Υπερμετάδοση ανατιμήσεων

Τα έσοδα από τον Φόρο Προστιθέμενης Αξίας είναι από τα πιο σημαντικά για τον ελληνικό κρατικό προϋπολογισμό, ξεπερνώντας κάθε χρόνο τα 15 δισ. ευρώ. Θα μπορούσαν να φτάνουν ή και να υπερβαίνουν τα 20 δισ. ευρώ. Aλλά αυτό υπάγεται σε άλλη συζήτηση που έχει να κάνει με την κουλτούρα φοροδιαφυγής που μας διακατέχει. Το θέμα είναι ότι το έσοδο από τον ΦΠΑ, σε μια οικονομία όπως η ελληνική που βασίζεται επί χρόνια στην κατανάλωση, είναι σημαντικότατο. Ως εκ τούτου, είναι δύσκολη παραδοσιακά η συζήτηση για την περικοπή του. Το θέμα εγχωρίως το άνοιξε ο υπουργός Ανάπτυξης Αδωνις Γεωργιάδης μετά τη συνάντηση του με τις διοικήσεις των σουπερμάρκετ τη Δευτέρα. Σε αυτήν έλαβε το ξεκάθαρο μήνυμα ότι έρχονται τις επόμενες μέρες, διψήφιου ποσοστού ανατιμήσεις σε βασικά είδη διατροφής. Πρόκειται για νέο κύμα καθώς το προηγούμενο, του Δεκεμβρίου, αναμένεται να αποτυπωθεί (με ρυθμό άνω του 5%) στην ανακοίνωση των στοιχείων του πληθωρισμού που είναι προγραμματισμένη για την Πέμπτη 13 Ιανουαρίου.

Αν ανέβει, όπως λέγεται, η τιμή των μακαρονιών 20 με 30% δεν είναι θέμα «παίξε γέλασε». Είναι σοβαρό, καθώς επηρεάζει κάθε «τσέπη», μεγάλη ή μικρή. Αλλά κυρίως τη «μικρή». Δεν είναι στοιχεία που μπορούν να παραβλεφθούν ούτε οι αιτιάσεις των αλυσίδων σουπερμάρκετ, ότι το ενεργειακό κόστος έχει εκτοξευτεί και φτάνει πλέον στο 20% των λειτουργικών τους εξόδων. Ή ότι αυξήσεις άνω του 40% καταγράφει τόσο το κόστος των συσκευασιών (αλουμίνιο) πολλών προϊόντων όσο και αυτό των μεταφορικών. Φτάσαμε στο σημείο που έπρεπε να αποφύγουμε. Της «υπερμετάδοσης» του υψηλού ενεργειακού κόστους στο σύνολο της αγοράς.

Ξεκινάει μια περιπέτεια, που μπορεί να κρατήσει λίγους μήνες. Μπορεί να πάρει και λίγο παραπάνω. Σε μια κρίση πληθωρισμού κόστους, σαν αυτή στην οποία μπαίνουμε, οι λύσεις είναι συγκεκριμένες και έχουν να κάνουν με την αντιμετώπιση εκείνων των προβλημάτων που αυξάνουν το κόστος παραγωγής. Για παράδειγμα, αυτό που έβαλε στη συζήτηση ο Αδωνις Γεωργιάδης είναι σωστό, καθώς θετικά θα μπορούσε να συμβάλει η μείωση φόρων, όπως ο ΦΠΑ. Εστω και προσωρινά. Για ένα εξάμηνο, ίσα ίσα να φύγει η αντάρα και μέχρι να ισορροπήσει ξανά η αγορά. Τα άλλα διαθέσιμα μέτρα έχουν να κάνουν με την προστασία και ενίσχυση του ανταγωνισμού. Το άσχημο είναι ότι θα χρειαστεί και μια συγκράτηση των μισθολογικών αυξήσεων, κάτι δύσκολο πολιτικά και κοινωνικά.

Το μεγάλο ωστόσο θέμα είναι αν αντέχουμε δημοσιονομικά μια μείωση του ΦΠΑ; Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η δυνατότητα έχει απελευθερωθεί πριν από ένα μήνα στο τελευταίο Ecofin, το οποίο άναψε το πράσινο φως στις χώρες μέλη να εφαρμόζουν τους συντελεστές ΦΠΑ που επιθυμούν. Πάντα ανάλογα με τις δημοσιονομικές τους δυνατότητες, φτάνει για την πλειονότητα των προϊόντων και των υπηρεσιών να υπάρχει ένας συντελεστής όχι μικρότερος του 15%. Και ο μειωμένος να μην είναι μικρότερος από το 5%. Αυτά είπαν οι Ευρωπαίοι, με τη φράση κλειδί να είναι οι «δημοσιονομικές δυνατότητες». Εχουν οι χώρες μέλη περιθώριο; Μειώνουν το έσοδο από τον ΦΠΑ. Δεν έχουν τον δημοσιονομικό χώρο; Παρατηρούν το φαινόμενο των ανατιμήσεων και ελπίζουν να είναι πρόσκαιρο. Με λίγα λόγια, στην παρούσα χρονική συγκυρία, υπάρχει η ανάγκη ελάφρυνσης των συντελεστών ΦΠΑ. Αλλά υπάρχει και η οριζόντια προς όλες τις χώρες μέλη, έγκριση της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Το θέμα είναι αν υπάρχουν τα διαθέσιμα χρήματα…