κατάργηση του ενδιάμεσου σταδίου της έκδοσης Βουλεύματος από το Συμβούλιο Πλημμελειοδικών με το οποίο παραπέμπεται μέχρι σήμερα ο κατηγορούμενος για κακούργημα (πλην κάποιων εξαιρέσεων που η παραπομπή γίνεται με απευθείας κλήση του εισαγγελέα Εφετών, με τη σύμφωνη γνώμη του προέδρου Εφετών), ο περιορισμός των αναβολών, ακόμη και ο περιορισμός του χρόνου αγόρευσης των δικηγόρων κ.ά.

Η ταχύτητα στην απονομή της Δικαιοσύνης, ιδία σε ποινικές υποθέσεις, που αφορούν κακουργήματα όπως η ανθρωποκτονία, τα σεξουαλικά αδικήματα, οικονομικά αδικήματα με πολλά θύματα, είναι ένα από τα ζητούμενα, αφού μεταξύ των σκοπών που εκπληρώνει η δικαστική κρίση είναι η γενική πρόληψη, δηλαδή η άμεση καταδίκη των τυχόν ενόχων, ως μέσο αποτροπής άλλων πολιτών από το να τελέσουν παρόμοια αδικήματα. Επίσης, η δικαστική κρίση λειτουργεί ανακουφιστικά στα θύματα ή στους συγγενείς των θυμάτων.

Στον αντίποδα ακριβώς της ανάγκης για ταχύτητα στην απονομή της, η Δικαιοσύνη έχει την υποχρέωση να προετοιμάσει μία υπόθεση ώστε να εισαχθεί ενώπιον του αρμοδίου δικαστηρίου χωρίς ακυρότητες που να θίγουν τον πυρήνα των δικαιωμάτων του κατηγορουμένου, με αποδεικτικά στοιχεία που να συνάδουν με τη βαρύτητα της κατηγορίας, ώστε το δικαστήριο που θα δικάσει να βοηθηθεί στο ύψιστο έργο του, την έκδοση δηλαδή μιας δίκαιης απόφασης.

Είναι γεγονός ότι ειδικά τον τελευταίο καιρό, δίκες με μεγάλο κοινωνικό ενδιαφέρον, στις οποίες οι κατηγορούμενοι κατηγορούνται για ιδιαίτερης απαξίας κακουργηματικές πράξεις, οδηγούνται γρήγορα κατά κανόνα ενώπιον των δικαστηρίων. Είναι δεδομένο ότι η κοινή γνώμη επιζητά ακόμη γρηγορότερη απονομή Δικαιοσύνης.

Πολλές φορές δεν γίνεται ευκόλως κατανοητό το γεγονός ότι η δικαστική προετοιμασία μιας υποθέσεως ώστε να εισαχθεί στο δικαστήριο είναι δικαίως χρονοβόρα αλλά και ότι η ενώπιον του δικαστηρίου διαδικασία μπορεί να διαρκέσει μήνες αλλά και χρόνια. Για παράδειγμα, δίκη με αντικείμενο οικονομικό έγκλημα, διήρκεσε 4½ χρόνια, παρ’ όλο που γίνονταν πολλές συνεδριάσεις κάθε μήνα. Το αποδεικτικό υλικό καταλάμβανε ολόκληρα γραφεία, άρα μπορεί να αντιληφθεί κανείς τις δυσκολίες αξιολόγησης ενός τέτοιου τεράστιου αποδεικτικού υλικού. Τα θέματα πλέον που αντιμετωπίζουν τα δικαστήρια είναι εξαιρετικά πολύπλοκα, διεθνοποιημένα, οι μάρτυρες και οι κατηγορούμενοι είναι δεκάδες, αντίστοιχα και οι δικηγόροι. Η εξέταση ενός μάρτυρα μπορεί να διαρκέσει ακόμη και διψήφιο αριθμό συνεδριάσεων, ιδία όταν οι μάρτυρες είναι το κύριο μέσο της απόδειξης.

Είναι δεδομένη η πίεση της κοινής γνώμης για την ταχύτερη δυνατή εκδίκαση κάθε υποθέσεως, ιδιαίτερα ποινικής. Δεδομένη όμως είναι και η αναγκαιότητα η δικαστική απόφαση που εκδίδεται να είναι δίκαιη, γεγονός το οποίο είναι η πεμπτουσία κάθε δικαιικού συστήματος. Αυτό σημαίνει τελικά ότι για κάθε υπόθεση η Δικαιοσύνη χρειάζεται εύλογο χρόνο, δηλαδή τον χρόνο που είναι απαραίτητος ώστε να διευκρινιστούν πλήρως τα θέματα που αφορούν την ενοχή ή μη του κατηγορουμένου. Και σήμερα λοιπόν είναι επίκαιρη η σωκράτειος ρήση «χωρίς εξέταση, μην τιμωρείς κανέναν», την οποία κατά τεκμήριο εφαρμόζουν οι δικαστές αλλά και που οι πολίτες θα πρέπει να αναλογίζονται.

Ο Δημήτρης Νικ. Μπόλης είναι δικηγόρος