Σέλφι του απρόσωπου{CR}

Οποιος ζει στην Ανω Τούμπα δεν έχει ιδέα τι γίνεται στην Κάτω – αμφιβάλλω κατ’ αρχήν αν ξέρει τι γίνεται στην πολυκατοικία του, ή ακόμα και στον όροφο όπου μένει. Κι όποιος ζει στους Αμπελόκηπους δεν έχει ιδέα τι συμβαίνει στην Καλαμαριά – και ποια Καλαμαριά, αφού κι αυτή είναι, πια, ασύλληπτη ως ολότητα. Κι εκείνος που κατοικεί στα Λαδάδικα δεν ξέρει τι τρέχει στη Θέρμη, ή στο Πανόραμα. Οποιος διατρίβει στις Σαράντα Εκκλησιές δεν έχει μυρωδιά για το τι συμβαίνει στην Τριανδρία. Αλλοι κόσμοι. Αρα, ποια Θεσσαλονίκη απ’ όλες υπάρχει; Η πόλη, από μέσα, αλλά και έξωθεν, δεν προσλαμβάνεται παρά ως μια αφαίρεση, ως μια μεταβαλλόμενη, ελλειπτική προβολή.

Ουδείς μπορεί να έχει ενιαία εικόνα μιας πόλης που το 1965 ήτανε 300.000 και τώρα κοντεύει το ενάμισι εκατομμύριο – ανατολικά έχει επεκταθεί τόσο που ακουμπάει τη Χαλκιδική. Απ’ την άλλη, το Ωραιόκαστρο είναι ήδη μια μικρή πόλη στα όρια της πόλης. Δεν υπάρχει ενιαία Θεσσαλονίκη με ενιαία συνείδηση, αυτοσυνείδηση, ύφος και κράση – πρόκειται για έναν κατακερματισμένο κόσμο που απλώς ζει σε συσσωματωμένα κτίσματα, τυφλές πολυκατοικίες, συνοικίες και προάστια τα οποία αυξάνονται διαρκώς. Το ίδιο και η Αθήνα – πώς να περιγράψει κανείς την Αθήνα, ή, ποια απ’ όλες; Χάος. Αλλά ούτε καν τη Λάρισα, ή την Καβάλα δεν μπορεί να νοήσει κανείς ενιαία αυτές τις εποχές της ιδιώτευσης, του Smart, και της εικονικής-αποσπασματικής αντίληψης της  πραγματικότητας. Οι απόψεις περί πόλεων συχνά είναι παλιές εντυπώσεις απ’ την εποχή που ήταν μικρές πολιτείες με ένα κέντρο, μικρό πληθυσμό και τρόπο ζωής που ευνοούσε τις γνωριμίες, την επικοινωνία, την αλληλεπίδραση, την αίσθηση της γειτονιάς. Τώρα, πού; Ποιος; Ποιανού το σπίτι καίγεται, ποιανού μαντρί καπνίζει; Στο διπλανό διαμέρισμα μπορεί να είναι κρυμμένο το δρεπάνι ενός χουλιγκάνου, ή να έχουν θαμμένο ένα παιδάκι, στην ψευδοροφή, επί χρόνια, και να μην το ξέρει κανείς.

Τυχαίνει να είμαι βέρος Θεσσαλονικεύς και αυτή τη στιγμή δεν γνωρίζω, πια, ούτε έναν στους δέκα χιλιάδες απ’ το 1,5 εκατομμύριο που ζει στην πόλη. Ποια πόλη απ’ όλες; Τι κρύβει κάθε σπίτι; Σε ποια καθιστικά εκτρέφεται η μοχθηρία, ή το μεγαλείο; Σε ποια ρετιρέ, σε ποια υπόγεια επωάζεται σιωπηρά και τι; Η ροή του χρόνου μεταβάλλει τα πάντα αενάως – η πόλη μεγεθύνεται διαρκώς, αλλάζει σχήματα, μαγαζιά, στέκια, μουσικές, μόδες και ανθρώπους. Την ξέρω και δεν την ξέρω – βάλε και τους 150.000 φοιτητές που κάθε χρόνο ανανεώνονται. Το να ακτινογραφήσεις τη Θεσσαλονίκη είναι σαν να κάνεις μια σέλφι του απρόσωπου – μήπως, ποια είναι, πλέον, η Χαλκίδα, ποιος ο Σκαρίμπας και τα Τρελά Νερά; Και πόσοι γνωρίζουν περί Σκαρίμπα, τον οποίο ίσως αγνοούν ακόμα και αρκετοί Χαλκιδιώτες;  (Ασε που κάποιοι, όπως διάβασα, χέσανε κάνα δυο φορές στον τάφο του.)

Οι πόλεις είναι φασματικές – εδώ είναι δύσκολο να περιγράψεις έναν μόνο άνθρωπο, τα σωθικά μιας πολυκατοικίας, πόσω μάλλον μια πόλη. Πόσο γνωστό είναι πως από ηλεκτρονική άποψη τα Τρίκαλα είναι η πιο προηγμένη πόλη στην Ελλάδα και μια από τις εκατό του κόσμου; Και η Θεσσαλονίκη είναι ο Ψωμιάδης, ή ο Μπουτάρης, ο Σαββόπουλος, ή ο Ανθιμος, ο ΠΑΟΚ, ο Αρης, ή ο Ηρακλής, οι εβδομηντάρηδες, ή οι φοιτητές, οι βυζαντινές εκκλησιές, ή τα γκέι μπαρ (ήδη από το 1980), ο Χριστιανόπουλος, ο Πεντζίκης, ή όλοι και όλα αυτά μαζί και πλείστα άλλα απολύτως διαφεύγοντα; Η δημιουργία ενιαίας εντύπωσης είναι μια μπουζουριέρα ετερόκλητων που ίσως μας διευκολύνει αλλά δεν ισχύει – όσο και η θρυλούμενη αντίθεση Θεσσαλονίκης – Αθηνών. Δεν υπάρχει διότι δεν υπάρχει μια ενιαία Θεσσαλονίκη, ούτε μια ενιαία Αθήνα. Και οι δυο είναι, πια, αφαιρετικά, λειψά νοήματα, που δεν σημαίνουν τίποτε. Η πόλη είχε μεν δήμαρχο τον Παπαγεωργόπουλο, αλλά είναι η ίδια που έβγαλε αριστερό δήμαρχο από το 1955 (Μηνάς Πατρίκιος), είναι η ίδια που εξέλεξε τον Παναγιώτη Ψωμιάδη και μετά τον Μπουτάρη. Για ποια πόλη μιλάμε; Πώς γίνεται να συμβαίνουν όλα αυτά μαζί; «Ενας γύφτος έκλεψε, όλοι οι γύφτοι φταίνε»;

Δεν υπερασπίζομαι καμιά πόλη γιατί καμιά δεν υπάρχει ως ενιαία ολότητα. Οπως δεν υπήρχε η Πρέβεζα αλλά μόνο ο Καρυωτάκης, ο οποίος και στην Εδεσσα να ήταν, πάλι θα έβλεπε μαύρες κάργιες. Ο Νίκος Χουλιαράς έχει ένα διήγημα με τον τίτλο «Ο προσωπικός χάρτης του Απόστολου Βούρμπιανη». Και λέει μέσα ότι κάποιος sui generis Γιαννιώτης κάθεται σε ένα καφενείο και σχεδιάζει σε ένα χαρτί τα Γιάννενα, εντελώς αυθαίρετα. Βάζει όπου θέλει αυτός το νοσοκομείο, όπου θέλει το περίπτερο, το σπίτι της χήρας, ή το τάδε κτίσμα. Φτιάχνει έναν αυθαίρετο χάρτη, προσωπικό, κατά βούληση, προφανώς ακατάλληλο για τουρίστες. Αλλά, λίγο-πολύ, έτσι σκεφτόμαστε όλοι τις πόλεις – η οδός Πολωνίας έγινε μετά Πρίγκηπος Νικολάου, τώρα λέγεται Αλεξάνδρου Σβώλου και αύριο δεν ξέρω πώς θα την πούνε. Κι όχι μόνο αλλάζει ονόματα, αλλά και μαγαζιά, και οικίες, ύφος και κατοίκους. Αλλα οχήματα τη διασχίζουν ανά δεκαετία, άλλα σκυλιά, και οι βιτρίνες είναι αγνώριστες. Νέα, πρόσκαιρα κουδούνια βλέπεις στις εισόδους. Για ποια οδό μιλάμε;

Η πόλη είναι εδραία, απαρασάλευτη, αλλά και διαφεύγουσα. Μεταβάλλεται ιλιγγιωδώς, ανά δευτερόλεπτο, όσο και αυτό να μην είναι ορατό, παρά μετά από καιρό. Δεν μπορούμε να έχουμε σύνολη αίσθηση για αυτήν όπως για την αρχαία Σπάρτη, ή την αρχαία Ολυνθο – που κι αυτή η αντίληψη είναι μάλλον μια εκ των υστέρων νοητική κατασκευή. Γράφει ο Μανόλης Αναγνωστάκης:

«Αυτοί δεν είναι οι δρόμοι που γνωρίσαμε / αλλότριο πλήθος έρπει τώρα στις λεωφόρους / αλλάξαν και των προαστίων τις ονομασίες / Υψώνονται άσυλα στα γήπεδα και στις πλατείες. / Ποιος περιμένει την επιστροφή σου;».