«Μαραμένα τα γιούλια κι οι βιόλες…»

Η επίκληση του μακαρίτη προέδρου Μάο από τον αρχηγό της αντιπολίτευσης παρουσιάζει τρία μικρά προβλήματα (συνέντευξη Σκάι, 14/2).

Πρώτον, ένα πρόβλημα ακρίβειας. Ο Μάο ποτέ δεν είπε «αφήστε όλα τα λουλούδια να ανθίσουν» διότι το «όλα» δεν χωρούσε στο μυαλό του.

Είπε «αφήστε εκατό λουλούδια να ανθίσουν, αφήστε εκατό σχολές σκέψης να συναγωνιστούν!», προτροπή που καθιερώθηκε ως η λεγόμενη «εκστρατεία των εκατό λουλουδιών» (1956-1957).

Δεύτερον, ένα πρόβλημα ερμηνείας. Ο Μάο δεν είχε καμία σκασίλα με την πολυφωνία και τις σχολές σκέψης. Ούτε με τα λουλούδια, φυσικά.

Απλώς έστησε μια παγίδα. Κάλεσε τον κόσμο να μιλήσει ανοιχτά και μετά, με την «αντιδεξιά εκστρατεία» που εξαπέλυσε στη συνέχεια (1957-1959), μπαγλάρωσε όσους είπαν πράγματα που δεν του άρεσουν.

[Μεταξύ άλλων Jung Chang & Jon Halliday, Mao: The Unknown Story, 2005]

Τρίτον, ένα πρόβλημα αναφοράς. Ακόμα κι αν κάποιος επικαλείται ρητορικά τον μεγαλύτερο εγκληματία του 20ου αιώνα, το βέβαιο είναι πως και στο πιο αριστερό εγχειρίδιο ανθοκομίας δύσκολα μπορεί να χαρακτηριστεί λουλούδι ο Πολάκης.

Θα συγκρατήσω όμως μια άλλη διατύπωση του αρχηγού της αντιπολίτευσης που είναι ίσως πιο διαφωτιστική. Είπε πως «το πρόβλημα στη χώρα είναι ότι υπάρχει ένα έλλειμμα πλουραλισμού» και συνεπώς (αυτό συμπεραίνω εγώ) η άνθιση των λουλουδιών είναι περίπου η απάντηση στο έλλειμμα.

Αν ισχύει κάτι τέτοιο, τότε ευλόγως να ανθίσουν όχι εκατό αλλά μερικές χιλιάδες λουλούδια για να ισιώσουμε.

Αλλά ισχύει; Ομολογώ ότι δυσκολεύομαι να το αντιληφθώ.

Δεν νομίζω να υπάρχει κανείς στη σημερινή Ελλάδα που να θεωρείται φιμωμένος, διωκόμενος ή αποκλεισμένος για τις απόψεις του – στο πλαίσιο φυσικά του Συντάγματος και των νόμων.

Ούτως ή άλλως, στη δημοκρατία (και σε αντίθεση με την Κίνα του Μάο…) δεν υπάρχουν απαγορευμένες γνώμες.

Οι πιο ακραίες, ηλίθιες, παρανοϊκές ή αποκρουστικές απόψεις κυκλοφορούν με ανεμπόδιστη ευκολία. Ενώ κι η χυδαιότητα που ατιμώρητα κατακλύζει τον δημόσιο λόγο αποτελεί αδιάψευστο (όσο και δυσάρεστο…) μέτρο ελευθερίας και πλουραλισμού που θα έπρεπε να καθησυχάζει τον αρχηγό της αντιπολίτευσης.

Αλλωστε πρόσφατα η εφημερίδα του κόμματός του προέτρεπε τον «λιμοκοντόρο» Πρωθυπουργό «να πάει να γ@μηθεί» («Αυγή», 16/2). Δεν ξέρω αν αυτό λέγεται άποψη ή πλουραλισμός, πάντως ουδείς εμπόδισε να διατυπωθεί.

Πράγμα που αποδεικνύει ότι τελικά στη δημοκρατία μας ακόμη και τα χειρότερα λουλούδια ανθίζουν από μόνα τους χωρίς τη βοήθεια κανενός.

Και τελικά επιβεβαιώνει τον συλλογισμό του (κατά τα άλλα, άθλιου) εκδότη Λάρι Φλιντ πως όταν σε μια χώρα διασφαλίζεται η ελευθερία των χειρότερων, τότε είναι εξασφαλισμένη η ελευθερία των καλύτερων («The People vs. Larry Flynt», σκηνοθεσία Μίλος Φόρμαν, 1996).

Αυτό όμως που μάλλον ήθελε να υπαινιχθεί ο αρχηγός της αντιπολίτευσης είναι ότι δεν βρίσκουν όλες οι απόψεις την ίδια απήχηση ή την ίδια αποδοχή. Ενδεχομένως ούτε καν την ίδια μεταχείριση.

Σε αυτό έχει δίκιο.

Αλλά είναι κάτι απολύτως φυσιολογικό και ονομάζεται «δημοκρατία». Διότι στη δημοκρατία οι απόψεις και οι ιδέες δεν επιβάλλονται, ούτε υπακούουν σε ποσοστώσεις. Ο καθένας διαλέγει τις δικές του, χωρίς συμψηφισμούς και ισοπαλίες.

Σε αντίθεση με την Κίνα του Μάο όπου κυκλοφορούσε μόνο μια άποψη, η δική του.

Και το ζουμί τελικά είναι αν οι ιδέες και οι αξίες που ελεύθερα πρεσβεύει ο καθένας αποδεικνύονται συμβατές με το ευρύτερο σύστημα ιδεών και αξιών της δημοκρατίας. Αν γίνονται δηλαδή αποδεκτές κι αν αξίζουν σεβασμού στο πλαίσιο μιας δημοκρατικής κοινωνίας.

Με άλλα λόγια, το κριτήριο για την ελευθερία και τον πλουραλισμό δεν είναι αν αρέσουν οι απόψεις τους αρχηγού της αντιπολίτευσης ή οι δικές μου. Αλλά αν όλες οι απόψεις εκτίθενται ανεμπόδιστα ενώπιον του εθνικού ακροατηρίου.

Το οποίο και θα κρίνει τελικά. Οπως κι αν κρίνει.

Χαίρομαι λοιπόν που ο αρχηγός της αντιπολίτευσης εξαγγέλλει πως «ο ΣΥΡΙΖΑ είναι ένα κόμμα, το οποίο είναι βαθιά δημοκρατικό και θα ακούγονται όλες οι απόψεις».

Πολύ σωστά. Αλλά όλες;

Δηλαδή μια άποψη που λέει «να βάλουμε τρεις, τέσσερις φυλακή για να κερδίσουμε τις εκλογές» είναι «βαθιά δημοκρατική»; Αξίζει τον σεβασμό μας;

Μια άποψη που λέει (ουσιαστικά) να αλλάξουμε το δικαστικό σώμα βάζοντας «δικούς μας» δικαστές είναι κανονική; Την κουβεντιάζουμε;

Μια άποψη που αμφισβητεί εκβιαστικά την κρίση της δικαιοσύνης όταν δεν αρέσει ή δεν βολεύει είναι θεμιτή; Τη βάζουμε στο τραπέζι;

Μια άποψη κακόβουλη, μοχθηρή, ασεβής, προσβλητική για τον πολιτικό αντίπαλο υποδηλώνει συμπεριφορά που δικαιούται να μετέχει του πολιτισμού μας; Τη δεχόμαστε, ακόμη κι αν δεν συμφωνούμε;

Διότι να μην κρυβόμαστε από το δάχτυλό μας. Απόψεις σαν τις παραπάνω ή σαν άλλες του Πολάκη που καλούνται να ανθίσουν στον ΣΥΡΙΖΑ δεν αφορούν το ιμπρεσιονιστικό κίνημα, ούτε την αντίθεσή του με την art nouveau.

Αφορούν τον πυρήνα της δημοκρατίας και της δημοκρατικής αντιπαράθεσης. Αυτός ο πυρήνας είναι άραγε υπό συζήτηση; Κι αν ναι, από ποιους και με ποιους όρους;

Σε αυτό το ερώτημα καλείται να απαντήσει ο αρχηγός της αντιπολίτευσης. Τα υπόλοιπα για λουλούδια, πλουραλισμούς και πολυφωνίες είναι κολοκύθια τούμπανα.

Διότι σε μια χώρα όπου καμιά ελευθερία δεν απειλείται και κανένας πλουραλισμός δεν περιορίζεται, ουδείς εμποδίζει να ανθίσουν όλα τα λουλούδια χωρίς να περιμένουν τον πρόεδρο Μάο.

Αν όμως η άνθιση των λουλουδιών είναι απλώς το πονηρό πρόσχημα για να προκόψουν όσοι αντιπαλεύουν τον δημοκρατικό πολιτισμό, τότε φοβούμαι πως κρίμα τα καημένα τα λουλούδια.

«Μαραμένα τα γιούλια κι οι βιόλες, μαραμένα και τα γιασεμιά».