Η ουκρανική κρίση, τα κέρδη του πολέμου και οι απώλειες της ειρήνης

Το φαινόμενο είναι γνωστό και επαναλαμβανόμενο. Ονομάζεται «συσπείρωση γύρω από τη σημαία» και είναι τόσο παλιό, όσο περίπου και η έννοια του έθνους-κράτους. Εμφανίζεται σχεδόν κάθε φορά που ένας εξωτερικός κατά κανόνα εχθρός απειλεί μια πατρίδα ή/και μια οικογένεια κρατών. Προ του κινδύνου οι λαοί συντάσσονται με την εκάστοτε πολιτική ηγεσία τους σχηματίζοντας ένα κοινό μέτωπο και διατρανώνοντας τοιουτοτρόπως την ενότητά τους.

Το είδαμε προσφάτως να ενεργοποιείται παρ’ ημίν στην κρίση του Εβρου και ξανά με την υγειονομική κρίση που προκλήθηκε από την εισβολή του Covid-19 επί εθνικού εδάφους. Το ξαναβλέπουμε τώρα να εμφανίζεται σε ευρωπαϊκή κλίμακα με τους λαούς της Γηραιάς Ηπείρου να προσλαμβάνουν τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία ως εξωτερική απειλή για την ασφάλειά τους. Πολύ περισσότερο που η απειλή αυτή συνδέθηκε με την τρομακτική πιθανότητα ενός τρίτου Παγκόσμιου Πολέμου και ενός πυρηνικού ολέθρου.

Τελευταίο παράδειγμα η συμπεριφορά του γαλλικού εκλογικού σώματος μεσούσης μάλιστα της πολιτικής αναμέτρησης ενόψει των επικείμενων προεδρικών εκλογών του Απριλίου. Αντί να οξυνθούν και να κυριαρχήσουν οι εσωτερικές ιδεολογικο-κομματικές αντιπαλότητες, επικράτησε κλίμα εθνικής και συνάμα ευρωπαϊκής ενότητας με τον απερχόμενο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν να εκτινάσσεται δημοσκοπικά με το που ξέσπασε η ουκρανική κρίση, να ενσαρκώνει το απόλυτο σύμβολο αμφοτέρων και να συσπειρώνει γύρω του μια ραγδαία διευρυνόμενη, πολυσυλλεκτική και κατά το μάλλον ή ήττον αρραγή πλειοψηφία.

Πολύ δε περισσότερο που στο πρόσωπό του συγκεντρώνονται ταυτόχρονα τρεις καταλυτικές ηγετικές ιδιότητες: Του προεδρεύοντος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Του προέδρου της Δημοκρατίας. Και του αρχηγού του κράτους και των Ενόπλων Δυνάμεων της μοναδικής εντός ηπειρωτικής Ευρώπης πυρηνικής δύναμης.

Ομως προσοχή! Γιατί το φαινόμενο δεν είναι μεταφυσικό. Είναι ιστορικό. Αρα έχει συγκεκριμένη διάρκεια και ημερομηνία λήξης. Ενδέχεται, ως εκ τούτου, να αποδειχθεί συγκυριακό και οι επιδράσεις του να μην υπερβούν τα χωροχρονικά όρια της πεζής πραγματικότητας.

Οχι ότι εν προκειμένω η δυναμική του Μακρόν είναι πιθανόν να αναστραφεί εντός του εκλογικά ωφέλιμου πολιτικού χρόνου στερώντας του τη νίκη και την ανανέωση της θητείας του.

Πλην όμως δεν παύει και η δική του κυριαρχία να υπόκειται στους νόμους που ισχύουν ενίοτε αφαιρώντας σε περιόδους ειρήνης τα πλεονεκτήματα που κέρδισαν εν καιρώ πολέμου οι νικητές του. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, ο Τσώρτσιλ.

Εκείνος, βέβαια, ήταν ένας κατά τα αλλά μέτριος ηγέτης που δεν άντεξε τις δοκιμασίες της επόμενης του Δευτέρου Παγκόσμιου Πολέμου. Δεν είναι η περίπτωση του Μακρόν. Του τελευταίου έχει αποδειχθεί το προσωπικό χάρισμα που λειτουργεί ως διαχρονικό αντίδοτο και στην τριβή με την πραγματικότητα και στη φθορά της εξουσίας.

Ωστόσο δεν πρέπει να παραβλεφθεί η σημασία δύο γεγονότων. Πρώτον, της πολιτικής αντοχής των αντιπάλων του σε πείσμα των αντίξοων για τους ίδιους και τον φιλορωσισμό τους περιστάσεων. Δεύτερον, της εμφάνισης πρόδρομων σημείων δημοσκοπικά έστω οριακής εξάντλησης της δυναμικής του.

Το κυριότερο, όμως, είναι ότι εξακολουθεί να διατρέχει σοβαρούς μετεκλογικούς κινδύνους. Πρώτον, να αμφισβητηθεί εκ των υστέρων η νομιμοποίηση της επανεκλογής του με το επιχείρημα ότι ήταν αποτέλεσμα μιας διαδικασίας άνευ επαρκών δημοσίων συζητήσεων προγραμματικού περιεχομένου επί της ουσίας των διλημμάτων της εσωτερικής διακυβέρνησης. Δεύτερον, να αλλάξει το κλίμα υπό το κράτος της αυξανόμενης εξαιτίας της οικονομικής κρίσης κοινωνικής ανασφάλειας. Τρίτον, να βρεθεί αναδρομικά και ενόψει βουλευτικών εκλογών ενώπιος της «βαθιάς Γαλλίας» των ντεγκωλικών παραδόσεων και του οράματος για μια Ευρώπη από τον Ατλαντικό μέχρι τα Ουράλια.

Επειδή αντίστοιχες παραδόσεις παρεπιδημούν και εν Ελλάδι και ανάλογες κοινωνικές συνθήκες ενδέχεται να επικρατήσουν, ας ληφθούν εγχωρίως υπόψη και τα διδάγματα που θα προκύψουν από την τρέχουσα γαλλική εκλογική εμπειρία.

Ο Γιώργος Σεφερτζής είναι επικοινωνιολόγος, πολιτικός αναλυτής