Το κόστος του εφησυχασμού

Το βάρβαρο εγχείρημα της εισβολής στην Ουκρανία είναι τμήμα του αφηγήματος του Πούτιν για τη μεγάλη Ρωσία που έχει απήχηση στο εθνικιστικό κοινό. Της πρόσφατης, καταστροφικής από όλες τις απόψεις, ρωσικής εισβολής προηγήθηκε η προσάρτηση της Κριμαίας το 2014 που ήταν μάλλον η δοκιμή των αντανακλαστικών της Δύσης και του δημοκρατικού κόσμου γενικότερα.

Η τραγωδία που εξελίσσεται αυτή την περίοδο δείχνει σε μεγάλο βαθμό και την αποτυχία των δημοκρατικών κρατών της Δύσης να αποτρέψουν τη ρωσική εισβολή αφού προηγουμένως παρακολούθησαν με αμηχανία το 2014 ρώσους «εθελοντές», χωρίς επίσημα χαρακτηριστικά στα στρατιωτικά ρούχα τους, να υλοποιούν την προσάρτηση της Κριμαίας.

Και, το κυριότερο, υποτίμησαν τον αναδυόμενο ρόλο της Ρωσίας και δεν κατάφεραν να οικοδομήσουν ένα αξιόπιστο σύστημα ασφάλειας και συνεργασίας στην Ευρώπη μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου που να περιλαμβάνει και τη Ρωσία. Ειδικότερα οι ΗΠΑ μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου δεν έβλεπαν πλέον τη Ρωσία ως μεγάλη απειλή. Τη θέση της έπαιρνε με αργά αλλά σταθερά βήματα η Κίνα. Σήμερα, πολλοί αναλυτές εκφράζουν την άποψη ότι ο νέος Ψυχρός Πόλεμος δεν θα είναι μεταξύ Ρωσίας και ΗΠΑ αλλά μεταξύ Κίνας και ΗΠΑ.

Στη δε Ευρώπη, για 25 χρόνια οι δύο προηγούμενοι γερμανοί καγκελάριοι, Σρέντερ και Μέρκελ, μας είχαν πείσει ότι ο Πούτιν δεν είναι απειλή για την ευρωπαϊκή ασφάλεια και σταθερότητα. Εγκλώβισαν τη Γερμανία σε μια απόλυτη ενεργειακή εξάρτηση από τη Ρωσία, με πολλές αρνητικές επιπτώσεις, οι περισσότερες εκ των οποίων φάνηκαν στην αδυναμία της Ευρωπαϊκής Ενωσης να φτάσει σε στρατηγική αυτονομία. Μέσα σε λίγα εικοσιτετράωρα η Γερμανία έπαψε να συμπεριφέρεται σαν «μεγάλη Ελβετία» και η ΕΕ θα κερδίσει πολλά από αυτό. Με την αύξηση των αμυντικών δαπανών και το ειδικό ταμείο 100 δισ. ευρώ για τον εκσυγχρονισμό των ενόπλων δυνάμεων, δείχνει αποφασισμένη να συμβάλει στην ασφάλεια της Ευρώπης. Οσοι μιλούν για κίνδυνο σφάλλουν, γιατί δεν έχουν συνειδητοποιήσει τον ρόλο που διαδραματίζει η ευρωπαϊκή ενοποιητική διαδικασία στη σημερινή Γερμανία.

Οκτώ χρόνια μετά την προσάρτηση της Κριμαίας, σήμερα τα πράγματα είναι διαφορετικά και το αφήγημα του Πούτιν παρουσιάζει σημαντικές αδυναμίες. Η ρωσική εισβολή βρήκε μπροστά της μια άμυνα της Ουκρανίας επιτελικά εξαιρετικά οργανωμένη. Ο ίδιος ο Πούτιν υποστηρίζει σήμερα ότι «οι στρατιωτικές μας επιχειρήσεις στην Ουκρανία προχωρούν σύμφωνα με το σχέδιο», και μας «καθησυχάζει» πως δεν επιθυμεί να θέσει υπό την κατοχή της Ρωσίας την Ουκρανία.

Αυτή τη φορά, ενεργοποιήθηκαν Ευρώπη και ΝΑΤΟ. Η ευρωατλαντική κοινότητα, της οποίας τη συνοχή είχε επιχειρήσει να υπονομεύσει τα προηγούμενα χρόνια η Ρωσία, έδειξε τέτοια αντανακλαστικά που δεν περίμεναν και οι πιο ένθερμοι υποστηρικτές της. Η Ευρωπαϊκή Ενωση έκανε το αυτονόητο. Στηριζόμενη στις αρχές της αλληλεγγύης, της ασφάλειας και της ελευθερίας, στάθηκε στο ύψος των περιστάσεων και έδειξε πως είναι κυρίως μια κοινότητα αξιών που στοχεύει στην πολιτική ενοποίηση. Πήρε γενναίες αποφάσεις με τεράστιο κόστος για τις οικονομίες των κρατών-μελών. Κι αυτό δεν πρέπει να υποτιμάται. Οπως βγήκε καλύτερη από τη διαχείριση της υγειονομικής κρίσης της πανδημίας, έτσι και τώρα θα βγει με περισσότερη και καλύτερη συνοχή που είναι βασικός πυλώνας της. Ηδη μια νέα συζήτηση άνοιξε και αφορά την άμβλυνση των πιέσεων που προκαλεί η ενεργειακή κρίση και την ανάγκη ενίσχυσης της Ευρωπαϊκής Κοινής Αμυνας. Είναι προφανές πως η ΕΕ πρέπει να αυξήσει αποφασιστικά τις επενδύσεις στην αμυντική της ικανότητα και στις καινοτόμες τεχνολογίες γιατί αυτός ο πόλεμος στην Ουκρανία αλλάζει το παγκόσμιο γεωπολιτικό τοπίο.

Ο κόσμος που γνωρίζαμε δεν υπάρχει πλέον και ο εφησυχασμός της Ευρώπης τελείωσε βίαια. Η ενωμένη Ευρώπη που χτίστηκε πάνω στις στάχτες της τραγωδίας του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου ξαναβλέπει ύστερα από 80 χρόνια τον εφιάλτη του πολέμου.

Ο Σωτήρης Ντάλης είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ενοποίησης στο Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αιγαίου