Τα διλήμματα των πρόωρων εκλογών

Το θέμα, από τις 24 Φεβρουαρίου, είναι ένα: πώς αλλάζουν τον κόσμο οι μάχες στην Ουκρανία. Στη βαλκανική απόφυση της ΕΕ, βέβαια, ακόμη κι η εισβολή που θα μπορούσε να οδηγήσει στον Γ’ Παγκόσμιο Πόλεμο είναι αφορμή για την επιστροφή της εκλογολογίας στα πολιτικά πηγαδάκια. Τα σενάρια, τόσο για πρόωρες κάλπες όσο και για νέο εκλογικό σύστημα, διακινούνται ξανά – κι όχι μόνο με ευθύνη των αντιπολιτευόμενων εδρών. Οπότε, για όποιον θέλει να μπει σε μια τέτοια κουβέντα, προκύπτουν μερικές εύλογες απορίες. Είναι, άραγε, η κατάλληλη στιγμή; Ποια είναι τα υπέρ και ποια τα κατά μιας προσφυγής στη λαϊκή ετυμηγορία πριν από τη συνταγματική λήξη της κυβερνητικής θητείας; Ποια πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα έχει μια δεύτερη σε λιγότερο από τρία χρόνια τροποποίηση του εκλογικού νόμου;

Οι εισηγήσεις για εκλογές το 2022 έφταναν στο πρωθυπουργικό γραφείο πολύ πριν ο Πούτιν παρατάξει άρματα μάχης στα ουκρανικά σύνορα. Τώρα, που βομβαρδίζει μέχρι και το Κίεβο, οι θιασώτες τους βλέπουν τις συνέπειες – οικονομικές, διπλωματικές και γεωπολιτικές – του πολέμου ως επιταχυντές των ελληνικών πολιτικών εξελίξεων. Οι ημερομηνίες που πέφτουν στα τραπέζια των συζητήσεων, κυβερνητικών και μη, δεν είναι φθινοπωρινές. Είναι ανοιξιάτικες. Με αφορμή δε τη σύνθετη πραγματικότητα που έχει ήδη δημιουργηθεί, ξαναρίχνονται οι ιδέες για επαναφορά ενός μπόνους αρκετών εδρών.

Η λίστα των επιχειρημάτων τους ξεκινά με τη δυνατότητα που προσφέρει η παρούσα κρίση στον Πρωθυπουργό να επικαλεστεί την περιλάλητη ανάγκη αντιμετώπισης ενός «εθνικού θέματος εξαιρετικής σημασίας», ώστε να ζητήσει ανανέωση της λαϊκής εντολής.

ΟΙ ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΕΙΣ. Πέρα όμως από τον λόγο, η συγκυρία κρίνεται ευνοϊκή για το κυβερνών κόμμα και εξαιτίας των ευρημάτων των κυλιόμενων δημοσκοπήσεων που φτάνουν στο Μαξίμου. Για πρώτη φορά από τον Αύγουστο κι έπειτα τα γαλάζια ποσοστά παρουσιάζονται αυξημένα, λένε οι γνωρίζοντες. Ορισμένοι αποδίδουν την άνοδο στη «στοίχιση με τη σημαία», στην τάση δηλαδή των εκλογικών σωμάτων να συσπειρώνονται γύρω από την εκάστοτε κυβέρνηση όταν οι συνθήκες είναι έκτακτες.

Παράλληλα, εκτιμάται ότι η ξεκάθαρη επιλογή πλευράς – που δηλώθηκε με φράσεις σαν το «είμαστε η Δύση» – επιτρέπει στη ΝΔ να διεισδύσει εκ νέου στο κεντρώο κοινό, μέρος του οποίου οι τελευταίες δημοσιοποιημένες μετρήσεις εμφανίζουν να επαναπατρίζεται στο ΚΙΝΑΛ. Μια νωπή λαϊκή εντολή, επιμένουν επίσης, θα άφηνε την κυβέρνηση να διαχειριστεί χωρίς το άγχος του πολιτικού κόστους τις επιπτώσεις των πληθωριστικών πιέσεων – ειδικά εφόσον επιβεβαιωθούν οι προβλέψεις για εκτόξευση του πληθωρισμού.

Οι υπέρμαχοι της αλλαγής του εκλογικού νόμου διατείνονται ότι μέσα σε ένα τόσο ρευστό περιβάλλον πρέπει να προφυλαχθεί η χώρα από μια περίοδο παρατεταμένης πολιτικής αστάθειας λόγω αλλεπάλληλων εκλογικών αναμετρήσεων. Πρέπει, ισχυρίζονται, το πρώτο κόμμα να έχει την ευχέρεια να εξασφαλίσει αυτοδυναμία μέσω ενός μεγαλύτερου μπόνους εδρών.

Ο ΑΝΤΙΛΟΓΟΣ. Βέβαια, υπάρχει αντίλογος σε κάθε ένα από τα σημεία της παραπάνω επιχειρηματολογίας. Οι αντιπολιτευόμενοι, ας πούμε, απορρίπτουν τις εξελίξεις στην Ουκρανία – και το συνεπακόλουθο κύμα ακρίβειας – ως επαρκή λόγο πρόωρης προσφυγής στις κάλπες. Κάποιοι ανάμεσά τους, μάλιστα, υπενθυμίζουν ότι ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει πει πολλές φορές και αρκετά εμφατικά πως «οι πρόωρες εκλογές είναι πολιτικός τακτικισμός» για μια κυβέρνηση με ισχυρή κοινοβουλευτική πλειοψηφία.

Μιλούν, με άλλα λόγια, για το πλήγμα που θα δεχθεί η αξιοπιστία του Πρωθυπουργού αν ο ίδιος αναιρέσει τις δημόσιες δεσμεύσεις του. Οι αναλυτές, πάλι, επισημαίνουν ότι η στοίχιση με τη σημαία δεν είθισται να διαρκεί για πολύ, επικαλούμενοι το πρόσφατο παράδειγμα της πανδημίας. Οι πιο ρεαλιστές υπογραμμίζουν το αυτονόητο: εν μέσω μιας διεθνούς κρίσης τέτοιας κλίμακας οι διπλές κάλπες μόνο πιθανότητες να αποσταθεροποιήσουν τη θέση της χώρας έχουν.

Για τους μελετητές της μεταπολιτευτικής ιστορίας δε, η εμπειρία έχει δείξει ότι η εξωτερική πολιτική ρίχνει κυβερνήσεις, αλλά δεν βγάζει. Το Μακεδονικό, φέρ’ ειπείν, οδήγησε στην πτώση εκείνης του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη, ενώ η επίλυσή του με τις  Πρέσπες – παρότι η συμφωνία δεν ήταν ο κύριος παράγοντας της ήττας του 2019 – σίγουρα δεν ωφέλησε τον ΣΥΡΙΖΑ όπως φαντάζονταν τα στελέχη του.

Μια τροποποίηση, τέλος, του εκλογικού συστήματος θα έδινε στην αντιπολίτευση την ευκαιρία να εγκαλεί την κυβέρνηση όχι απλά για θεσμικό ατόπημα, αλλά για αντιθεσμική στάση. Η ψήφιση ενός νόμου προσαρμοσμένου στις κομματικές ανάγκες της στιγμής, λίγους μήνες πριν από μια εθνική αναμέτρηση, δύσκολα δεν θα εκλαμβανόταν από τους ψηφοφόρους σαν καιροσκοπική κίνηση – και διαμετρικά αντίθετη με το μεταρρυθμιστικό προφίλ που επιμελώς φιλοτεχνεί η κυβέρνηση για τον εαυτό της.

Τα διλήμματα αυτού που έχει το προνόμιο να προκηρύξει πρόωρες δεν είναι εύκολα. Γιατί όλα συνοψίζονται στην απάντηση της ερώτησης «αξίζει περισσότερο η επανεκλογή μιας κυβέρνησης ή η υστεροφημία της;».