Ναυτικοί ανταγωνισμοί

Η διά του πολέμου επίλυση των διαφορών μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων είχε εξοβελιστεί από τον κατάλογο επιλογών της διπλωματίας από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Στα χρόνια που πέρασαν από τότε τα οπλοστάσια που διατηρούσαν οι αντίπαλες συμμαχίες συρρικνώθηκαν, ως την εξαφάνισή τους σχεδόν. Η Γερμανία, η Γαλλία και η Βρετανία, για παράδειγμα, διατηρούν, τριάντα χρόνια μετά, μικρό μόνο ποσοστό των άλλοτε κραταιών τεθωρακισμένων σχηματισμών τους, διακόσια με τριακόσια άρματα μάχης η καθεμία από τις χώρες αυτές. Η μόνη δυτική δύναμη που κράτησε ένα αξιοσέβαστο ποσοστό του κλασικού οπλοστασίου της ήταν οι Ηνωμένες Πολιτείες. Το επέδειξε άλλωστε αυτό το δυναμικό στους πολέμους «επιβεβαίωσης» της παγκόσμιας κυριαρχίας της: στο Κουβέιτ, στο Αφγανιστάν, στο Ιράκ. Πολέμους αδιέξοδους, όπως αποδείχθηκε.

Ο νέος στρατιωτικός προϋπολογισμός της Ιαπωνίας σε συνδυασμό με την αντίδραση του αμερικανικού Κογκρέσου στις προτάσεις του προέδρου Μπάιντεν για τον αμυντικό προϋπολογισμό του 2022, σηματοδοτεί ίσως την αντιστροφή της τάσης. Η μεν Ιαπωνία αναθεώρησε τον σχετικό προϋπολογισμό του 2021 και υιοθέτησε έναν αντίστοιχο δεκαεξάμηνης διάρκειας με ύψος 51 δισ. δολαρίων ΗΠΑ, τον υψηλότερο αμυντικό προϋπολογισμό της χώρας από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Στις ΗΠΑ, το Κογκρέσο απέρριψε τις προτάσεις του προέδρου Μπάιντεν ως προς τους ναυτικούς εξοπλισμούς. Ο πρόεδρος πρότεινε 212 δισ. δολάρια για το οικονομικό έτος 2022, ποσό που θα επέτρεπε την ένταξη οκτώ νέων πλοίων στο πολεμικό ναυτικό των ΗΠΑ – ενός αντιτορπιλικού, δύο πυρηνικών υποβρυχίων, μιας φρεγάτας και τεσσάρων βοηθητικών. Το Κογκρέσο επανέφερε τον στόχο της αύξησης του ναυτικού των ΗΠΑ από 296 σε 355 πλοία μέσα στις ερχόμενες δεκαετίες και ζήτησε την αύξηση των κονδυλίων ώστε να παραγγελθούν δεκατρία πολεμικά πλοία. Ακόμα και με αυτήν την αύξηση παραμένει αμφίβολος ο στόχος των 355 πολεμικών πλοίων – ένα μεγάλο ποσοστό των κύριων πλοίων μάχης του αμερικανικού ναυτικού πλησιάζει την κρίσιμη ηλικία των 35 χρόνων.

Τους ρυθμούς του ναυτικού – και όχι μόνο – ανταγωνισμού τούς υπαγορεύει η Κίνα. Μέσα στο 2021 η τελευταία έθεσε σε υπηρεσία περίπου είκοσι μάχιμα πλοία, συνολικού εκτοπίσματος 270.000 τόνων, χωρίς να περιλαμβάνονται πλοία υποστήριξης και βοηθητικά. Ανάμεσά τους ξεχώρισαν δύο πυρηνικά υποβρύχια, δύο πλοία αμφιβίου πολέμου των 40.000 τόνων έκαστο, πέντε μεγάλα αντιτορπιλικά των 13.000 τόνων και επτά μικρότερα των 7.500 τόνων. Συγκριτικά το αμερικανικό πολεμικό ναυτικό έθεσε σε υπηρεσία τον ίδιο χρόνο ένα αντιτορπιλικό τύπου Arleigh Burke και δύο πλοία παράκτιου πολέμου (LCS). Οπωσδήποτε, θα ήταν υπερβολικό να μιλήσει κανείς για ισορροπίες στον ναυτικό ανταγωνισμό.

Οι ανταγωνισμοί των μεγάλων και ισχυρών δεν αφήνουν όμως ανεπηρέαστους τους μικρούς. Το άγχος των ΗΠΑ μπροστά στην κινεζική πρόκληση μετακυλίεται στους συμμάχους. Η Ελλάδα δεν ξεφεύγει ούτε από τους κανόνες, ούτε από τις πιέσεις. Οι ελληνικοί πύραυλοι βρέθηκαν στη Σαουδική Αραβία σε αντικατάσταση αμερικανικών μονάδων που έφευγαν από εκεί. Στον δε τομέα των εξοπλισμών οι πιέσεις για ακόμα περισσότερες επενδύσεις σε όπλα κάθε είδους θα είναι ασφυκτικές. Οι πιέσεις της αμερικανικής πλευράς για νέους ελληνικούς εξοπλισμούς (φρεγάτες, F-35) θα ενταθούν. Και σίγουρα οι πιέσεις αυτές δεν έχουν καμία σχέση με τα δικά μας εθνικά προβλήματα σε Αιγαίο, Κύπρο και Μεσόγειο.

Ο Γιώργος Μαργαρίτης είναι καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας στο ΑΠΘ