Βαθύς ρωσικός χειμώνας

Μοιάζει λίγο με την κλιματική αλλαγή: ένας βαθύς ρωσικός χειμώνας μετακινείται δυτικά και σκεπάζει την Ευρώπη. Οχι χειμώνας στο ρωσικό έδαφος, σαν αυτόν που καθήλωσε τελικά πριν από 200 χρόνια τη στρατιά του Ναπολέοντα λίγο έξω από τη Μόσχα, ή εκείνον που βρήκαν πολύ πιο πρόσφατα μπροστά τους οι ορδές της ναζιστικής Γερμανίας. Στον 21ο αιώνα, ο ρωσικός χειμώνας είναι είδος «εξαγώγιμο»: οικονομικά, πολιτικά και, πλέον, και στρατιωτικά. Και καταρρίπτει τις αφελείς αντιλήψεις που ήθελαν να έχει έρθει το τέλος των συγκρούσεων στη σημερινή Ευρώπη. Οπως και εκείνες που επέμεναν ότι έχουν πλέον ξεπεραστεί οι κίνδυνοι για την ελευθερία, αλλά και οι ανάγκες για άμυνα απέναντι σε απολυταρχικούς επιβουλείς με αυτοκρατορικά κίνητρα και μέσα που θυμίζουν ευθέως τον 19ο αιώνα. Η ουκρανική πολιτική του Κρεμλίνου συνιστά την πιο σκληρή και απόλυτη απόδειξη ότι οι κυβερνήσεις της Ευρώπης πρέπει να σκεφθούν ξανά όλα όσα αφελώς θεωρούσαν έως τώρα ως δεδομένα για την ασφάλεια των κρατών και των πολιτών τους, καθώς και για την οργάνωση των συμμαχιών τους, τις οποίες περιφρονούν με περισσή αφέλεια.

Ως άλλος σύγχρονος ρώσος τσάρος – ή, ίσως, ακόμα περισσότερο, τηρουμένων των αναλογιών, ως σύγχρονος Στάλιν -, ο Βλαντίμιρ Πούτιν περίπου έβγαλε την Ευρώπη νοκ άουτ πριν καν χρειαστεί να κάνει πραγματική χρήση του στρατού του. Το ότι συγκέντρωσε δυνάμεις στα ουκρανικά σύνορα, το ότι ανοιγοκλείνει τις στρόφιγγες της ενέργειας, το ότι κατάφερε να φανερώσει την απόλυτη αδυναμία της Ευρώπης και συνεπώς της Δύσης συνολικά να σταθεί πραγματικά απέναντί του, ήταν από μόνα τους αρκετά για να εκτοξεύσουν το πλεονέκτημά του. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι όλα αυτά μαζί είναι αρκετά και για τον ίδιο, που ο σαφής στόχος του είναι να στήσει εκ νέου στα πόδια της την εξουσία και την επιρροή της σοβιετικής αυτοκρατορίας που κατέρρευσε 30 χρόνια πριν και της οποίας ο ίδιος είναι προσωπικά τέκνο. Γιατί αυτό κάνει, και, μέχρι στιγμής, το κάνει με πολύ μεγάλη επιτυχία, με την Ευρώπη απογυμνωμένη από τον μύθο που μόνη της κατασκεύασε, όχι μόνο να παρακολουθεί αμήχανη, αλλά να είναι ουσιαστικά βαθιά διαιρεμένη. Και, βέβαια, να καταφεύγει τώρα πού αλλού; Στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ελπίζοντας να σηκώσουν εκείνες, για μία ακόμα φορά, το βάρος της δικής της ηθελημένης αδυναμίας να αντιμετωπίσει υπαρξιακού επιπέδου ζητήματα ασφαλείας ακριβώς μπροστά στα σύνορά της.

Οι Αμερικανοί φωνάζουν εδώ και χρόνια για όλα όσα συμβαίνουν αυτή τη στιγμή. Ατέλειωτες υπήρξαν οι φορές που προσπάθησαν να κάνουν την Ευρώπη να κατανοήσει ότι η ενεργειακή εξάρτηση από τη Ρωσία δεν πρόκειται να της βγει σε καλό, ούτε πρόκειται να μην πληρωθεί. Και η στιγμή ήρθε. Αυτό το οποίο οι Ευρωπαίοι περιφρονούσαν με τέτοια οίηση, τώρα συμβαίνει. Και λειτουργεί διαλυτικά για την Ευρώπη που οι πολίτες της πληρώνουν ήδη το κόστος μήνες πριν καν πέσει μια ντουφεκιά από τη ρωσική στρατιά. Ωστόσο, η Γερμανία, που αυτή χαράσσει δυστυχώς την ευρωπαϊκή πολιτική τις τελευταίες δεκαετίες, ακόμα και σήμερα δεν εννοεί να λειτουργήσει ευρωπαϊκά. Το μόνο που την ενδιαφέρει πραγματικά είναι να βρει έναν τρόπο να ισορροπήσει με τη Μόσχα, προκειμένου να μη χάσει την ενεργειακή τροφοδοσία η οποία συντηρεί τη βαριά βιομηχανία της και μαζί το απόλυτο πλεονέκτημα στο οποίο η ηγεμονία της στηρίζεται. Η Γαλλία έχει ενεργοποιηθεί και, ουσιαστικά, οι θέσεις της είναι απείρως εγγύτερες με εκείνες του Λονδίνου και της Ουάσιγκτον απ’ ό,τι όλων αυτών με αυτές του Βερολίνου. Ωστόσο το δαιδαλώδες μη λειτουργικό κατασκεύασμα που λέγεται σημερινή ΕΕ περιορίζει πλέον αποφασιστικά τον ρόλο που μπορεί και πρέπει να διαδραματίσει το Παρίσι. Που πάντως παίρνει ξανά σταδιακά την ιστορική του θέση: ως κύριο τμήμα της Δύσης. Και όχι ως προσάρτημα της γερμανικής Μεσευρώπης, τα συμφέροντα της οποίας ουδεμία σχέση έχουν με εκείνα της Δύσης – αντίθετα, μάλλον έρχονται σε όλο και πιο καθαρή τροχιά σύγκρουσης. Τουλάχιστον, το Παρίσι πέτυχε μια μεγάλη νίκη, που πέρασε στα ψιλά λόγω ακριβώς των δραματικών εξελίξεων στην Ουκρανία. Μόλις προχθές ανάγκασε την ΕΕ να αποδεχθεί την πυρηνική ενέργεια με την οποία η Γαλλία λειτουργεί με πλήρη ασφάλεια εδώ και δεκαετίες και την οποία το Βερολίνο έχει εξοβελίσει. Αυτό ίσως ήταν το αφανές πλην σημαντικό πρώτο βήμα για το ξεκαθάρισμα των ρόλων και των ισορροπιών συμφερόντων και πολιτικών εντός της ίδιας της ΕΕ. Τώρα μένουν τα υπόλοιπα. Τα οποία όμως θα εξαρτηθούν ευθέως από τις επόμενες κινήσεις του Πούτιν. Οι οποίες ασφαλώς και δεν πρόκειται να σταματήσουν εδώ.