Μια αχτίδα ελπίδας

«Περισσότερη δημοκρατία» ζητούσαμε στις αρχές του 2020, στο αντίστοιχο αφιέρωμα που είχαμε ετοιμάσει τότε μαζί με το Project Syndicate για τις παγκόσμιες τάσεις. Ανησυχούσαμε από τότε για τον αντιφιλελεύθερο ανταγωνισμό της Κίνας. Φοβόμασταν ότι θα επανεκλεγόταν ο Ντόναλντ Τραμπ, η αμερικανική οικονομία πήγαινε καλά και οι Δημοκρατικοί βασανίζονταν από διχόνοιες. Μας άρεσε η ιδέα του Κλάους Σβαμπ, προέδρου του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ, για «συνελεύσεις πολιτών», το έκαναν ήδη χώρες όπως η Ιρλανδία και η Γαλλία, ήταν ένας γοητευτικός  τρόπος να λάβουν πιο ενεργά μέρος οι πολίτες στα κοινά.

Κι ύστερα ήρθε η πανδημία.

Στο επόμενο αφιέρωμα, που κυκλοφόρησε στα τέλη του 2020, διαπιστώναμε ότι ο κορωνοϊός είχε αλλάξει τα πάντα. Μετρούσαμε νεκρούς, κρούσματα και ζημιές στην οικονομία. Κι αναρωτιόμασταν αν είχε δίκιο ο ανιψιός του πρίγκιπα στον Γατόπαρδο, αν δηλαδή τα πράγματα άλλαζαν για να μείνουν τελικά όπως ήταν. Θα αξιοποιούσαμε την υγειονομική κρίση για να επανεκτιμήσουμε ορισμένα απαξιωμένα επαγγέλματα, να καταπολεμήσουμε τις ανισότητες, να καταπιαστούμε, σοφότεροι, με την ακόμη μεγαλύτερη κρίση που είχαμε μπροστά μας, την κλιματική αλλαγή; ‘Η θα αποδεικνύαμε για άλλη μια φορά ότι δεν διδασκόμαστε τίποτα από την ιστορία;

Εναν χρόνο αργότερα, και παρά τον εμβολιασμό ενός μεγάλου μέρους του παγκόσμιου πληθυσμού, η πανδημία βρίσκεται ακόμη κοντά μας. Μια αχτίδα ελπίδας όμως έχει φανεί, και δεν αφορά μόνο την επιστροφή της πολυπόθητης ομαλότητας, αλλά τη διαφαινόμενη στροφή προς μεγαλύτερη κοινωνική δικαιοσύνη και περισσότερη αλληλεγγύη. Ναι, από τη μια πλευρά υπάρχουν οι αυταρχικοί ηγέτες της Ρωσίας και της Κίνας, οι οποίοι απειλούν να σύρουν τη Δύση ακόμη και σε πόλεμο λόγω των αλυτρωτικών τους βλέψεων στην Ουκρανία και την Ταϊβάν. Από την άλλη πλευρά, όμως, υπάρχουν ο πρόεδρος Μπάιντεν (που οφείλει εν πολλοίς την εκλογή του στην πανδημία), ο καγκελάριος Σολτς (που υπόσχεται ρήξη με το δόγμα του Γατόπαρδου), ο πρωθυπουργός Ντράγκι (τον οποίο πιέζουν όλοι να παραμείνει στη θέση του για να μην μπει ξανά η Ιταλία σε περιπέτειες) και ο πρόεδρος Μακρόν (που θα λάβει μέρος τον ερχόμενο Απρίλιο σε μια δύσκολη εκλογική αναμέτρηση), οι οποίοι υπερασπίζονται και προωθούν τις θεμελιώδεις ελευθερίες και αξίες.

Το μέλλον μας θα κριθεί από την έκβαση της μάχης ανάμεσα στις δύο αυτές κοσμοθεωρίες. Διότι, όπως λέει η καθηγήτρια Ιστορίας στο Χάρβαρντ Μάγια Τζάζανοφ, καμιά ποσότητα μεγαλόστομου εθνικισμού δεν μπορεί να σταματήσει μια παγκόσμια πανδημία ή τις καταστροφές της κλιματικής αλλαγής. Χρειαζόμαστε έναν νέο διεθνισμό, που δεν θα περιλαμβάνει εισβολές σε άλλες χώρες ή εξυπηρετήσεις αναγκών των ολιγαρχών. Χρειαζόμαστε έναν νέο εθνικισμό, που θα ενισχύει τη δημοκρατία, δεν θα τη διαλύει μέσω του νεποτισμού και της διαφθοράς.

Αλλά για να το πετύχουμε αυτό, πρέπει μαζί με τα σύνορα να ανοίξουμε και τα μυαλά μας.