NON PAPER

Σε βρίσκει η ποίηση

Φαντάζομαι ότι μόνο τυχαία δεν καθιερώθηκε, το 2001 και ύστερα από πρόταση του Βασίλη Βασιλικού, η σημερινή ημέρα – της αρχής της άνοιξης – ως Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης. Φαντάζομαι ότι θα ήθελαν να συμβολίσουν την «ανθοφορία» που μπορεί να φέρει η ποίηση στη ζωή του ανθρώπου, παρόλο που ο Τ.Σ. Ελιοτ, από τους κορυφαίους ποιητές του 20ού αιώνα, αρχίζει την «Ερημη χώρα» με τον στίχο «April is the cruellest month» («Ο Απρίλης είναι ο μήνας ο σκληρός», μετάφραση Γιώργου Σεφέρη).

Τι είναι αλήθεια η ποίηση, η τόσο απαραίτητη για τον άνθρωπο, αφού πρώτα μέσα από αυτήν εκφράστηκε και αποτελεί τη μήτρα της παγκόσμιας λογοτεχνίας; Και αν για τον δημιουργό της είναι η κινητήρια δύναμη της ζωής του (όπως, περίπου, εννοεί ο Ράινερ – Μαρία Ρίλκε στο «Γράμματα σ’ έναν νέο ποιητή»), τι είναι για τον αναγνώστη; Και ποίηση είναι μόνο οι στίχοι, οι λέξεις ή μήπως πρόκειται για μια άλλη ματιά στη ζωή, άλλοτε τρυφερή σαν χάιδεμα φτερού και άλλοτε σκληρή σαν νυστέρι; Συγκροτείται μόνο στο μυαλό των ταλαντούχων και των σοφών ή μπορεί να κρύβεται στην καθημερινότητα των απλών ανθρώπων, ακόμη κι αυτών που «δεν σου γεμίζουν το μάτι» όσον αφορά την πνευματικότητά τους; Και είναι, άραγε, θέμα πνευματικότητας;

Ο Τίτος Πατρίκιος δίνει – ή, μάλλον, περιγράφει – μια απάντηση στο «Σε βρίσκει η ποίηση»: «Εκεί που αναρωτιέσαι για πράγματα που πρώτη φορά αντικρίζεις / για πράγματα χιλιοειπωμένα που έχουν πια περάσει / για πράγματα που ξαφνιάζουν κι ας γίνονται κάθε μέρα / για πράγματα που έλεγες δεν θα συμβούν ποτέ και τώρα συμβαίνουν μπρος στα μάτια σου / γι’ άλλα που επαναλαμβάνονται μ’ ελάχιστες παραλλαγές […] για πράγματα που τα προγραμμάτισες και δεν σου βγήκαν / γι’ άλλα που τα σχεδίασαν άλλοι και βγήκαν διαφορετικά / για πράγματα που σου έτυχαν χωρίς να τα περιμένεις / για πράγματα που μόνο τα ονειρεύτηκες / και κάποτε, μία στις χίλιες, πραγματώθηκαν… / Εκεί απάνω σε βρίσκει η ποίηση». Εκεί απάνω η ποίηση βρίσκει τον καθένα μας. Διότι δεν αποτελεί δημιουργικό προνόμιο του ποιητή. Βρίσκεται παντού. Απλώς, ο ποιητής μπορεί να την ανακαλύπτει πιο εύκολα. Να την κάνει έννοιες και συναισθήματα που τα ντύνει με τις δικές του λέξεις που, μετά, μας τις χαρίζει, να τις έχουμε σαν δικές μας.

Γιατί το έχουμε ανάγκη αυτό; «Γιατί», όπως έχει πει ο Σεφέρης, «τούτος ο σύγχρονος κόσμος όπου ζούμε, ο τυραννισμένος από τον φόβο και την ανησυχία, τη χρειάζεται την ποίηση. Η ποίηση έχει τις ρίζες της στην ανθρώπινη ανάγκη – και τι θα γινόμασταν αν η πνοή μας λιγόστευε;». Κάτι ανάλογο δηλαδή με αυτό που έχει πει, από τη δική του σκοπιά, ο Φρόιντ: «Οπου και να με πήγαν οι θεωρίες μου, ένας ποιητής είχε ήδη φτάσει εκεί».

Οι «ποιητές» της Ουκρανίας

Σε αυτό το μακελειό που παρακολουθούμε τις τελευταίες εβδομάδες, μπορεί κάπου να υπάρχει ποίηση ή, καλύτερα, ποιητικότητα; Βεβαίως και μπορεί. «Ποίηση» είναι ο νεαρός βιολιστής που παίζει βιολί μέσα στο καταφύγιο και μαζί του συντονίζονται, διαδικτυακά, δεκάδες μουσικοί από όλον τον κόσμο. Ποίηση είναι ο επτάχρονος που περνάει μόνος του, κλαίγοντας, τα σύνορα. (Και όχι γιατί κλαίει, αλλά γιατί κρατά στο ένα χέρι του μια σοκολάτα – αυτή η λεπτομέρεια κάνει την ανατροπή και μετατρέπει το ρεπορτάζ σε ποίηση). Ποίημα είναι τα λόγια της ουκρανής γιαγιάς που δίνει ηλιόσπορους στον ρώσο στρατιώτη και του λέει να τους βάλει στην τσέπη του ώστε να φυτρώσουν ηλιοτρόπια όταν ταφεί στη γη της. Μοιάζει σαν μια παράλληλη ανάγνωση της ρήσης του αμερικανού προέδρου Τζον Κουίνσι Ανταμς (1767-1848): «Εγινα πολεμιστής για να μπορεί ο γιος μου να γίνει έμπορος για να μπορεί ο γιος του να γίνει ποιητής».