Ασκήσεις ισορροπίας (με ΥΠΕΞ στη Μόσχα)

Η επίσκεψη του υπουργού Εξωτερικών Ν. Δένδια στη Μόσχα και η συνάντησή του με τον ρώσο ομόλογό του Σ. Λαβρόφ είναι αναγκαία και χρήσιμη. Βέβαια δεν πρόκειται για κάποια grand κίνηση διαμεσολάβησης στην ουκρανική κρίση. Οι αναλογίες είναι γνωστές. Αλλά πέρα από τη διμερή της σημασία (ελληνοτουρκικά, ενέργεια, Κυπριακό, κ.λπ.) η επίσκεψη εντάσσεται στην ευρωπαϊκή προσέγγιση που θέλει διάλογο και κάποια κατανόηση με τη Μόσχα για την εκτόνωση της κρίσης. Και από την άποψη αυτή συνιστά και ένα βήμα εξισορρόπησης για το ευδιάκριτο μπατάρισμα της ελληνικής πολιτικής προς την Ουάσιγκτον. Ο έλληνας ΥΠΕΞ θα εισπράξει οπωσδήποτε στη Μόσχα την οργή Λαβρόφ για τις εκτεταμένες έως ασυμμετρικές διευκολύνσεις που η Ελλάδα έχει προσφέρει στις ΗΠΑ στην Αλεξανδρούπολη και που, όπως ανοιχτά έχει διακηρύξει η Μόσχα, δηλητηριάζουν τις ελληνορωσικές σχέσεις. Από την άλλη μεριά όμως η Αθήνα μπορεί να επικαλεσθεί ότι παρά τις διευκολύνσεις αυτές δεν συντάσσεται με την ακραία προσέγγιση που ακολουθεί η Ουάσιγκτον στον χειρισμό της κρίσης με την Ουκρανία και της Ρωσίας γενικότερα.

Πράγματι η κυβέρνηση Μπάιντεν πλειοδοτεί με μια λογική που οξύνει την ένταση και δυσχεραίνει την ανεύρεση λύσης και ενός modus vivendi με τη Ρωσία και τον Βλ. Πούτιν. Το είπε περίπου και η Ντ. Μπακογιάννη με την ψύχραιμη και συνετή φωνή της. Το τραύμα της ταπεινωτικής αποχώρησης από το Αφγανιστάν είναι εμφανές εδώ. Ο Τζο Μπάιντεν προσπαθεί να το επουλώσει μέσω της σκληρής ρητορικής και προσέγγισης προς τη Μόσχα με άμεσες συνέπειες την παραπέρα όξυνση της κατάστασης, τη φαλκίδευση της προσπάθειας εξεύρεσης λύσεων αλλά και… τη διαμόρφωση μιας στενής συμμαχίας Ρωσίας – Κίνας, κάτι που ήθελε σταθερά να αποτρέψει η Ουάσιγκτον. Οι μη επιδιωκόμενες συνέπειες (unintended consequences). Και παρά τις διακηρύξεις για διατλαντική αρραγή ενότητα, ενότητα μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ στο ζήτημα της Ρωσίας δεν υπάρχει. Ουσιαστικά μόνο οι βαλτικές χώρες συμπλέουν πλήρως με την Ουάσιγκτον. Οι λοιπές χώρες – μέλη της ΕΕ με επικεφαλής Γαλλία, Γερμανία, Ισπανία, κ.ά., αλλά και ο ύπατος εκπρόσωπος για την Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας (ΚΕΠΠΑ) Ζ. Μπορέλ δέχονται ότι η Ρωσία έχει ορισμένες θεμιτές «ανησυχίες ασφάλειας», είναι μέρος ή οφείλει να είναι μέρος της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας και προσπαθούν να προσφέρουν μια σκάλα στον Πούτιν για να κατέβει ομαλά από το υψηλό τείχος στο οποίο έχει σκαρφαλώσει χωρίς να τσακισθεί, να ταπεινωθεί δηλαδή, κάτι που θα ήταν ολέθριο.

Και γι’ αυτό νομίζω ότι φθάνουν σιγά-σιγά στη σχετική φόρμουλα μέσω της εφαρμογής των συμφωνιών Μινσκ για την Ουκρανία, τον αποκλεισμό ένταξης της τελευταίας στο ΝΑΤΟ για το ορατό μέλλον (δέκα – δεκαπέντε χρόνια και μετά βλέπουμε) και βεβαίως την επεξεργασία ενός νέου κειμένου για την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας στη λογική της «αδιαίρετης ασφάλειας» (όπως άλλωστε ρητά διαλαμβάνει ο Χάρτης της Κωνσταντινούπολης του ΟΑΣΕ – 1999). Η Ελλάδα εμφανίζεται να συμπλέει με την προσέγγιση αυτή αφού δέχεται ως κεντρική θέση ότι «η Ρωσία είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας». Ετσι επιχειρεί να τετραγωνίσει τον κύκλο και με την Ουάσιγκτον μέσω, μεταξύ άλλων, Αλεξανδρούπολης και με τις Βρυξέλλες. Αλλά η Ελλάδα είναι χώρα – μέλος της Ευρωπαϊκής Ενωσης και η εξωτερική της πολιτική δεν μπορεί παρά να εκφράζει τις ευρωπαϊκές αξίες και να ευθυγραμμίζεται με την πολιτική της ΕΕ. Δεν μπορεί να είναι δούρειος ίππος ούτε της Μόσχας (όπως είχε κατηγορηθεί στο παρελθόν) ούτε της Ουάσιγκτον βεβαίως. Και αυτό είναι ένα στοιχείο που βοηθά τον κ. Δένδια στη διαδικασία εξισορρόπησης του… μπαταρίσματος.

Ο καθηγητής Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος του ΥΠΕΞ και μέλος της συμβουλευτικής επιτροπής του ΕΛΙΑΜΕΠ. Tελευταίο του βιβλίο: «Επιτεύγματα και στρατηγικά λάθη της εξωτερικής πολιτικής της Μεταπολίτευσης» (Θεμέλιο)