Τηλεϊατρική και Ελλάδα: Ευκαιρία ή ανάγκη;

Η πανδημία επανέφερε έπειτα από πολλά χρόνια την τηλεϊατρική και τις πολλαπλές εφαρμογές της στο προσκήνιο. Η ανάγκη ορθολογικής διαχείρισης των εισαγωγών στα νοσοκομεία και φιλτραρίσματος της σοβαρότητας των περιστατικών, αλλά και οι κάθε είδους μορφής περιορισμοί στη μετακίνηση λόγω του φόβου μετάδοσης, αύξησαν εντυπωσιακά την ανάπτυξη και τη συστηματική χρήση συστημάτων τηλεϊατρικής σε όλον τον κόσμο.

Η χρήση της, στην παρούσα συγκυρία, προσφέρει σημαντικά πλεονεκτήματα όπως τη δυνατότητα μείωσης της περαιτέρω διασποράς του ιού και την αποφυγή έκθεσης σε συνθήκες υπερμετάδοσης. Επιπλέον, πολλές διεθνείς μελέτες καταδεικνύουν ότι η συστηματική χρήση της έχει αποσυμφορήσει τα συστήματα υγείας και έχει βοηθήσει το ιατρικό προσωπικό πρώτης γραμμής να ασχοληθεί όχι μόνο με τα περιστατικά Covid-19, αλλά και με άλλες σοβαρές νόσους. Ως αποτέλεσμα της αναγνώρισης των ιδιαίτερων ωφελειών της που απορρέουν από τη σύζευξή της με την τεχνητή νοημοσύνη, τα εθνικά συστήματα υγείας σχεδόν σε όλη την Ευρώπη χρησιμοποιούν πλέον «έξυπνα» συστήματα τηλεϊατρικής ως βασικά εργαλεία για να αξιολογηθεί η ανάγκη για διά ζώσης ιατρική επίσκεψη και περαιτέρω παραπομπή.

Στην Ελλάδα η ανάγκη δημιουργίας ενός εκτεταμένου δικτύου παροχής υπηρεσιών τηλεϊατρικής παραμένει ακόμα αδήριτη, καθώς πολλές περιοχές αντιμετωπίζουν σοβαρά δομικά προβλήματα στην παροχή άμεσης και επείγουσας ιατρικής περίθαλψης και η απουσία κρίσιμων ιατρικών ειδικοτήτων σε πολλά – ακόμα και μεγάλα – νησιά και στα ορεινά της χώρας είναι ιδιαίτερα αισθητή. Η ατελής αρχιτεκτονική του υπάρχοντος συστήματος τηλεϊατρικής δεν φαίνεται να μπορεί να ανταποκριθεί τόσο στις χρόνιες όσο και στις επαυξημένες ανάγκες που δημιούργησε η σοβούσα υγειονομική κρίση.

Δυστυχώς η πανδημία δεν έδωσε την αναγκαία ώθηση στην επέκταση της χρήσης υπηρεσιών τηλεϊατρικής στο πλαίσιο της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας σε δυσπρόσιτες γωνιές της χώρας μας και την εξασφάλιση της διαλειτουργικότητάς τους. H παρούσα συγκυρία θα μπορούσε να δράσει ως επιταχυντής και για τη θέσπιση ενός ειδικού νομοθετικού πλαισίου – η απουσία του οποίου μας δίνει άλλη μια αρνητική πανευρωπαϊκή πρωτιά – είτε για άμεση ίδρυση νέων σταθμών τηλεϊατρικής και απομακρυσμένης βοήθειας για συγκεκριμένες πληθυσμιακές ομάδες.

Οι ψηφιακές αίθουσες επειγόντων περιστατικών σε πρωτοβάθμιες και δευτεροβάθμιες δομές της χώρας, η χρήση μη επανδρωμένων αεροσκαφών για τη μεταφορά αναπνευστήρων, μασκών και διαγνωστικών τεστ και η διασύνδεση του εθνικού συστήματος υγείας με το ιατρικό ιστορικό των ασθενών, ώστε αυτό να είναι άμεσα προσβάσιμο από τους θεράποντες ιατρούς – έστω και εκ του μακρόθεν – φαντάζουν ακόμα προχωρημένες λύσεις για τα ελληνικά δεδομένα. Δυστυχώς όμως δεν θα έπρεπε να αντιμετωπίζονται ως τέτοιες εάν λάβουμε υπόψη τόσο την «ωριμότητα» των σχετικών τεχνολογιών, τη διαθεσιμότητα νέων ψηφιακών εργαλείων και τη μαζική χρήση τους σε πολλές χώρες της ηπείρου μας, όσο και την αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητά τους ειδικά κατά τη διάρκεια της πανδημικής κρίσης.

Η «έξυπνη» τηλεϊατρική θα μπορούσε να εμπεδώσει το πολυπόθητο αίσθημα υγειονομικής ασφάλειας και να καταστήσει την υγεία ένα αγαθό η πρόσβαση στο οποίο δεν θα πρέπει να συνεπάγεται υποχρεωτική μετακίνηση ή ουρές αναμονής, ειδικά για όσους ζουν μακριά από κάποια δομή πρωτοβάθμιας υγείας ή για χρόνια πάσχοντες, ηλικιωμένους. Με άλλα λόγια, η διασφάλιση της απρόσκοπτης και ισότιμης πρόσβασης σε υπηρεσίες υγείας τέτοιου είδους προϋποθέτει πέρα από την κατάλληλη ψηφιακή προετοιμασία και την άμεση εύρεση των απαραίτητων πόρων και κάτι ακόμα πιο σημαντικό: την άμεση αναγνώριση του κομβικού ρόλου που μπορεί να διαδραματίσει η τεχνολογία της τηλεϊατρικής και τηλεσυμβουλευτικής ως εργαλείο άμβλυνσης διαχρονικών ανισοτήτων, αλλά και ως μέσο προστασίας της υγείας εκείνων που «επιμένουν» να ζουν στην άγονη γραμμή αλλά και όσων γενικά παραμένουν «αθέατοι» στο κεντρικό κράτος.

O Μιχάλης Κρητικός είναι ερευνητής του ΕΛΙΑΜΕΠ και ερευνητικός εταίρος σε θέματα Τεχνητής Νοημοσύνης και Ψηφιακής Μετάβασης στη Σχολή Διακυβέρνησης του Ελεύθερου Πανεπιστημίου Βρυξελλών