Τι μέλλει γενέσθαι;

Από τη μια η υπεραισιοδοξία κυβερνητικών στελεχών και η καταστροφολογία της αξιωματικής αντιπολίτευσης και από την άλλη άστοχες προβλέψεις και προβληματικά μοντέλα (κυρίως όσα βασίζονται στην καταγραφή των κρουσμάτων) έχουν προκαλέσει ερωτήματα στους πολίτες για το τι μέλλει γενέσθαι. Ο κορωνοϊός, εκτός από αόρατος εχθρός, είναι σε μεγάλο βαθμό και ένας άγνωστος εχθρός, κυρίως λόγω των συνεχών μεταλλάξεων, οι οποίες συχνά μας επιφυλάσσουν δυσάρεστες εκπλήξεις, άλλοτε αυξάνοντας τη μολυσματικότητα και άλλοτε μειώνοντας την ανοσολογική μας ανταπόκριση, είτε πρόκειται για την ενεργητική ανοσία που προκαλούν τα εμβόλια είτε για τη φυσική ανοσία που αποκτούν οι μολυσμένοι. Επίσης, όσες περισσότερες ευκαιρίες έχει ο ιός να μεταδίδεται τόσο περισσότερο αυξάνουν οι πιθανότητες μεταλλάξεων. Επιπλέον, οι νέες παραλλαγές Ομικρον του κορωνοϊού είναι πιο μεταδοτικές, όχι μόνο μεταξύ των ανεμβολίαστων, αλλά και μεταξύ των εμβολιασμένων, έστω σε μικρότερο βαθμό. Τέλος, όλο και πιο συχνά αναφέρονται περιστατικά επαναλοιμώξεων και μάλιστα σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα.

Για όλους αυτούς τους λόγους, δεν μπορούν να γίνουν ασφαλείς προβλέψεις. Μπορούν όμως να γίνουν εκτιμήσεις για πιθανά σενάρια, ανάλογα με την εξέλιξη τεσσάρων βασικών παραγόντων: των μελλοντικών μεταλλάξεων, του ρυθμού αύξησης των εμβολιασμών, της παραγωγής πιο αποτελεσματικών εμβολίων και της χρήσης νέων φαρμάκων. Τα επιμέρους σενάρια διαφοροποιούνται από χώρα σε χώρα ανάλογα με το ποσοστό των εμβολιασμένων, με την εφαρμογή μέτρων και με τον βαθμό συμμόρφωσης σε αυτά. Τα σενάρια που θα επικρατήσουν σε κάθε χώρα θα καθορίσουν το σενάριο της εξέλιξης της πανδημίας διεθνώς. Η αβεβαιότητα αυτή δεν αναιρεί τις συγκλίνουσες εκτιμήσεις πως έχει αρχίσει η αποκλιμάκωση της πανδημίας. Παραμένουν, όμως, τα ερωτήματα ως προς τον ρυθμό της αποκλιμάκωσης και ως προς το πότε θα απαλλαγεί η ανθρωπότητα από αυτόν τον εφιάλτη.

Ειδικά για τη χώρα μας, το πιο πιθανό σενάριο είναι αυτό της αργής αποκλιμάκωσης της πανδημίας λόγω του υψηλού βαθμού ανεμβολίαστων, κυρίως στις μεγάλες ηλικίες, αλλά και λόγω των κριτηρίων (πρωτίστως οικονομικών) με βάση τα οποία αποφασίζεται η εφαρμογή ή η χαλάρωση των εκάστοτε μέτρων. Στις ηλικίες άνω των 60 ετών, 300.000 άτομα παραμένουν ανεμβολίαστα, ενώ 250.000 έχουν κάνει μόνο την πρώτη δόση και 500.000 δεν έχουν κάνει την εξαιρετικά σημαντική τρίτη δόση. Αντίθετα σε αρκετές χώρες της Δυτικής Ευρώπης έχει πλέον εμβολιαστεί το 100% του πληθυσμού στις μεγάλες ηλικίες.

Παράλληλα, έντονος είναι ο προβληματισμός και για την εξέλιξη της σχετικά υψηλής θνησιμότητας στη χώρα μας. Πρώτα απ’ όλα, εάν όντως η αποκλιμάκωση των κρουσμάτων ξεκίνησε γύρω στις 10 Ιανουαρίου θα έπρεπε ο αριθμός των θανάτων να έχει αρχίσει να μειώνεται εδώ και περίπου δέκα μέρες, όπως συμβαίνει με τον αριθμό των διασωληνωμένων.

Ο δείκτης θνησιμότητας είναι στη χώρα μας διπλάσιος από τον μέσο όρο της ΕΕ και τριπλάσιος από τον αντίστοιχο σε Γαλλία και Γερμανία. Τα πιθανά αίτια, που σχετίζονται με τον πιο γερασμένο πληθυσμό, με τα πιο χαμηλά ποσοστά εμβολιασμένων, με το εξουθενωμένο προσωπικό, με τα διαχρονικά προβλήματα των νοσοκομείων (παρά τη σημαντική ενίσχυση των ΜΕΘ σε υλικούς και ανθρώπινους πόρους τα τελευταία δύο χρόνια), με τον υψηλό δείκτη ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων λόγω της κατάχρησης των αντιβιοτικών, αλλά και με την έλλειψη έγκαιρης και αποτελεσματικής εξωνοσοκομειακής περίθαλψης εξαιτίας του ανεπαρκούς συστήματος Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, δεν είναι άμεσα αντιμετωπίσιμα. Για τον λόγο αυτόν ο ρυθμός μείωσης των ημερήσιων θανάτων θα είναι πιο αργός απ’ ό,τι ο ρυθμός αποκλιμάκωσης της πανδημίας. Σε κάθε περίπτωση, η όποια αισιοδοξία για την εξέλιξη της πανδημίας δεν πρέπει να οδηγήσει σε εφησυχασμό. Πολιτεία και πολίτες οφείλουν να είναι σε συνεχή εγρήγορση, προετοιμασμένοι να αντιμετωπίσουν όλα τα πιθανά σενάρια.

Ο Γιάννης Τούντας είναι ομότιμος καθηγητής Κοινωνικής και Προληπτικής Ιατρικής του Πανεπιστημίου Αθηνών