NON PAPER

Η Ουκρανή στο κάτω πάτωμα

Η κυρία Αννα μπήκε στην οικογένειά μας το 2005. Ηταν λίγους μήνες πριν πεθάνει ο πατέρας μου, τότε που ο προχωρημένος καρκίνος στα οστά τού προκαλούσε αφόρητο πόνο, οι μορφίνες έκαναν αβίωτη την καθημερινότητά του και χρειαζόταν έναν άνθρωπο δίπλα του 24 ώρες το 24ωρο. Κι αυτός ο άνθρωπος ήταν η κυρία Αννα από την Ουκρανία. Γερή γυναίκα και «τσεκουράτη», φαινόταν αυτό που λέμε «ψημένη στη ζωή», αν και, τότε, είχε ήδη πατήσει τα 60 και είχε αφήσει πίσω στην πατρίδα της το πρώτο της εγγόνι. Με μια κίνηση γύριζε τον πατέρα μου στο κρεβάτι για να τον αλλάξει, λέγοντάς του συγχρόνως και μια γλυκιά κουβέντα, σε αλλοπρόσαλλα ελληνικά, για να κατευνάσει το σκοτισμένο από τον πόνο και τη μορφίνη μυαλό του. Μην πολυλογώ, ήταν στο προσκέφαλο του πατέρα μου την τελευταία νύχτα της ζωής του. Και μέχρι να συνέλθουμε, άρχισε να καταρρέει η μάνα μου. Ετσι η κυρία Αννα μονιμοποιήθηκε στο πατρικό μου.

Η μάνα μου, εδώ και πάνω από δέκα χρόνια, είναι κατάκοιτη. Και τα τελευταία οκτώ, χειρότερα ακόμη και από αυτό που λέμε «φυτό» – τα φυτά, τουλάχιστον, στρέφονται προς τον ήλιο και μπουμπουκιάζουν. Δεν θα έλεγα δε ότι πρόκειται για εύκολο ασθενή, το μπλοκάρισμα του μυαλού αναπτύσσει συχνά και ένα είδος επιθετικότητας. Η κυρία Αννα στέκεται σαν βράχος δίπλα της 24 ώρες το 24ωρο, επτά ημέρες την εβδομάδα. Είναι η μόνη που μπορεί να συνεννοηθεί μαζί της σε μια ακατάληπτη διάλεκτο όπου μπερδεύονται ελληνικά, ουκρανικά και βρυχηθμοί. Την κανακεύει σαν να είναι μωρό και κάποιες φορές την έχω ακούσει να της τραγουδάει, υποθέτω στα ουκρανικά. Και οι γιατροί αποδίδουν αυτήν την εντυπωσιακή αντοχή του οργανισμού της μητέρας μου, στην εξαιρετική φροντίδα. Δηλαδή στην κυρία Αννα. Που έμαθε μέχρι και σπιτική βυσσινάδα να κάνει επειδή «αγαπάει η κυρία Φανή».

Η κυρία Αννα ποτέ δεν μιλούσε πολύ για την πατρίδα της. Οταν τη ρωτούσα, ειδικά μετά το 2014, τα μάτια της θόλωναν και δεν συνέχιζα την κουβέντα. Μόνο πού και πού μου έδειχνε στο τάμπλετ φωτογραφίες των εγγονιών της, ολόκληρα αγόρια και κορίτσια πια. Αυτό το τάμπλετ είναι σαν συνέχεια του χεριού της τα τελευταία χρόνια. Μέσω αυτού επικοινωνεί με τους δικούς της. Και κάποιες φορές, περνώντας έξω από την πόρτα του πατρικού μου (μένω στο επάνω διαμέρισμα), την ακούω να μιλάει στην τραχιά γλώσσα της.

Φέτος τα Χριστούγεννα πήγε για πρώτη φορά στην πατρίδα της. Γύρισε μέσα Ιανουαρίου, μου έφερε και δώρο, μια πετσέτα με παραδοσιακά ουκρανικά κεντήματα. Ηταν όμως πιο σκοτεινή από ποτέ. Της πρότεινα αρκετές φορές από τότε να προσπαθήσουμε να φέρουμε τους δικούς της εδώ. Η απάντησή της σταθερή. «Αυτοί μείνει εκεί, πατρίδα πολεμήσει. Εγώ εδώ, κυρία Φανή». Και τότε κατάλαβα – από αυτά τα αποσπασματικά ελληνικά – τι σημαίνει για κάποιους ανθρώπους καθήκον. Οχι αυτό που επιβάλλεται αλλά αυτό που συγκροτείται εντός μας.

Αυτό που με ανησυχεί είναι ότι τις τελευταίες μέρες δεν ακούω, από το κάτω πάτωμα, την κυρία Αννα να φωνάζει στη γλώσσα της. Προχθές της είπα πάλι να κάνουμε μια προσπάθεια για να έρθει η οικογένειά της στην Ελλάδα. «Τώρα καλά εκεί, καταφύγιο» μου είπε.

Η Ημέρα της «Αννας», της «Σόνιας», της «Πόλας»

Αυτές τις «Αννες», τις «Σόνιες», τις «Πόλες» από την Ουκρανία (όχι ότι δεν υπάρχουν και από άλλες χώρες) θα ήθελα να τιμήσω τη σημερινή Ημέρα της Γυναίκας. Αυτές τις γυναίκες με τα σφιγμένα χείλη που άφησαν πίσω τις οικογένειές τους και ήρθαν εδώ να ξεσκατίζουν τους γονείς μας καθησυχάζοντας έτσι και τις δικές μας συνειδήσεις. Αυτές τις περήφανες γυναίκες που, εν καιρώ πολέμου, δεν παίρνουν δύναμη από τα Μπολσόι αλλά από τη δική τους εσωτερική, ηρωική φωνή. «Τώρα καλά εκεί, καταφύγιο».