Σπύρος Μιχαλόπουλος

Πού πάνε τα όνειρα όταν δεν τα βλέπουμε; Πάνε και κρύβονται ανάμεσα στις μνήμες, πίσω από τον χρόνο. Καμιά φορά μπροστά από τον χρόνο και γίνονται προφητικά, ζητώντας επεξηγήσεις.

Τα όνειρα, όταν δεν τα βλέπουμε, παίζουν μεταξύ τους στις πτυχές του νου. Και δανείζονται μεταξύ τους στοιχεία. Ενας τόπος εδώ, ένα πρόσωπο αλλού. Μια κατάσταση θλιβερή που λίγο πριν ήταν χαρούμενη. Περιγελούν τον χρόνο, κοροϊδεύουν την πραγματικότητα. Αχρονα ταξιδεύουν ανάμεσα στους νευρώνες σαν άτακτα παιδιά. Περιπαίζουν τη συνείδηση και το ασυνείδητο. Δεν φοβούνται, δεν έχουν δομή, έρχονται όταν θέλουν αυτά. Ποτέ δεν θα δούμε το ίδιο όνειρο, όσο και να νομίζουμε ότι μπορούμε.

Είναι δική τους επιθυμία να τα θυμόμαστε και όχι δική μας.

Το μοναδικό όνειρο που θυμάμαι χρόνια, κι αυτό είναι περίεργο, είναι ένας εφιάλτης.

Κοιμόμουν στο πατρικό μου στα Πατήσια 23 Ιουλίου 1974, την ημέρα της μεταπολίτευσης. Με πυρετό υψηλό, λόγω πνευμονίας καλοκαιριάτικης. Κάποια στιγμή θυμάμαι να είμαι μέσα σε ένα φλεγόμενο σπίτι. Παντού γύρω μου στάχτες και φλόγες. Αισθάνομαι οικεία και ήρεμα. Κάθομαι ατάραχος και χαζεύω έξω από το παράθυρο την αυλή που δεν καιγόταν. Παρ’ όλο που είναι νύχτα, έξω είναι μέρα. Μια μέρα ηλιόλουστη και λαμπερή. Εκεί στην αυλή ένας μαύρος σκύλος ξαπλωμένος με κοιτούσε με ηρεμία. Πίσω μου ο παππούς κοιτούσε κι αυτός προς τον σκύλο. Ο παππούς μου στο όνειρο ήταν τυφλός. Ξαφνικά ο σκύλος πηδάει μέσα στο σπίτι και ανάμεσα στις φωτιές αρπάζει τον παππού μου από τον λαιμό και τον σκοτώνει. Υστερα μέσα από τις φωνές μου ο σκύλος γυρίζει σε μένα και γρυλίζει. Με πλησίασε και έκατσε στα πίσω πόδια του μπροστά μου. Προσπάθησα να τρέξω, αλλά όπως συμβαίνει στα όνειρα ήταν αδύνατο. Ξύπνησα με μια κραυγή ιδρωμένος. Στο δίπλα κρεβάτι κοιμόταν ατάραχος ο παππούς μου.

Σίγουρα η διήγηση δεν είναι τόσο δυνατή όσο το συναίσθημα του ονείρου. Παρ’ όλα αυτά το θυμάμαι ακόμη ή τουλάχιστον έτσι νομίζω.

Είμαστε εμείς που νομίζουμε ότι τα θυμόμαστε τα όνειρα. Πόσες φορές δεν προσπαθήσαμε να τα θυμηθούμε και δεν τα καταφέραμε. Πόσες φορές όταν έγιναν διήγηση ή γραφή, έχασαν τη δύναμή τους. Τα όνειρα δεν έχουν λογική, ούτε συνέπεια. Δεν λογοκρίνονται από το ασυνείδητο, ούτε από το συνειδητό.

Τα όνειρα έχουν τον δικό τους λόγο. Το ταξίδι στο δικό τους σύμπαν δεν διέπεται από νόμους και κανόνες.

Τα όνειρα όταν δεν τα βλέπουμε είναι κρυμμένα στα θέλω μας, στις ψυχές μας. Είναι στις χαρές, στις θλίψεις, στους έρωτες, στους πόθους μας.

Ξέρουν να περιμένουν, να αναμένουν. Είναι η διαφυγή, η απόδρασή μας.

Τα όνειρα δεν έχουν αρχή και τέλος. Υπάρχουν, απλά.

Προσπαθήσαμε να τα ερμηνεύσουμε, να τα εξηγήσουμε. Είναι αδύνατον όμως.

Ο Λακάν υποστήριξε πως το ασυνείδητο είναι δομημένο σαν γλώσσα. Τα όνειρα είναι μια διαφορετική γραφή ή μάλλον ένας γρίφος.

Και σ’ αυτόν το γρίφο κρύβονται οι επιθυμίες και τα πάθη μας. Τα ίδια όμως είναι ανεξάρτητα και άναρχα. Το όνειρο δηλώνει κίνηση κι όχι σημασία, είναι ένα παιχνίδι παραπομπής από το ένα σημαίνον στο άλλο, και οδηγεί σε αυταπάτη.

Σε προσωπικό επίπεδο θεωρώ τα όνειρα ανεξήγητα. Εχω προσπαθήσει, μάταια όμως. Κρατάω όμως την αίσθηση. Την αίσθηση του κυριακάτικου τραπεζιού ένα μεσημέρι στη Πρέβεζα του ’60, τα βροχερά απογεύματα της Κυριακής στην Αθήνα, τους ανεκπλήρωτους έρωτες της εφηβείας στην Κυψέλη, τη μοναξιά στον σταθμό των τρένων στο Ανατολικό Βερολίνο, τον ήλιο της Δήλου, τη μεγαλοπρέπεια του δάσους στην Πίνδο.

Τα έχω ονειρευτεί, και τα αισθάνθηκα. Ακόμη έχω την αίσθησή τους. Δεν τα εξηγώ.

Τα όνειρα όταν δεν τα βλέπουμε πάνε παντού μέσα μας, χαρίζουν συναισθήματα και σκέψεις. Ζούνε όσο ζούμε, ίσως και μετά από μας. Μπλεγμένα μέσα στον συμπαντικό χρόνο, στα αστέρια, δίπλα από τις μαύρες τρύπες της ψυχής μας.