Νέες κρίσεις, παλαιοί κίνδυνοι

Κατά κανόνα, η κρίση πολλαπλασιάζει τον εαυτό της. Και αν συμβεί πολλές, μικρότερης ή μεγαλύτερης έντασης, κρίσεις να συναντηθούν ή να συμπέσουν, τότε το μείγμα γίνεται εκρηκτικό, οι κίνδυνοι μεγάλοι και η διαχείρισή τους συχνά ανέφικτη.

Τις ώρες αυτές, ο παροξυσμός των γεγονότων, μετά την εισβολή στην Ουκρανία, επαναφέρει στο προσκήνιο μνήμες της κρίσης που μόλις λίγα χρόνια πριν σάρωσε τη χώρα σαν άνεμος και έγινε για πολλούς επιλογή καταστροφής. Αν η κρίση είναι η αιφνίδια διαταραχή μιας κατάστασης, αυτή την εποχή μοιάζει να εγκαθίσταται και να διεκδικεί διάρκεια. Πανδημία, πόλεμος, παγκόσμια οικονομική αναταραχή, απρόβλεπτες συνέπειες.

Η κρίση μπροστά μας δεν είναι σχήμα λόγου. Στη χώρα μας διαποτίζει το κοινωνικό σώμα, αγγίζει τον μεγάλο αριθμό των πολιτών. Οχι μόνο ανατρέπει κυβερνητικούς σχεδιασμούς, αλλά βιώνεται ως καθημερινή αμφιβολία, γεννάει ανασφάλεια, γίνεται ακρίβεια και δυσκολία μεγάλη στην αντιμετώπιση των καθημερινών βιoτικών αναγκών, ιδιαίτερα για τα στρώματα που δεν τελούν υπό κρατική προστασία.

Η αδυναμία πληρωμής του λογαριασμού ρεύματος δεν ήταν για τους Ελληνες η κύρια εμπειρία τους. Συναντήθηκαν και με αυτή. Η κρίση δεν περιγράφεται, η κρίση βιώνεται. Εκεί βρισκόμαστε. Σε ένα ήδη εγκατεστημένο περιβάλλον κρίσης. Με στοιχεία διάρκειας και σημάδια παράτασης, χωρίς ορατή πρόβλεψη τέλους.

Σε αυτό το υπόστρωμα, η πολιτική κερδοσκοπία επί των κοινωνικών αναγκών ετοιμάζεται ήδη να δείξει το πρόσωπό της. Εχουμε ζήσει την επιθετική πολιτική εκμετάλλευση. Ο κίνδυνος να βρεθούμε ξανά ως κοινωνία μπροστά στην απειλή αυτή είναι υπαρκτός. Δυνάμεις από την Ακρα Δεξιά ως την Αριστερά, με διαφορετική αφετηρία και ρητορική, διαθέτουν ένα πρόσφορο πεδίο ανάπτυξης των ανεξάντλητων «δυνατοτήτων» του λαϊκισμού – αν και η έννοια είναι πλέον ερμηνευτικά ανεπαρκής – να τροφοδοτήσει μια νέα πολιτική κρίση μέσα στην ευρύτερη κρίση σε εξέλιξη. Το ενδεχόμενο αυτό δεν είναι θεωρητικό. Οι δημοσκοπήσεις, που καταγράφουν μια αντοχή ή μια μερική αποδοχή της κυβερνητικής πολιτικής, έχουν συχνά προσωρινό χαρακτήρα και αυτό που δεν προκύπτει από τους αριθμούς βγαίνει μια μέρα από την κάλπη.

Στον δημόσιο χώρο – και με αφορμή τον πόλεμο – επιστρέφει ένας ανορθολογισμός, που εκφραζόμενος ποικιλότροπα, είτε στο Διαδίκτυο είτε στα συμβατικά μέσα, καλλιεργεί εν δυνάμει μια επόμενη κρίση. Ακοπα. Εξάλλου, αυτή που προηγήθηκε και τα πολιτικά της αποτελέσματα, ιδιαίτερα του 1ου εξαμήνου του 2015, με επιλογή του Πρωθυπουργού, δεν συζητήθηκε, διαγράφηκε το μάθημά της, δεν μας δίδαξε τίποτα.

Πέρα από τις υλικές συνθήκες που κυοφορούν ή γεννούν μια κρίση, η απώλεια της ιδεολογικής και πολιτικής ηγεμονίας διευκολύνει να γίνει η ίδια η κρίση επιλογή και ο δρόμος της ελκυστικός. Αυτός είναι ο κίνδυνος

Ο Λευτέρης Κουσούλης είναι πολιτικός επιστήμονας