Η μετά την πανδημία {LF}εποχή και το δημόσιο χρέος

Οταν η πανδημία ολοκληρώσει τον κύκλο της, η ελληνική οικονομία θα έρθει αντιμέτωπη με διάφορα σημαντικά προβλήματα. Ενα από αυτά, ίσως το σημαντικότερο, θα είναι το δημόσιο χρέος που αναμένεται να βρίσκεται λίγο κάτω από το 210% ως ποσοστό του ΑΕΠ, καθιστώντας το ένα από τα υψηλότερα στον κόσμο και το υψηλότερο στην ΕΕ. Παρά το υψηλό χρέος, η ελληνική κυβέρνηση καταφέρνει ακόμη να δανείζεται από τις αγορές με χαμηλό επιτόκιο, περίπου 1,5%, που κάνει το κόστος του νέου δανεισμού σχετικά μικρό και διαχειρίσιμο. Ωστόσο, η κρίση της προηγούμενης δεκαετίας μάς έχει διδάξει ότι είναι λάθος να θεωρεί κανείς τα χαμηλά επιτόκια δεδομένα, ειδικά όταν τα δημοσιονομικά μεγέθη είναι τόσο αδύναμα.

Τα χαμηλά επιτόκια, όταν το χρέος είναι τόσο υψηλό, αντανακλούν την εμπιστοσύνη των αγορών που, στην περίπτωση της Ελλάδας, είναι απόρροια τριών παραγόντων. Πρώτον, της προσωρινής στήριξης από την ΕΕ μέσω του δανεισμού και των δωρεών από το Ταμείο Ανάκαμψης (Recovery Fund), αλλά και της συμμετοχής των ελληνικών ομολόγων στο πρόγραμμα παρεμβάσεων της ΕΚΤ στη δευτερογενή αγορά (Pandemic Emergency Purchase Programme).

Δεύτερον, λόγω των Μνημονίων της περιόδου 2010-2018, το μεγαλύτερο μέρος (περίπου το 70%) του υπάρχοντος ελληνικού δημοσίου χρέους βρίσκεται στα χέρια θεσμών της ευρωζώνης και η αποπληρωμή του εκτείνεται σε αρκετά μακροπρόθεσμο χρονικό ορίζοντα. Τρίτον, τα χαμηλά επιτόκια αντανακλούν την προσδοκία των αγορών ότι, μετά τη λήξη της πανδημίας, κάποια μέτρα δημοσιονομικής προσαρμογής θα ληφθούν αν κριθεί αναγκαίο και κυρίως ότι δεν θα συμβεί κάποιο «ατύχημα».

Τα παραπάνω σημαίνουν ότι δύο μακροοικονομικά μεγέθη αναμένεται να είναι ιδιαίτερα σημαντικά στη μετά την πανδημία εποχή. Ο ρυθμός πραγματικής ανάπτυξης και τα επιτόκια κρατικού δανεισμού. Μια σταθερή αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ, μεταξύ πολλών άλλων, θα μεγαλώσει τον παρονομαστή στο κλάσμα χρέος προς ΑΕΠ και θα στείλει θετικά μηνύματα για τη σταδιακή αποκλιμάκωση του δανειακού βάρους της χώρας. Από την άλλη, η διατήρηση των χαμηλών επιτοκίων θα εκφράζει την εμπιστοσύνη των αγορών στη δυνατότητα αποπληρωμής των δανειακών υποχρεώσεων του κράτους και άρα και της χώρας στο σύνολό της. Εδώ πρέπει να είμαστε εξαιρετικά προσεκτικοί, γιατί η οικονομία μας είναι ιδιαίτερα ευάλωτη σε «ατυχήματα».

Αν και κάποιες εξελίξεις δεν είναι ελέγξιμες (π.χ. η σχέση μας με την Τουρκία), τουλάχιστον η χώρα μας δεν πρέπει να επαναλάβει τα λάθη της προηγούμενης δεκαετίας, όπως, ανάμεσα σε άλλα, την ακραία πολιτική πόλωση, την υιοθέτηση υποσχέσεων που υπερβαίνουν τις δυνατότητες της οικονομίας και τις αναβολές των αναγκαίων μεταρρυθμίσεων σε κρίσιμους τομείς της οικονομίας. Η επανάληψη των ίδιων λαθών θα επαναφέρει την οικονομία μας σε έναν φαύλο κύκλο αβεβαιότητας, απώλειας εμπιστοσύνης και άρα υψηλών επιτοκίων, ύφεσης, ενδεχομένως νέων Μνημονίων κ.ο.κ. Το πολιτικό σύστημα είναι αναγκαίο να συμφωνήσει, όσο γίνεται γρηγορότερα, σε κάποια βασικά πράγματα και έτσι να στείλει ένα καθαρό μήνυμα σε πολίτες, αγορές και ευρωπαϊκούς θεσμούς, αν θέλουμε να αποφύγουμε ένα νέο «ατύχημα» και μια νέα κρίση.

Ο Γιώργος Οικονομίδης και ο Αποστόλης Φιλιππόπουλος είναι καθηγητές στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών.