Γεωπολιτική ενηλικίωση

Η Ρωσία του Πούτιν σχεδίαζε αρκετά χρόνια την εισβολή και κατοχή της Ουκρανίας. Η προσάρτηση της Κριμαίας ήταν μάλλον μόνο η δοκιμή των αντανακλαστικών της Δύσης η οποία παρατηρούσε αμήχανη. Σήμερα έρχεται και απαιτεί μεταξύ άλλων την αναγνώριση της Κριμαίας ως ρωσικού εδάφους. Απαιτεί επίσης να αλλάξει η Ουκρανία το Σύνταγμά της για να συμπεριλάβει την ουδετερότητα. Αλλωστε, ο ίδιος ο πρόεδρος Πούτιν ουδέποτε παραδέχτηκε ότι η Ουκρανία ήταν ένα ανεξάρτητο και κυρίαρχο κράτος.

Η τραγωδία που εξελίσσεται αυτή την περίοδο δείχνει σε μεγάλο βαθμό και την αποτυχία των δημοκρατικών κρατών της Δύσης να αποτρέψουν τη ρωσική εισβολή αφού προηγουμένως παρακολούθησαν με αμηχανία το 2014 ρώσους «εθελοντές» χωρίς επίσημα χαρακτηριστικά στα στρατιωτικά ρούχα τους, να υλοποιούν την προσάρτηση της Κριμαίας. Και το κυριότερο, δεν κατάφεραν να οικοδομήσουν ένα αξιόπιστο σύστημα ασφάλειας και συνεργασίας στην Ευρώπη μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου που να περιλαμβάνει και τη Ρωσία.

Με τη σημερινή εισβολή τα πράγματα είναι αρκετά διαφορετικά. Ενεργοποιήθηκαν Ευρώπη και ΝΑΤΟ. Η ευρωατλαντική κοινότητα, της οποίας τη συνοχή είχε επιχειρήσει να υπονομεύσει τα προηγούμενα χρόνια η Ρωσία, έδειξε τέτοια αντανακλαστικά που δεν περίμεναν και οι πιο ένθερμοι υποστηρικτές της. Ειδικότερα η Ευρωπαϊκή Ενωση πήρε γενναίες αποφάσεις με τεράστιο κόστος για τις οικονομίες των κρατών-μελών. Κι αυτό δεν πρέπει να υποτιμάται.

Στηριζόμενη στις αρχές της αλληλεγγύης, της ασφάλειας και της ελευθερίας, στάθηκε στο ύψος των περιστάσεων και έδειξε πως είναι κυρίως μια κοινότητα αξιών που στοχεύει στην πολιτική ενοποίηση. Εμειναν κάποιοι να επαναλαμβάνουν αμήχανα τα ίδια που έλεγαν και στην αρχή της υγειονομικής κρίσης της πανδημίας. Η ΕΕ όπως βγήκε καλύτερη από εκείνη την κρίση έτσι θα βγει και τώρα με περισσότερη και καλύτερη συνοχή που είναι βασικός πυλώνας της. Μέσα σε λίγα 24ωρα έκανε αυτό που δεν είχε καταφέρει εδώ και δεκαετίες. Για πρώτη φορά αγοράζει όπλα μέσω του κοινοτικού προϋπολογισμού και αποκτά πλέον διεθνές πρόσωπο στη γεωπολιτική σκηνή. Καθοριστικό ρόλο σε αυτή την ιστορική αλλαγή έχει η γερμανική πτυχή των εξελίξεων. Μέσα σε λίγες μέρες η Γερμανία ενηλικιώθηκε γεωπολιτικά. Αύξησε τις αμυντικές δαπάνες και ακύρωσε την πολιτική που είχαν αναπτύξει απέναντι στη Ρωσία την τελευταία εικοσαετία ο Σρέντερ και η Μέρκελ. Και όσοι μιλούν για κίνδυνο από τον εξοπλισμό της Γερμανίας, σφάλλουν γιατί δεν έχουν καταλάβει τίποτα από την ιστορία της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Η Γερμανία έπαψε να φέρεται σαν «μεγάλη Ελβετία» και η ΕΕ κερδίζει πολλά από αυτό.

Η Ελλάδα από την πλευρά της δεν μπορούσε και δεν έπρεπε να απέχει από αυτή τη μεγάλη αλλαγή της μεταπολεμικής αρχιτεκτονικής ασφάλειας.

Αυτό που δρομολόγησαν το προηγούμενο διάστημα ο γάλλος Πρόεδρος και ο έλληνας Πρωθυπουργός με τη συμφωνία του περασμένου Σεπτεμβρίου μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία εμφανίζεται πλέον ως μοναδική επιλογή για την ΕΕ και ίσως αυτό να ενόχλησε την κυρία Ζαχάροβα. Η Ελλάδα σωστά συμμετέχει στη μεγάλη ομάδα της αλληλεγγύης προς την Ουκρανία. Δεν είναι κάποια ουδέτερη χώρα. Τις δυτικές αξίες ενστερνίζεται, τα δυτικά συμφέροντα υπερασπίζεται.

Οσο για την Τουρκία προχωράει σε μια επίδειξη προσεκτικής ουδέτερης στάσης που κορυφώνεται την Πέμπτη με τη συνάντηση των υπουργών Εξωτερικών Ρωσίας και Ουκρανίας στην Αττάλεια με τον τούρκο υπουργό Εξωτερικών Τσαβούσογλου σε ρόλο διαμεσολαβητή. Τις προηγούμενες μέρες δήλωσε πως εφαρμόζει τη Συνθήκη του Μοντρέ, όμως συνεχίζει να αμφισβητεί τη Συνθήκη της Λωζάννης, συμπλήρωμα της οποίας είναι η Συνθήκη του Μοντρέ. Τέλος, διατυπώνει επιφυλάξεις για την εφαρμογή των κυρώσεων γιατί γνωρίζει πως η εφαρμογή των κυρώσεων έχουν όχι μόνο οικονομικό αλλά και γεωπολιτικό ενδιαφέρον.

Ο Σωτήρης Ντάλης είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ενοποίησης στο Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αιγαίου