Οικονομία ανθεκτική στις επόμενες κρίσεις

Ενα ερώτημα που βρίσκεται στα χείλη πολλών, είναι γιατί ως χώρα τραβάμε σαν μαγνήτης τις κρίσεις. Τρεις αλλεπάλληλες καταστροφές μας βρήκαν ως χώρα σε λιγότερο από 12 χρόνια. Δεν είναι δα και λίγο. Ωστόσο υπάρχει και η αντίστροφη λογική, που λέει ότι το παράξενο δεν είναι οι κρίσεις που βιώνουμε. Ηταν η μοναδική περίοδος σχεδόν δύο δεκαετιών, μετά την πτώση του Τείχους, παγκόσμιας σταθερότητας που διεκόπη για τις πολλές χώρες το 2008 με την παγκόσμια χρηματοοικονομική κρίση και για την Ελλάδα δύο χρόνια αργότερα. Η λογική αυτή λέει, ότι το σπάνιο δεν είναι αυτό που μας συμβαίνει τελευταία, αλλά αυτό που συνέβαινε από τις αρχές του 1990 έως τα τέλη της δεκαετίας του 2000.

Ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννης Στουρνάρας, σε μια ενδιαφέρουσα ομιλία που πραγματοποίησε την περασμένη εβδομάδα στην Ενωση των Ασφαλιστικών Εταιρειών, προέβλεψε ότι οι μελλοντικές κρίσεις θα αυξηθούν. Θα είναι περισσότερες από το παρελθόν. Κρίσεις που θα οφείλονται στην κλιματική κρίση, σε νέες πανδημίες, στη γήρανση του πληθυσμού, στην ενεργειακή μετάβαση, καθώς και στην εξάπλωση των γεωπολιτικών εντάσεων.

Ως εκ τούτου, ανέφερε, οι οικονομίες – και η ελληνική – πρέπει να γίνουν πιο ανθεκτικές σε αρνητικές διαταραχές, προκειμένου να αποφευχθούν μελλοντικές κρίσεις χρέους και περαιτέρω επιβάρυνση των επόμενων γενεών.

Ο κεντρικός τραπεζίτης με έμμεσο τρόπο χτύπησε το καμπανάκι του κινδύνου, ότι δεν μπορεί οι προϋπολογισμοί να επιδοτούν κάθε πρόβλημα που θα προκαλούν οι αλλεπάλληλες κρίσεις. Οι προϋπολογισμοί, ανέφερε, πρέπει να ισοσκελίζονται διαχρονικά, μέσω όμως μιας δημοσιονομικής προσαρμογής που θα έρχεται από την ανάπτυξη και όχι από περιοριστικά μέτρα. Παράλληλα όμως για να υπάρχει ανάπτυξη θα πρέπει να συνεχίζονται οι μεταρρυθμίσεις και η προσέλκυση επενδύσεων, που μακροπρόθεσμα έχει αποδειχτεί ότι αποτελεί τον πιο σημαντικό παράγοντα ανάπτυξης της οικονομίας και ενίσχυσης της βιωσιμότητας του χρέους.

Για να φτάσουμε ωστόσο να μιλάμε για μακροχρόνια ανάπτυξη και ανθεκτική οικονομία, πρέπει να περάσουμε πρώτα τη στενωπό της τρέχουσας κρίσης.

Ο διοικητής της ΤτΕ, το είπε σχεδόν ξεκάθαρα: Δεν μπορεί να γίνει με μόνιμη δημοσιονομική ευελιξία και δανεικά. Απλά δεν το αντέχει η οικονομία.

Μπορεί να γίνει με τη βοήθεια της Ευρώπης και των άφθονων αναπτυξιακών κονδυλίων που υπάρχουν άνω των 70 δισ. έως το 2025. Πρώτα όμως πρέπει να περιμένουμε με ψυχραιμία, να εκτιμηθεί ο αντίκτυπος του πολέμου. Να αποκλιμακωθεί η αβεβαιότητα.

Είπε και κάτι ακόμα ο Γιάννης Στουρνάρας, ότι ο μεγάλος κίνδυνος από την κατάσταση που διανύουμε, είναι να μας συμβεί αυτό που ακολούθησε την ενεργειακή κρίση της δεκαετίας του ’70, που ήταν η παγίδευση της οικονομίας σε στασιμοπληθωρισμό. Στον συνδυασμό δηλαδή χαμηλής οικονομικής ανάπτυξης και υψηλής ανεργίας, η οποία συνοδεύεται από αύξηση του κόστους ζωής.

Επικίνδυνος συνδυασμός από κάθε άποψη όσα περιέγραψε ο κεντρικός τραπεζίτης, αλλά δείχνουν και μια επιλογή για έναν δρόμο δύσκολο μεν, αλλά ρεαλιστικό και ασφαλή όχι μόνο για τη σημερινή γενιά αλλά και για τις επόμενες. Για να τον ακολουθήσουμε θα πρέπει όμως πρώτα να συμφωνήσουμε ως χώρα, ότι η παράταση της δημοσιονομικής χαλάρωσης δεν είναι καλό πράγμα. Μπορούμε; Μπορούμε να δεχτούμε τη σύσφιγξη της οικονομικής πολιτικής, δηλαδή επιδόματα με μέτρο, σε συνδυασμό με την υλοποίηση μεταρρυθμίσεων; Αν ναι, αναλόγως και του τελικού οικονομικού λογαριασμού του πολέμου, ίσως  να αποκτήσουμε ξανά την πλήρη οικονομική ανεξαρτησία μας, επανακτώντας την επενδυτική βαθμίδα και κυρίως να κάνουμε πιο ανθεκτική την οικονομία μας για τις επόμενες κρίσεις που έρχονται.