Η συνιστώσα της αριστείας

Είναι πολύ αστείο. Στο κόμμα βασικό σύνθημα του οποίου είναι ότι «η αριστεία είναι ρετσινιά» έχει ξεσπάσει φασαρία με τις σπουδές του Ευκλείδη Τσακαλώτου. Ο οποίος, μιλώντας στη Μαρία Κατσουνάκη της «Καθημερινής» με αφορμή το βιβλίο του «Στο κόκκινο σακίδιο» (εκδ. Πόλις), μίλησε για την αστική του αυτοπεποίθηση, όπως τη χαρακτήρισε.

Πώς αποκτήθηκε αυτή η αστική αυτοπεποίθηση; Καταρχάς, με τις καλές σπουδές. «Αν έχεις πάει σε ένα σχολείο που ιδρύθηκε το 1500, σε ένα κολέγιο στην Οξφόρδη που ιδρύθηκε το 1341, δεν έχεις ανασφάλεια», είπε ο οξφορδιανός πρώην υπουργός. Προσθέτοντας ότι «η Αριστερά θα ήθελε όλοι οι άνθρωποι να έχουν αυτοπεποίθηση και τα εφόδια για να την αποκτήσουν».

Νομίζω ότι, στο σημείο αυτό, ο Ευκλείδης Τσακαλώτος δεν ξέρει ακριβώς την Αριστερά, ή έστω την ελληνική εκδοχή της. Κατ’ αυτήν, τα πανεπιστήμια είναι χώρος πρωτίστως ιδεολογικής ζύμωσης και στράτευσης. Κι οι «καλοί στρατιώτες Σβέικ» της Αριστεράς, συνήθως, δεν είναι ανάγκη να έχουν αστική αυτοπεποίθηση. Αρκεί το πτυχίο, έστω κι αν δεν καθρεφτίζει τη συνθετότητα της γνώσης που παίρνει κανείς σε μια πανεπιστημιακή σχολή, μέσω του οποίου συνήθως μπορεί να βρει κανείς μη χειρωνακτική δουλειά.

Ο ίδιος ο Αλέξης Τσίπρας έχει αποθεώσει την απέχθεια για τις καλές σπουδές. Κι αυτό, μολονότι έχει τελειώσει το Μετσόβιο Πολυτεχνείο (το «Μετσόβιο Πανεπιστήμιο», όπως αποκάλεσε ο ίδιος το πανεπιστήμιό του, μια μέρα στη Βουλή), που ανάμεσα στα ελληνικά ιδρύματα έχει και κύρος και αίγλη. Ο Τσίπρας, σε αντίθεση με τον υπουργό του, δεν μιλάει με καλά λόγια για το πανεπιστήμιό του, ίσως επειδή δεν του χάρισε αστική αυτοπεποίθηση, ίσως διότι ο ίδιος προτίμησε να δείχνει ότι εκπροσωπεί λαϊκές τάξεις. Ο Τσακαλώτος, για αυτή την πλευρά του κομματικού αρχηγού του (και, όπως διαβάζω, και κομματικού αντιπάλου του), εκτιμά ότι ο Τσίπρας έχει μια αδικαιολόγητη ανασφάλεια.

Προσωπικώς, δεν βλέπω καμία ανασφάλεια. Αν είχε ανασφάλεια δεν θα έπαιρνε διεθνώς ρίσκα που τον ανήγαγαν σε κορυφαίο αστέρα της παγκόσμιας κωμωδίας: δεν θα πολεμούσε τον «νεοποτισμό», δεν θα δήλωνε μπροστά στον Σλαβόι Ζίζεκ ότι λατρεύει τη Ναόμι Κάμπελ (Κλάιν, ήθελε να πει), δεν θα μίλαγε ξένα με ξένους μολονότι δεν ξέρει να μιλάει ξένα, δεν θα βρισκόταν χωρίς διερμηνέα σε εκείνη την εκδήλωση με οικοδεσπότη τον Κλίντον, δεν θα επικαλούνταν γραπτά και φράσεις προσωπικοτήτων που ξέρει μόνο επιδερμικά (όπως τον Μάο). Αντίθετα, εκείνος πίστευε, και πιθανόν πιστεύει ακόμα, ότι όλα είναι θέμα σκηνικής παρουσίας και σκηνοθεσίας. Γι’ αυτό, άλλωστε, δεν νοιάζεται αν οι λόγοι του υπονομεύονται συνεχώς με λογικά χάσματα, γι’ αυτό περιγράφει μια ορθολογική θεωρία συχνά με μεταφυσικές δοξασίες.

Γι’ αυτούς τους λόγους ενόχλησε τους εχθρούς της αριστείας, δηλαδή τον μέσο συριζαίο ο Τσακαλώτος. Επειδή θύμισε κάτι απλό: ότι στο παρελθόν η αίγλη της Αριστεράς αντλούνταν από τις γνώσεις, την πνευματική σκευή των εκπροσώπων της. Οχι από τους εχθρούς της αριστείας. Η Ιμβριώτη, ο Γληνός, ο Βάρναλης, ο Κορδάτος, ο Τσίρκας, ο Φίλιππος Ηλιού, ο Αγγελος Ελεφάντης ουδέποτε απαξίωσαν τη γνώση ούτε τις καλές σπουδές. Κι όσοι βρέθηκαν σε σχετικά πόστα, ακριβώς να τις αναβαθμίσουν προσπάθησαν. Οχι να τις συκοφαντήσουν. Διότι χωρίς εξειδικευμένη γνώση, χωρίς επιστήμονες, χωρίς χειραφετημένους διά της γνώσης συγγραφείς και καλλιτέχνες, οι κοινωνίες καθιζάνουν, παραδομένες στη μετριότητα.

Ωστε η αριστεία δεν είναι ρετσινιά; Ως συνιστώσα της αριστείας στον ΣΥΡΙΖΑ, ο Τσακαλώτος μάλλον δεν θα περάσει καλά.