Η τελευταία μεταρρύθμιση

Είναι σημαντικό ότι οι εξαγωγές λίγο πριν από την ολοκλήρωση του 2021, έτρεχαν με ρυθμό αύξησης άνω του 30%. Το πρόβλημα ήταν ότι και οι εισαγωγές έτρεχαν με παρόμοιο ρυθμό. Επειδή μάλιστα ως απόλυτο μέγεθος παραμένουν σχεδόν διπλάσιες των εξαγωγών, το έλλειμμα στο εμπορικό ισοζύγιο της χώρας ξανά διογκώνεται. Κάποιοι λένε ότι είναι παρωδικό και οφείλεται στην έκρηξη ζήτησης που προκάλεσε το άνοιγμα των οικονομιών. Μπορεί και να έχουν δίκιο. Δεν ξέρω ποια κακοδαιμονία μας διακατέχει ως χώρα, αλλά σχεδόν 30 χρόνια συζητάμε το ίδιο θέμα. Πώς θα ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα της οικονομίας. Πώς θα γίνουμε καθαρά εξαγωγική χώρα. Στην αρχή το αντιμετωπίσαμε με ευχή και προσδοκία. Θα εισέλθουμε είπαμε στην οικονομική και νομισματική ένωση και αυτόματα θα γίνουμε Γερμανία ή στη χειρότερη Βέλγιο. Ούτε το ένα γίναμε ούτε το άλλο. Για μια δεκαετία, την πρώτη του ευρώ, οι αγορές δάνειζαν όλες τις χώρες με σχεδόν το ίδιο χαμηλό επιτόκιο. Η Ελλάδα ήταν μια από αυτές.

Οι περισσότερες χώρες ωφελήθηκαν από τη σύνδεσή τους με ένα ισχυρό νόμισμα όπως το ευρώ, δημιουργώντας νέα παραγωγική βάση, σε εμάς μας έπεσε βαρύ. Ο φτηνός δανεισμός που έφερε, μετατράπηκε σε άνοδο του επιπέδου ζωής. Η καλύτερη ζωή οδήγησε σε αυξημένες καταναλωτικές δαπάνες, οι οποίες τροφοδότησαν αγορές κυρίως εισαγόμενων προϊόντων. Κάπως έτσι φτάσαμε στα τέλη της δεκαετίας του 2000, που όλα αποκαλύφθηκαν. Τότε υπό μεγάλη πίεση αρχίσαμε να συζητάμε για λύσεις. Αν για τα δημοσιονομικά ελλείμματα υπήρχαν διαθέσιμες – σκληρές μεν αλλά άμεσες – λύσεις. Για τα ελλείμματα του εμπορικού ισοζυγίου, η δουλειά που έπρεπε να γίνει απαιτούσε περισσότερο κόπο. Ηταν δύσκολο για την κοινωνία να αντιληφθεί ότι ένα μεγάλο και αναποτελεσματικό κράτος εκτοπίζει τις ιδιωτικές επενδύσεις και τις εξαγωγές, αυξάνει το κόστος δανεισμού και συμβάλλει στο εξωτερικό χρέος. Επρεπε να λυθούν και πολλά άλλα κανονιστικά προβλήματα όπως το υψηλό σε χρόνο και χρήμα κόστος εκκίνησης επιχειρηματικής δραστηριότητας, τα εμπόδια εισόδου και εξόδου από έναν κλάδο, την εξασφάλιση ανταγωνιστικού πεδίου με ίσους όρους. Τις υπερβολικά περιοριστικές διατάξεις της εργατικής νομοθεσίας και τις θεσμικές και γραφειοκρατικές δυσλειτουργίες. Ολες αυτές ήταν οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Ο,τι πιο δυσφημισμένο στη χώρα μας. Οι αλλαγές όμως έγιναν, έστω και κακήν κακώς, σε πολλές περιπτώσεις. Με πολλά μπρος πίσω. Αλλά έγιναν.

Το επενδυτικό περιβάλλον έχει στρωθεί. Η οικονομία μετά από 20 χρόνια στην ΟΝΕ δείχνει να πατάει στις ράγες της. Με πολλά προβλήματα, αλλά με καλύτερες συνθήκες για όσους τολμούν το επιχειρείν. Αυτό που δεν έχουμε καταλάβει ακόμα – και αυτό αφορά τους ίδιους τους επιχειρηματίες – είναι ποια είναι η θέση μας στο παγκόσμιο εμπόριο, προκειμένου να καταγραφεί η βελτίωση και στα στοιχεία του εξωτερικού εμπορίου. Θεωρούμε ακόμα ότι μπορούμε να δημιουργήσουμε απλά ένα ποιοτικό προϊόν και οι αγορές θα στρώσουν «κόκκινα χαλιά». Κι όμως για να σταθεί ένα προϊόν στις παγκόσμιες αγορές, πρέπει να βγαίνει σε επαρκείς (μεγάλες) ποσότητες, σταθερής ποιότητας και σε τιμή ανταγωνιστική, δηλαδή μικρότερη του ανταγωνισμού.

Ισως οι προϋποθέσεις αυτές να είναι και η τελευταία αναγκαία μεταρρύθμιση που πρέπει να κάνει το κράτος. Ειδικά τώρα που έχει στα χέρια του το ισχυρό όπλο των χρημάτων του Ταμείου Ανάκαμψης. Είναι μια καλή ευκαιρία ώστε να τελειώσουμε με τα ελλείμματα στο εμπορικό ισοζύγιο και να μην πάει χαμένη όλη η μεταρρυθμιστική δουλειά που έγινε με πόνο την προηγούμενη δεκαετία…