Διαλείμματα πραγματικότητας

Να μια επικίνδυνη αποστολή: μπήκε στο TikTok, παρότι σε λίγο κλείνει τα 31. Με τη μία, από την πρώτη φορά που έσυρε το δάχτυλό της προς τα πάνω για να περάσει στο επόμενο βίντεο, κατάλαβε πώς ένιωθαν οι γονείς της όταν έπιασαν στα χέρια τους κινητά: αυτή η πλατφόρμα δεν ήταν για την ηλικία της. Με το που το σκέφτηκε, ο αλγόριθμος γέλασε σχεδόν εκδικητικά, διαβάζοντας τη σκέψη της. Το επόμενο βίντεο που πετάχτηκε στην οθόνη της ήταν μια συνομήλική της μιλένιαλ, που συνέκρινε τις τάσεις της γενιάς της με αυτές των παιδιών Z. Εκλεισε την εφαρμογή πέντε λεπτά αργότερα, χωρίς να είναι βέβαιη ότι ξέρει να τη χειρίζεται. Οχι πως είναι ιδιαίτερα δύσκολη – το πρόβλημα είναι πως, στην πραγματικότητα, δεν μπορεί να ελέγξει το περιεχόμενο που θα δει. Υπό μια έννοια, το ελέγχει τόσο πολύ που καταντάει σχεδόν ενοχλητικό.

Το τετραγωνάκι με τη νότα, όπως απεικονίζεται το TikTok στην οθόνη, ξεχάστηκε για μήνες, όσο χρειάστηκε για να περάσει ο χειμώνας. Εκείνες τις πρώτες μέρες του Μαρτίου, με τα δελτία ειδήσεων και την επικαιρότητα γυρισμένη στην Ουκρανία, δεν κατάφερε να αντισταθεί άλλο. Ο αλγόριθμος διάβασε πάλι τη διστακτικότητά της και, μαζί, όλα τα «κλικ» των ημερών, καταγεγραμμένα στο ιστορικό του τηλεφώνου. Τα πρώτα βίντεο δεν έμοιαζαν καθόλου μεταξύ τους: μια γάτα που κοιμάται σε περίεργη στάση, μια ουκρανή προσφυγοπούλα που καταγράφει την έξοδο από το Κίεβο, ένα ζευγάρι που φτιάχνει κέικ σε μια πάλλευκη κουζίνα, ένα ρωσικό τρολ που αμφισβητεί την εισβολή. Γέλιο και κλάμα, σοβαρότητα και βλακεία, αποθηκευμένα σε λίγα δευτερόλεπτα – κρατούν μόνο μέχρι το επόμενο swipe και, αν τους δώσει άκριτα περισσότερη σημασία, την έχουν κάνει τη ζημιά τους.

Ο πόλεμος στο TikTok είναι οι ανθρώπινες ιστορίες, ως διαλείμματα πραγματικότητας ανάμεσα σε ατελείωτα τρεντ για νύχια και μαλλιά, διαφημίσεις, μόδα, σινεμά και χιούμορ – σε όσα δηλαδή καταφεύγουμε για να ξεπεράσουμε το γεγονός πως στον πόλεμο που διεξάγεται στην Ευρώπη αυτή τη στιγμή δεν μπορούμε να βοηθήσουμε όσο θα θέλαμε. Μια νέα γενιά Ουκρανών αφήνει αποδείξεις του ξεριζωμού της, δείχνει τι πραγματικά συμβαίνει. Και τα δείχνει όλα, χωρίς να ωραιοποιεί τίποτα. Κάνει τους χρήστες κοινωνούς στη διαδρομή με το αυτοκίνητο μέχρι τα σύνορα. Κι αυτοί συμπάσχουν με τα κατοικίδια που περπατούν στο χιόνι ή κουρνιάζουν στα μπουφάν των ιδιοκτητών τους, με τις οικογένειες και τα ζευγάρια που λένε αντίο ο ένας στον άλλο χωρίς να γνωρίζουν αν θα βρεθούν ξανά, με τους πρόσφυγες που στέκονται στην ουρά για καταγραφή και παραλαβή φαγητού. Στα βίντεο αυτά η Ουκρανία κέρδισε τον πόλεμο της επικοινωνίας, κάνοντας έναν ολόκληρο πλανήτη (και κυρίως ανθρώπους που ακόμα διαμορφώνονται) να τάσσεται με το μέρος της.

Στα διαλείμματα πραγματικότητας κανείς δεν αναλύει αμυντικές στρατηγικές και βοήθειες, ούτε είναι γενικά υπέρ της ειρήνης – εκεί, είτε στηρίζεις την Ουκρανία είτε όχι, ο αλγόριθμος (όπως πάντα) το καταλαβαίνει και πράττει αναλόγως. Ολοι όμως γνωρίζουν το όνομα του Ζελένσκι, αναγνωρίζουν τα χρώματα της Ουκρανίας και διαμοιράζουν τις μαρτυρίες που βλέπουν σε άλλους για να τις μάθουν κι εκείνοι. Είναι αυτές που δεν τις πιάνει το μάτι σου και κάνουν τη διαφορά, δείχνουν την κανονικότητα να προσαρμόζεται εν καιρώ πολέμου. Υπάρχει μεγαλύτερο μάθημα για εκείνους που ακόμα αναρωτιούνται πόσες ακόμα φορές ο ουρανός θα τους πέσει στο κεφάλι; Για κάτι τέτοια, αξίζει μέχρι και να μάθεις να ξεγελάς τον μεγαλύτερο εχθρό: τον αλγόριθμο.