Η εκδίκηση της Ρωσίας

Οι αυτοκρατορίες δεν διαλύονται ποτέ ήσυχα και οι ηττημένες μεγάλες δυνάμεις αναπτύσσουν πάντα ρεβανσιστικές φιλοδοξίες. Αυτή ήταν η περίπτωση της Γερμανίας μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο: μια ταπεινωτική ειρηνευτική συμφωνία και η προσφορά πρώην γερμανικών εδαφών στους ασθενέστερους γείτονες της χώρας βοήθησαν να τεθούν τα θεμέλια για τις οδυνηρές ρεβιζιονιστικές περιπέτειες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Αυτό ισχύει και για τη Ρωσία σήμερα.

Το 2005, ο ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν χαρακτήρισε την κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης ως «τη μεγαλύτερη γεωπολιτική καταστροφή του 20ού αιώνα». Ετσι, με το πρόσχημα της προστασίας των ρωσικών μειονοτήτων εκτός των συνόρων της Ρωσίας επιχειρεί να το ανατρέψει. Ο Πούτιν επιδιώκει επιστροφή στη διεθνή τάξη που επικρατούσε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο με μια νέα συμφωνία τύπου Γιάλτας που κατοχυρώνει την ανάκτηση από τη Ρωσία της σφαίρας επιρροής της ΕΣΣΔ.

Φυσικά, στην πράξη, η Ρωσία διατηρεί ήδη μια σφαίρα επιρροής. Το κάνει, για παράδειγμα, συντηρώντας «παγωμένες» συγκρούσεις σε πρώην σοβιετικές Δημοκρατίες, από τη σύγκρουση μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν για το Ναγκόρνο-Καραμπάχ έως τη διαμάχη για την Υπερδνειστερία, μια μη αναγνωρισμένη αποσχισθείσα περιοχή της Μολδαβίας. Η Ρωσία παρεμβαίνει επίσης για να βοηθήσει τις φιλικές προς το Κρεμλίνο κυβερνήσεις να καταπνίξουν εσωτερικές διαφωνίες, όπως στη Λευκορωσία και το Καζακστάν. Και έχει φέρει τις περισσότερες από τις πρώην σοβιετικές Δημοκρατίες στην Ευρασιατική Οικονομική Ενωση και στον Οργανισμό Συνθήκης Συλλογικής Ασφάλειας, βάσει των οποίων διατηρεί στρατιωτικές βάσεις στην Αρμενία και την Κιργιζία.

Το επίκεντρο της τρέχουσας αντιπαράθεσης μεταξύ Ρωσίας και Δύσης για την Ουκρανία αντανακλά το μέγεθος και τη στρατηγική αξία της χώρας. Αλλά υπάρχει επίσης μια ιστορική και συναισθηματική συνιστώσα στη δέσμευση του Πούτιν να κρατήσει τη χώρα υπό ρωσική επιρροή. Οπως είπε ο Πούτιν μετά την προσάρτηση της Κριμαίας το 2014, η Ουκρανία «αντιπροσωπεύει το ορθόδοξο-χριστιανικό βασίλειο της Ρωσίας», τη βάση του ρωσικού πολιτισμού, και το Κίεβο είναι «η μητέρα των ρωσικών πόλεων». Το αν η εκδοχή της ιστορίας του Πούτιν είναι ακριβής δεν έχει σημασία. Δεν υπάρχει χώρα που να μην έχει επανεφεύρει το παρελθόν προκειμένου να εξυπηρετήσει τις ανάγκες του παρόντος. Αυτό που έχει σημασία είναι η δέσμευσή του στους στόχους που επιδιώκει – και το πλαίσιο μέσα στο οποίο τους επιδιώκει.

Ο ρώσος πρόεδρος είναι ξεκάθαρα διατεθειμένος να κάνει πολλά για να κρατήσει την Ουκρανία εκτός ΝΑΤΟ. Αυτό που μπορεί να μην υπολόγισε, ωστόσο, είναι ότι το διακύβευμα είναι επίσης υψηλό για τις ΗΠΑ, των οποίων η παγκόσμια φήμη έχει τρωθεί σοβαρά πρόσφατα, κυρίως λόγω της χαοτικής αποχώρησης από το Αφγανιστάν.

Μια ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, ακόμα και «μικρή», θα είναι τόσο επιβλαβής για τη Ρωσία σήμερα όσο ήταν η εισβολή στο Αφγανιστάν για την ΕΣΣΔ τη δεκαετία του 1980. Ο Πούτιν το διαβλέπει, γι’ αυτό και δεν αρνείται τις διπλωματικές προσπάθειες. Ομως η τωρινή αντιπαράθεση θα έχει μακροπρόθεσμες συνέπειες. Ο Πούτιν έχει ήδη δείξει πως η Ρωσία είναι μια δύναμη που μπορεί να διαταράξει τις διευθετήσεις ασφαλείας στις οποίες κατέληξε η Ευρώπη μετά τον Ψυχρό Πόλεμο.

Ειδικότερα, η κρίση έχει αποκαλύψει τις διαιρέσεις στη διατλαντική συμμαχία. Μαστιζόμενη από έναν «διπλό εθισμό» στις εγγυήσεις ασφαλείας των ΗΠΑ και το ρωσικό αέριο και επιβαρυμένη από τα φαντάσματα της ιστορίας της, η Γερμανία απέφυγε να δεσμευτεί για μια νατοϊκή απάντηση. Στην πραγματικότητα, οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες ήταν δυσαρεστημένες με τις κυρώσεις που επιβλήθηκαν στη Ρωσία μετά την προσάρτηση της Κριμαίας και εξακολουθούν να διαφωνούν με τις ΗΠΑ σχετικά με το τι θα πρέπει να προκαλέσει νέες κυρώσεις. Κανείς από τους ευρωπαίους συμμάχους της Αμερικής δεν επιθυμεί να ενταχθεί η Ουκρανία στο ΝΑΤΟ σύντομα.

Οταν τελειώσει η τρέχουσα αναμέτρηση, οι ΗΠΑ θα πρέπει να επανεξετάσουν τα σχέδια για την επέκταση του ΝΑΤΟ. Οπως προέβλεψε το 1997 ο ​​Τζορτζ Κέναν, ο αρχιτέκτονας της αμερικανικής στρατηγικής «συγκράτησης» του Ψυχρού Πολέμου, η επέκταση του ΝΑΤΟ προς τα ανατολικά φούντωσε τις «εθνικιστικές, αντιδυτικές και μιλιταριστικές τάσεις» της Ρωσίας και αποκατέστησε «την ατμόσφαιρα του Ψυχρού Πολέμου στις σχέσεις Ανατολής – Δύσης». Αυτό, πίστευε, θα μπορούσε να αποδειχθεί «το πιο μοιραίο λάθος της αμερικανικής πολιτικής σε ολόκληρη τη μεταψυχροπολεμική εποχή».

Οι ΗΠΑ πρέπει να πάρουν τη Ρωσία πιο σοβαρά. Η απόρριψη της χώρας ως «περιφερειακής δύναμης», όπως έκανε ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ Μπαράκ Ομπάμα, είναι επικίνδυνα αντιπαραγωγική. Παρά όλες τις αδυναμίες της, η Ρωσία είναι μια υπολογίσιμη δύναμη και οι νόμιμες ανησυχίες της πρέπει να γίνονται σεβαστές.

Ο Σλόμο Μπεν-Αμί, πρώην υπουργός Εξωτερικών του Ισραήλ, είναι αντιπρόεδρος του Διεθνούς Κέντρου Ειρήνης του Τολέδο