«Το όραμα χρειάζεται την πρακτικότητα»

Επειδή ακόμη και οι μεγαλύτερες δυστυχίες που έχει περάσει η ανθρωπότητα όταν γίνονται παρελθόν έχουν πάντα έναν διδακτικό απόηχο, σε τι νομίζετε πως συνίσταται η διδαχή σε σχέση με την πανδημία;

Το πρώτο που πρέπει να μας μείνει είναι η συνειδητοποίηση πως η ύβρις της ανθρώπινης αμετροέπειας προς τη φύση προκάλεσε μοιραία την νέμεσιν που εμφανίζεται ως πανδημία. Σήμερα ως Covid-19, αύριο ποιος ξέρει ποια, αν συνεχίσουμε την άφρονα πορεία απληστίας. Ομως το ισχυρό ρεύμα ανορθολογισμού που διεθνώς καλά κρατεί δεν εμπνέει αισιοδοξία.

Ελπίζω να φανεί ανθεκτικότερη η επαναξιολόγηση κάποιων αξιών που είχαν χάσει τη λάμψη τους στις μέρες θριάμβου του ατομισμού. Η αλληλεγγύη ως προϋπόθεση αντιμετώπισης της συμφοράς. Ο νέος διεθνισμός, μαζί μπορούμε ό,τι καθένας μόνος του αδυνατεί. Η αναντικατάστατη αξία της δημόσιας παρέμβασης στη στήριξη κοινωνίας και οικονομίας. Η αναγκαιότητα οικοδόμησης στέρεου κράτους πρόνοιας, ικανού δημόσιου συστήματος υγείας.

Φαντάζομαι αντιληφθήκαμε την αξία της ανθρώπινης επαφής, της αγκαλιάς, του φιλιού που εντέλει δεν είναι τόσο αυτονόητα δεδομένα.

Ποιος λογοτεχνικός ήρωας θεωρείτε πως συνιστά ένα αναλλοίωτο διαχρονικό πρότυπο;

Υπάρχει πάντα στον ήρωα μια τραγικότητα. Οι λογοτεχνικοί ήρωες ως πρότυπα γίνονται ίσως υπεύθυνοι για τις ουτοπίες ή τις ψευδαισθήσεις μας. Από την άλλη, οι «δεύτεροι ρόλοι» έχουν κάτι πιο γήινο, δρουν «στο εδώ και στο τώρα». Συγκρούονται με την υλικότητα, τις αντιφάσεις και τους φόβους τους. Παλιότερα έβλεπα τον Δον Κιχώτη ως ήρωα – πρότυπο.

Ο απόλυτος ιδεαλιστής με ακλόνητη πίστη στις αρχές και τα οράματά του. Ο πιστός του υπηρέτης, ο αγαθούλης Σάντσο Πάντσα, φάνταζε καρικατούρα δίπλα στον περήφανο ιππότη.

Σήμερα δεν μπορώ να τους δω ξεχωριστά. Το δίδυμο είναι ο «ήρωας» που με γοητεύει. Ο ένας πετάει στα σύννεφα κι ο άλλος πατά στέρεα στη γη. Το όραμα, το όνειρο, τα υψηλά ιδεώδη του Δον Κιχώτη χρειάζονται την πρακτικότητα του Σάντσο Πάντσα, την ικανότητά του να αξιολογεί και να μετρά την πραγματικότητα, το εδώ και το τώρα.

Σε ποιον βαθμό πιστεύετε πως το Διαδίκτυο με την ελευθερία που προϋποθέτει σε σχέση με την προσέγγιση και τη χρήση του αποτελεί κι ένα βήμα για μιαν ουσιαστική και ελεύθερη έκφραση;

Η εισβολή του Διαδικτύου στη ζωή μας υπήρξε η σημαντικότερη αλλαγή της καθημερινότητάς μας. Η διάδοση της πληροφορίας άμεση. Η γνώση προσβάσιμη από όλους. Η ενημέρωση ταυτόχρονη με το συμβάν. Καθένας μπορεί να συμμετάσχει ηλεκτρονικά σε διάφορες δράσεις και ακτιβισμούς. Και βέβαια καθένας μπορεί να εκφράσει τη γνώμη του για οτιδήποτε, σ’ ένα απροσδιόριστου εύρους και ποιοτικών χαρακτηριστικών ακροατήριο. Μεγάλο βήμα, ανεκτίμητης αξίας, αλλά και μεγάλη παγίδα. Η πληθώρα αλληλοσυγκρουόμενων πληροφοριών και συνεχών ερεθισμάτων αποπροσανατολίζει και μπερδεύει.

Η υπερκατανάλωση της πληροφορίας δεν οδηγεί στη χειραφέτηση, αλλά στην απάθεια. Ο ανέξοδος σχολιασμός υπερτερεί της συνειδητής πολιτικής πράξης. Ο ατομικισμός κυριαρχεί σ’ όλες τις εκφάνσεις της συμπεριφοράς του «ψηφιακού» ανθρώπου.

Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που «ρουφούν» όλο και περισσότερο χρόνο από την καθημερινότητά μας, δύσκολα αποφεύγεις την παγίδα του τοξικού χυλού της αγοραίας χυδαιότητας, του τυφλού μίσους, του φανατισμού, του ανορθολογισμού.

Γι’ αυτό είναι μεγάλη η ευθύνη των πολιτικών κι ευρύτερα των δημοσίων προσώπων, αφού η συμπεριφορά κι ο λόγος τους λειτουργούν παιδευτικά προς την κοινωνία.

Ευχή και κατάρα λοιπόν η απεριόριστη δυνατότητα έκφρασης κι επικοινωνίας που μας παρέχει το Διαδίκτυο.

Αν διεκδικούσατε αίφνης ως αποστολή την υλοποιημένη από μια σπουδαία δημοσιογράφο, την Οριάνα Φαλάτσι, να ενδιαφέρεται μόνο για δοκιμαζόμενες και εμπόλεμες περιοχές του κόσμου, ποια χώρα θα θέλατε να επισκεφτείτε σήμερα;

Μερικές δεκαετίες μετά τα σπουδαία ρεπορτάζ ευαισθητοποίησης της ατρόμητης Οριάνα Φαλάτσι από κάθε δοκιμαζόμενη γωνιά του κόσμου, οι τόποι συμφοράς, απόγνωσης, τρόμου και καταπίεσης, δυστυχώς έχουν πολλαπλασιαστεί. Τα τύμπανα του πολέμου χτυπούν πια και στα σύνορα της Ευρώπης.

Δεν θα ‘λεγα πως θα ήθελα να βρεθώ σε κάποιο από αυτά τα θέατρα του ανθρώπινου πόνου. Θα ήθελα αντιθέτως να μπορούσα να καταγράψω και ν’ αναδείξω τα διευρυνόμενα αδιέξοδα των νέων της Generation Ζ στα αφανή μέτωπα κάθε πόλης και συνοικίας της χώρας μας. Της γενιάς που καταδικάσαμε σε στέρηση προοπτικής. Της γενιάς που πληρώνει το βαρύτερο τίμημα περιορισμού της κοινωνικής ζωής, της ανεργίας κι όπου οι λίγοι τυχεροί που βρίσκουν δουλειά, πολύ κάτω από τα προσόντα και τις δυνατότητές τους, αμείβονται το πολύ με τον κατώτατο μισθό. Τη γενιά που δεν μπορεί να κάνει όνειρα και οικογένεια, που ζει με τους γονείς, αδυνατώντας να συντηρήσει νοικοκυριό. Τη γενιά που ωθούμε στα όρια της κοινωνίας ή και πέρα από αυτά, στην παραβατικότητα, τον χουλιγκανισμό, την Ακροδεξιά, την τυφλή βία.

Ποια είναι η εικόνα ή το γεγονός το συνδεδεμένο με την παιδική σας ηλικία που παραμένει ανεξίτηλο μέσα σας;

Η Φαίδρα – Μαρίνα Μαρινάκη, γιαγιά από τη μάνα μου, ήρθε 16χρονη προσφυγοπούλα από τη Σμύρνη, αφού είχε ζήσει κάποια χρόνια στο Πορτ Μπου και τη Μασσαλία πριν.

Τη σοφία που απόκτησε από προσφυγιά και μετανάστευση, από πολέμους και συμφορές, μας τη μετέδωσε προστατεύοντάς μας από τον εθνικισμό και τη μισαλλοδοξία. Κι όταν μας διηγούνταν για τη Σμύρνη, την πατρίδα της, έβρισκε πάντα χώρο στη νοσταλγία της για τα αισθήματα των Τουρκοκρητικών που αναγκάστηκαν να αφήσουν τα δικά τους σπιτικά.

Εκείνη μ’ έκανε να ξεχωρίζω τον πατριωτισμό από την πατριδοκαπηλία και να συναισθάνομαι τους κατατρεγμένους της μοίρας, των οποίων μόνο αδίκημα είναι πως γεννήθηκαν στον λάθος τόπο, στο λάθος ημισφαίριο.