Η ρευστότητα του «Είναι»

Η ύπαρξη δεν είναι προκαθορισμένη, στατική, αναλλοίωτη, αλλά μια δυναμική διαδικασία συνεχούς εξέλιξης. Ολα αλλάζουν, τίποτα δεν μένει ίδιο… τα πάντα ρει. Αυτό το συνεχώς μεταβαλλόμενο «γίγνεσθαι» που χαρακτηρίζει την πραγματικότητα είναι σύμφυτο με την ίδια τη ζωή, με τον ίδιο τον κόσμο, ως η εσωτερική του ζωτικότητα που διέπει τα πάντα. Κατά τον Ηράκλειτο, το «γίγνεσθαι» αυτό υπερβαίνει τη μερικότητα… την ιδιωτική γνώμη των ανθρώπων. Ο Νίτσε, ερμηνεύοντας τον Ηράκλειτο, θεωρεί ότι αυτό το «γίγνεσθαι» διέπεται από την αρχή της αντίφασης, κάτι που αντιτίθεται στη λογική και συλλογιστική του Αριστοτέλη. Ο Νίτσε χρησιμοποιεί τον όρο «ενορατική παράσταση» για να χαρακτηρίσει τη μεταβλητότητα του πραγματικού μας κόσμου. Το «είναι» δημιουργείται από ό,τι ενεργεί και δρα με βάση τη φύση της ενεργούς πραγματικότητας.

Κατά τον Ηράκλειτο, όλα στον κόσμο βρίσκονται σε αντιμαχία εσωτερικά και εξωτερικά, σε ένα γίγνεσθαι ενάντιων δυνάμεων. Ολα τα διέπει ο πόλεμος, με την εσωτερική έννοια της αυτοεναντίωσης αλλά και την εξωτερική της αντί-θεσης. Καθετί αντιμάχεται τον εαυτό του. Χωρίζεται σε δύο αντίθετες ροπές, οι οποίες τελικά τείνουν προς μια αμοιβαία έλξη. Υπερασπίζεται τον «φαινόμενο κόσμο» ως τον κατεξοχήν αψευδή και πραγματικά αληθινό. Οπως γράφει και ο Καρλ Ρότζερς… αν είμαστε σταθεροί, προσεκτικοί και στατικοί, δεν ζούμε τη ζωή όπως θα έπρεπε. Δεχόμαστε την αναστάτωση, την αβεβαιότητα, τον φόβο και τις ψυχικές μεταπτώσεις γιατί αυτό είναι το τίμημα για μια ενδιαφέρουσα ζωή. Στην αρνητική της μορφή η αλλοτρίωση του ανθρώπου που ζει σ’ έναν κόσμο διαρκώς μεταβαλλόμενο τον καθιστά αδύναμο να επιλέξει τον ρόλο του ως υποκειμένου της Ιστορίας. Οπως γράφει ο Οσκαρ Γουάιλντ, οι περισσότεροι άνθρωποι είναι «άλλοι» άνθρωποι. Γνώμες κάποιου άλλου είναι η σκέψη τους, μίμηση άλλων οι ζωές τους, αντιγραφή τα πάθη τους. Η θετική όμως πλευρά της ρευστότητας έγκειται στην ικανότητα και την ευελιξία του ανθρώπου να προσαρμόζεται στις συνεχείς εναλλαγές της ζωής του και να καταφέρνει να συμπληρώνει την ατομική του ταυτότητα με τη συλλογική – κοινωνική.

Μέσα από τον κατά τον Ηράκλειτο διαρκή «εσωτερικό και εξωτερικό πόλεμο», μέσα από τη μάχη με τον εαυτό του και την κοινωνία, γίνεται πιο δραστήριος, οργανωτικός, ευέλικτος, προσαρμοστικός… οι αλλαγές στη ζωή δεν τελειώνουν… συχνά, εισβάλλουν ξαφνικά, ανατρέποντας τις ισορροπίες μας. Οσο αντιφατικά συναισθήματα όμως και αν μας προκαλούν, μας κάνουν πιο δυνατούς… οι θετικές ή αρνητικές αλλαγές, βοηθούν τον κάθε άνθρωπο να αρθεί σε μια πιο πλούσια σε εμπειρίες, ολοκληρωμένη και πολυπρισματική προσωπικότητα.

Η Σοφία Κυρούση είναι φιλόλογος, προϊσταμένη ενημέρωσης και επικοινωνίας του υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων