«Μπορεί να αντέξει το Κέντρο;»

Να πούμε τα πράγματα με το όνομά τους ώστε να καταλάβουμε τι συζητούμε.

Και τα πράγματα λένε ότι η λεγόμενη Αριστερά εξελίσσεται όλο και περισσότερο σε περιθωριακό φαινόμενο της ευρωπαϊκής πολιτικής σκηνής.

Ή για την ακρίβεια είναι κάτι σαν τα φαντάσματα στις κοινωνίες του 19ου αιώνα. Πιο πολύ τα κουβέντιαζαν παρά τα είχαν δει.

Μερικά πρόσφατα παραδείγματα.

Στη Γαλλία οι εκλογές του Απριλίου – Μαΐου εξελίσσονται (για δεύτερη πενταετία) σε μια αναμέτρηση μεταξύ Δεξιάς και Κέντρου. Η Αριστερά σε όλες τις εκδοχές της με το ζόρι θα μαζέψει 20-25% των ψήφων.

Στη Γερμανία ο νέος καγκελάριος Σολτς προέρχεται μεν από το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα αλλά η πολυκομματική κυβέρνησή του έχει τόση σχέση με την Αριστερά όση η Μπορούσια Ντόρτμουντ με την ΑΕ Τριγλίας.

Η σκανδιναβική Σοσιαλδημοκρατία στο σύνολό της είναι στις μέρες μας μια καθαρά κεντρώα κοινωνική παράταξη – όταν δεν στρίβει δεξιά όπως στη Δανία.

Στην Ιταλία πάλι η Δεξιά και το Κέντρο θα δώσουν τη μάχη της εξουσίας με τη Δεξιά προς το παρόν μάλλον να υπερτερεί. Ακόμη κι η φημολογούμενη αναμέτρηση Ντράγκι – Μπερλουσκόνι για την Προεδρία της Δημοκρατίας δεν επιδέχεται κάποια αριστερή αναφορά.

Στην Πορτογαλία, οι Σοσιαλιστές έκαναν εκλογές για να απαλλαχτούν από την (ισχνή έστω) Αριστερά της περιοχής τους. Ενώ αυτό θα επιδιώξουν και οι Ισπανοί Σοσιαλιστές, αν και δύσκολα θα υπερισχύσουν της ισπανικής Δεξιάς και των συμμάχων της.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο (εκτός Ευρωπαϊκής Ενωσης…) το Εργατικό Κόμμα απέκτησε προοπτικές νίκης όταν άφησε πίσω του τις αριστερές φανφάρες του Τζέρεμι Κόρμπιν και αφού κατάφερε πρώτα να υποστεί τη βαρύτερη ήττα του των τελευταίων εκατό ετών.

Να συνεχίσω; Περιττό. Σε καμία ευρωπαϊκή χώρα η Αριστερά, σε όποια μορφή κι αν πολιτεύεται, δεν αποτελεί σήμερα υπαρκτή δύναμη εξουσίας. Πουθενά.

Η Κεντροαριστερά καταφέρνει να επιβιώσει (όπου επιβιώνει…) μόνο ως όλο και καθαρότερα Κέντρο – το δεύτερο συνθετικό του πολιτικού προσδιορισμού της έχει πλέον τόση σημασία όση ο «σοσιαλισμός» στον «εθνικοσοσιαλισμό»…

Και μια και μιλάμε για συνθετικά, ακόμη κι η Σοσιαλδημοκρατία πολύ περισσότερο προσδιορίζεται εδώ και καιρό με τη «δημοκρατία» παρά με τον «σοσιαλισμό».

Δεν θα παραπονεθώ. Η επικράτηση της δημοκρατίας ως γενικού σημείου αναφοράς είναι το μεγάλο επίτευγμα των τελευταίων πενήντα χρόνων της ευρωπαϊκής πολιτικής.

Κι εννοώ φυσικά την κλασική αστική φιλελεύθερη δημοκρατία. Ούτε κανένα «λαϊκό» ή «λαϊκιστικό» υποκατάστατο, ούτε καμία «αντισυστημική» ή «αντικαπιταλιστική» μούφα.

Συνεπώς η αποδυνάμωση μέχρις εξαϋλώσεως της Αριστεράς δεν είναι σύμπτωμα. Είναι η συνέπεια ουσιωδών ανακατατάξεων και της μετακίνησης του πολιτικού κέντρου βάρους προς τα Δεξιά. Στις περισσότερες (αν όχι σε όλες…) τις ευρωπαϊκές δημοκρατίες το παιχνίδι εξουσίας εξελίσσεται κυρίως ανάμεσα στη Δεξιά και το Κέντρο.

Είναι η πολυσυζητημένη «δεξιοποίηση» των ευρωπαϊκών κοινωνιών. Η οποία προκύπτει όχι από κάποιο σατανικό σχέδιο κάποιων ελίτ, αλλά από τις ίδιες τις κοινωνίες. Από την αναδιάταξη των ιδεολογικών και αξιακών αναφορών τους. Κι από την εξέλιξη των πραγμάτων.

Γι’ αυτή τη «δεξιοποίηση» της Ευρώπης πολύ μελάνι έχει χυθεί. Την πιο απλοϊκή και μάλλον αφελή ανάγνωση παρουσίασε πρόσφατα ο γάλλος οικονομολόγος Τομά Πικετί.

Αυτοπροσδιοριζόμενος ο ίδιος ως αριστερός ψέγει τους υποστηρικτές του Μακρόν για «εκτροπή». Τους κατηγορεί δηλαδή ότι επωφελούνται «των φορολογικών και οικονομικών προνομίων του μακρονισμού» διατηρώντας την επίφαση καλής συνείδησης «ενός υποτιθέμενου προοδευτισμού».

Καταλήγει ότι «θα ήταν υγιές αν οι υποστηρικτές του Μακρόν συνειδητοποιούσαν αυτή την εκτροπή» και ψηφίζοντας είτε δεξιά, είτε αριστερά αποκαταστήσουν «τη σαφήνεια» στο πολιτικό τοπίο. (Thomas Piketty, Droitisation, la faute a Macron, Le Monde, 9-10/1).

Αλλά αυτό που ο Πικετί βρίσκει ασαφές και θεωρεί «εκτροπή» αποτελεί ακριβώς την ουσία ενός σύγχρονου Κέντρου. Η σύζευξη δηλαδή μιας φιλελεύθερης οικονομικής πολιτικής κι ενός κοινωνικού προοδευτισμού. Τι δεν καταλαβαίνει ο ποιητής;

Πράγμα όμως που σημαίνει πως εκείνο που ενοχλεί δεν είναι η «δεξιοποίηση» αλλά η «κεντροποίηση».

Αν τώρα στο τρέξιμο χάθηκε η Αριστερά δεν έχουμε κανέναν λόγο να πενθήσουμε ιδιαίτερα. Ούτως ή άλλως, ένα τμήμα της λαϊκής πελατείας της έχει εξανεμιστεί ή μετακινηθεί σε άλλους ορίζοντες εδώ και καιρό. Δεν έχασε η Βενετιά βελόνι…

Θα μπορούσαμε να συζητήσουμε γενικότερα για τη χρησιμότητα της Αριστεράς στις σημερινές κοινωνίες μας. Ο καθένας μπορεί να έχει την άποψή του αλλά η συζήτηση δεν είναι της στιγμής κι άλλωστε χρειάζεται περισσότερο χώρο από μερικές αράδες εφημερίδας.

Αυτή όμως η μετατόπιση της ουσιαστικής αντιπαράθεσης στα πλαίσια της Δεξιάς και του Κέντρου είναι όχι μόνο παράγοντας σταθερότητας αλλά και μοχλός ομαλής ανανέωσης του ευρωπαϊκού πολιτικού συστήματος μέσα από τις ίδιες τις δυνάμεις και τα χαρακτηριστικά του.

Χωρίς δανεικά, μπούκες και αγριάδες.

Υπό την προϋπόθεση βεβαίως ότι αυτού του τύπου η εναλλαγή μπορεί να λειτουργήσει στη διάρκεια.

Κι αυτό φυσικά δεν αφορά τόσο τη Δεξιά που διαθέτει μια ιστορική ανθεκτικότητα, όσο το Κέντρο που είναι θεωρητικά η πιο εύθραυστη από τις δύο πλευρές.

Θα καταφέρει τελικά να κρατήσει στις εκλογές που θα ακολουθήσουν σε σειρά από ευρωπαϊκές χώρες; Εκεί θα παιχτεί το μέλλον.

Τα προγνωστικά είναι αντιφατικά. «Το Κέντρο δεν μπορεί να αντέξει» απαντά μάλλον απαισιόδοξα ο τίτλος μιας ταινίας για την πρόσφατα χαμένη Τζόαν Ντίντιον (2017).

Ο τίτλος όμως δεν είναι τυχαίος. Προέρχεται από έναν στίχο του Γουίλιαμ Μπάτλερ Γέιτς από τη «Δευτέρα Παρουσία» (1919).

Ο Γέιτς παρατηρούσε πιο επιφυλακτικά ότι το Κέντρο δεν μπορεί να αντέξει – μόνο όσο «οι καλύτεροι στερούνται κάθε πεποίθησης, ενώ οι χειρότεροι είναι γεμάτοι από παθιασμένη ένταση».

Αρκεί να το καταλάβουν οι καλύτεροι.