Ο Τζερόμ Πάουελ δεν είναι Πολ Βόλκερ

Ηταν για να λυπηθεί κανείς τον πρόεδρο της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ Τζερόμ Πάουελ όταν, σε κατάθεση στο Κονγκρέσο τον Σεπτέμβριο, εξέφρασε την απογοήτευσή του για τις πληθωριστικές πιέσεις που επηρεάζουν την αμερικανική οικονομία. Το θετικό είναι ότι τελικά αναγνώρισε την ύπαρξη πληθωρισμού που θα διαρκούσε περισσότερο από μερικούς μήνες. Στη συνέχεια, όμως, συνέχισε υποστηρίζοντας ότι δεν φταίει η επεκτατική νομισματική πολιτική της Fed. Αυτή η πολιτική περιλαμβάνει σχεδόν μηδενικά βραχυπρόθεσμα ονομαστικά επιτόκια, μια διεύρυνση του ισολογισμού της Fed στο εκπληκτικό ύψος των 8 τρισ. δολ. και τη συνέχιση των αγορών περιουσιακών στοιχείων. Αν υπήρξε ποτέ μια επιθετική νομισματική πολιτική, αυτή είναι σίγουρα. Ο Πάουελ συνεχίζει να επιμένει ότι ο σημερινός υψηλός πληθωρισμός αφορά προσωρινά σημεία συμφόρησης και προβλήματα στην εφοδιαστική αλυσίδα που προέρχονται από την ύφεση που προκλήθηκε από την πανδημία και την επακόλουθη άνιση ανάκαμψη. Σύμφωνα με αυτή την άποψη, η Fed είναι απλώς ένας παθητικός παράγοντας, που προσπαθεί ό,τι μπορεί για να παρέχει αρκετή ρευστότητα, έτσι ώστε ο πληθωρισμός από την πλευρά της προσφοράς να μη διαταράξει τις χρηματοπιστωτικές αγορές και τη συνολική οικονομία.

Οσον αφορά τη δημοσιονομική πολιτική, η προσθήκη στην οικονομία τρισεκατομμυρίων δολαρίων ομοσπονδιακών δαπανών και δημόσιου χρέους κόβει την ανάσα. Μέρη αυτής της πολιτικής μπορεί να βοήθησαν στην ανάκαμψη, ιδίως οι επιδοτήσεις που συνέβαλαν στη διατήρηση των δεσμών μεταξύ εργαζομένων και επιχειρήσεων. Αλλά οι υπερβολικές παροχές στους ανέργους πιθανότατα εμπόδισαν την ανάκαμψη στην απασχόληση. Από την προοπτική της μακροπρόθεσμης οικονομικής ανάπτυξης, ένα καλά σχεδιασμένο πακέτο επενδύσεων σε υποδομές μπορεί να έχει νόημα. Ωστόσο, οι δικαιολογίες που βασίζονται στην πανδημία για τη δαπάνη περισσότερων ομοσπονδιακών δολαρίων χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο όχι για να βοηθήσουν την ανάκαμψη ή τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη αλλά, μάλλον, για να στηρίξουν τα σοσιαλιστικά όνειρα για ένα μόνιμα διευρυμένο κράτος πρόνοιας.

Αυτό το όραμα έφτασε στην αποθέωσή του με την ατζέντα του προέδρου Τζο Μπάιντεν Build Back Better, η οποία περιλαμβάνει τέσσερα νέα προγράμματα δαπανών. Ειλικρινά δεν είχα συνειδητοποιήσει ότι το πρόβλημα στην πολιτική των ΗΠΑ ήταν η έλλειψη προγραμμάτων δαπανών. Θυμάμαι ακόμα τον πρόεδρο Μπιλ Κλίντον που δήλωσε το 1996 ότι «η εποχή της μεγάλης κυβέρνησης έχει τελειώσει». Πού είναι ο Κλίντον όταν τον χρειαζόμαστε; Φοβάμαι ότι η στροφή προς έναν μόνιμα διευρυμένο δημόσιο τομέα θα εμποδίσει την οικονομική πρόοδο των ΗΠΑ τα επόμενα χρόνια. Από ορισμένες απόψεις, φαίνεται να μιμούμαστε τη σοσιαλιστική ατζέντα της Δυτικής Ευρώπης. Αλλά μια σημαντική διαφορά είναι ότι ένα σημαντικό μέρος των φορολογικών εσόδων της Ευρώπης προέρχεται από τον φόρο προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ). Ελλείψει αυτού του συγκριτικά αποτελεσματικού φόρου κατανάλωσης, οι Ηνωμένες Πολιτείες πιθανότατα θα βασίζονται όλο και περισσότερο σε αναποτελεσματικούς φόρους επί του κεφαλαίου (εισφορές στα εταιρικά κέρδη, κέρδη κεφαλαίου, περιουσίες, συνολικός πλούτος κ.λπ.).

Θα δοθεί επίσης μεγαλύτερη έμφαση στη διαβάθμιση των φορολογικών προγραμμάτων για το προσωπικό εισόδημα, η οποία, όπως κατανοήθηκε από τον πρόεδρο Ρόναλντ Ρίγκαν τη δεκαετία του 1980, συνεπάγεται αναποτελεσματικά υψηλά οριακά ποσοστά σε υψηλά ατομικά εισοδήματα. Για να επιστρέψουμε στις προοπτικές για τις τιμές, τον Σεπτέμβριο του 2021 ο μέσος δωδεκάμηνος ρυθμός πληθωρισμού των τιμών καταναλωτή ήταν 5,4%. Αυτός ο δείκτης πληθωρισμού, παρόμοιος με άλλα τυπικά μέτρα, είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα αυξηθεί καθώς τα χαμηλά μεγέθη που καταγράφηκαν για τον Οκτώβριο-  Δεκέμβριο 2020 πέφτουν από τον μέσο όρο. Πράγματι, μεταξύ Ιανουαρίου 2021 και Σεπτεμβρίου 2021, ο μέσος ετήσιος ρυθμός πληθωρισμού ΔΤΚ ήταν 6,9%. Σε αυτό το πλαίσιο, ένα ιδιαίτερα ανησυχητικό σημάδι είναι η κίνηση του Μπάιντεν να κατηγορήσει τις άπληστες εταιρείες πετρελαίου και άλλες μεγάλες εταιρείες για την αύξηση των τιμών. Σε μια ομιλία του στις 16 Σεπτεμβρίου, δήλωσε: «Θα κυνηγάμε τους κακούς παράγοντες και τους κερδοσκόπους της πανδημίας στην οικονομία μας. Υπάρχουν πολλές ενδείξεις ότι οι τιμές του φυσικού αερίου πρέπει να πέφτουν, αλλά δεν το έχουν κάνει. Θα το δούμε προσεκτικά». Ο πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον είχε την ίδια ρητορική τη δεκαετία του 1970, λίγο πριν επιβάλει ελέγχους τιμών που συνέχισαν να προκαλούν ακόμη μεγαλύτερη οικονομική ζημιά από αυτή που προκάλεσε ο ανοιχτός πληθωρισμός. Η αντίδραση σε εκείνη την εποχή του πληθωρισμού οδήγησε τελικά τον πρόεδρο Τζίμι Κάρτερ, στην καλύτερή του ώρα, να διορίσει τον Πολ Βόλκερ πρόεδρο της Fed το 1979. Ο Βόλκερ δεν θεωρήθηκε αμέσως ήρωας όταν αποδέχθηκε ότι βάζοντας τέλος στον υψηλό πληθωρισμό των πρώτων ετών της δεκαετίας του 1980 τότε θα συνεπαγόταν μια σοβαρή ύφεση. Αλλά με την πάροδο του χρόνου, η αποδοχή του αυξήθηκε καθώς η συνεισφορά του για τον περιορισμό του πληθωρισμού αποδείχθηκε σημαντική. Ο Πάουελ τώρα κινδυνεύει να κερδίσει την αντίθετη φήμη. Μέχρι στιγμής έχει ξεφύγει από πολλές κριτικές. Αλλά εάν ο υψηλότερος πληθωρισμός γίνει γενικά αναμενόμενος και επομένως εδραιωθεί, θα κατηγορείται όλο και περισσότερο για αυτό. Πριν φτάσουμε σε αυτό το σημείο, ο Πάουελ θα πρέπει να στραφεί σε μια περιοριστική νομισματική πολιτική που μοιάζει με του Βόλκερ, η οποία περιορίζει τον πληθωρισμό πριν να είναι πολύ αργά. Αυτό που με ανησυχεί, για να παραφράσω τον γερουσιαστή Λόιντ Μπέντσεν από το ντιμπέιτ των αντιπροέδρων του 1988, είναι ότι θα μπορούσε κανείς να κοιτάξει τον Πάουελ και να πει: «Δεν είσαι ο Πολ Βόλκερ».