«Το θέατρο για μένα είναι ένας κύκλος ζωής»

Ως ένας άνθρωπος που έχει συναναστραφεί και ζήσει με μια πλειάδα καλλιτεχνών, ποιος, κατά τη γνώμη σας, υπήρξε ο πιο χαρισματικός σε προσωπικότητα;

Μου είναι πραγματικά πολύ δύσκολο να ξεχωρίσω έναν ή μία μόνο. Κι αυτό γιατί έχοντας την τύχη να συνδεθώ με αρκετούς ανθρώπους τής Τέχνης, θαύμασα στον καθένα ξεχωριστά πολλές και διαφορετικές όψεις. Ολα αυτά κούμπωσαν μέσα μου σαν ένα πολύχρωμο μωσαϊκό αυθεντικότητας. Τι να σας πρωτοπώ; Για τη μαγκιά και τη δωρικότητα της Μπέλλου; Για την ευθύτητα και την μπέσα τής Μοσχολιού; Για την μποέμικη λεπτότητα του Χορν; Ειδικά για εκείνον, στις μεταξύ μας συζητήσεις, στο νησί μου την Ανδρο από όπου καταγόταν και η τελευταία του σύζυγος, έχω πάρει ζωντανά μαθήματα Τέχνης, Ιστορίας και, θα τολμούσα να πω, ζωής…

Για μένα λοιπόν, όλοι εκείνοι, αλλά και πολλοί ακόμη, είναι πρόσωπα που συνθέτουν στην καρδιά μου ένα ψηφιδωτό που γράφει «Ελλάδα»…

Ποια σχέση διατηρείτε με τον γενέθλιο τόπο σας, την Ανδρο και πόσο καταλυτική αισθάνεστε την επίδρασή του πάνω σας;

Το νησί είναι το «λιμάνι» μου. Δεν ήταν λίγες οι στιγμές στη ζωή μου, σε μεγάλες χαρές ή λύπες, που έτρεξα νοερά ή κυριολεκτικά πίσω στον τόπο μου.

Πίσω στο πατρικό μου, στη Χώρα. Στα απογεύματα στην πλατεία με τη ρημαγμένη μπάλα και τα γδαρμένα γόνατα. Στη φωνή της μάνας μου της καπετάνισσας και στο κυριακάτικο τραπέζι με τον πατέρα μου που δεν θέλαμε να τελειώσει ποτέ. Στα γέλια, στις σκανταλιές, στα μαλώματα… Στον ήλιο, στον αέρα και τη θάλασσα που ήταν πάντα ζωτικά συστατικά για την ύπαρξή μου. Ετσι, επιστρέφοντας σε όλα αυτά, μπορώ να επιστρέφω πάντα σε αυτό που πραγματικά είμαι. Ανεξαρτήτως συνθηκών ή πορείας.

Ξέρετε, ο γενέθλιος τόπος για τον καθένα από εμάς είναι μια σταθερά. Είναι αυτό που επικυρώνει την προσωπική μας ταυτότητα. Μέσα από αυτόν κρατάμε την αυθεντικότητά μας, γιατί μας υπενθυμίζει από πού ερχόμαστε και πού μπορούμε να φτάσουμε…

Ποιο λογαριάζετε ως το πιο συναρπαστικό ταξίδι που έχετε κάνει στη ζωή σας;

Χωρίς δεύτερη σκέψη θα σας πω πως ήταν το ταξίδι μου στην Αίγυπτο. Ηταν μια πραγματικά αποκαλυπτική εμπειρία που με γέμισε δέος και μου χάρισε εικόνες ανεπανάληπτες. Εικόνες του Νείλου, που δικαίως ο Ηρόδοτος αποκαλούσε ως «δώρο στην Αίγυπτο». Ή του μεγαλύτερου υπαίθριου μουσείου του κόσμου στο Λούξορ. Εικόνες απ’ την Κοιλάδα των Βασιλέων, όπου συγκλονίζεσαι από τη μεγαλοπρέπεια και τη σοφία της αρχιτεκτονικής των ταφικών μνημείων. Ή από τις πυραμίδες στη νεκρόπολη της Γκίζας, που παραμένουν ένα κατασκευαστικό θαύμα, για να μην πω μυστήριο.

Οταν στέκεσαι μπροστά σε τέτοια ανθρώπινα επιτεύγματα, αισθάνεσαι τόσο μικρός και συνάμα τόσο αισιόδοξος για το ανθρώπινο γένος. Σε κατακλύζουν συναισθήματα δυνατά, όπως όταν αντικρίζεις τον Βράχο τής Ακρόπολης, τη Βεργίνα ή την Κνωσσό. Προσωπικά αισθάνθηκα ανάλογο δέος όταν για πρώτη φορά στάθηκα μπροστά στην Αγια-Σοφιά. Ετσι και στην Αίγυπτο γίνεσαι κοινωνός μιας πανάρχαιας, μυστηριακής ατμόσφαιρας. Μπορεί να στέκεσαι βουβός από θαυμασμό κι όμως μέσα σου δίνουν και παίρνουν οι εσωτερικοί διάλογοι: το παρελθόν με το παρόν, η Μεσόγειος με το Αιγαίο, οι Φαραώ με τον Μεγαλέξανδρο, ο Μαχφούζ με τον Καβάφη…

Αν είχατε να επιλέξετε ανάμεσα στον κινηματογράφο, το θέατρο και τη μουσική ποια από τις τρεις τέχνες θα θέλατε να έχει αποτελέσει το αντικείμενο της επαγγελματικής σας δραστηριότητας;

Ξεκάθαρα το θέατρο. Εξάλλου είμαι παιδί που γαλουχήθηκε ραδιοφωνικά με «Το Θέατρο στο Μικρόφωνο», την κυριακάτικη εκπομπή τού αξέχαστου Αχιλλέα Μαμάκη. Ετσι από πολύ νωρίς είχα την ευκαιρία να μαθαίνω πρόσωπα και πράγματα για το θέατρο και στη συνέχεια να ψάχνω ολοένα και περισσότερα. Μετά ήρθαν οι σπουδές στην Αθήνα και μαζί με αυτές ήρθαν και οι ευκαιρίες να απολαύσω ζωντανά τα ινδάλματα της νιότης μου. Από τον Μινωτή μέχρι την Κατερίνα, κι από τον Κωτσόπουλο μέχρι τη Λαμπέτη.

Το θέατρο για μένα είναι ένας κύκλος ζωής. Ο ηθοποιός, με οδηγό το έργο, γεννά τον χαρακτήρα, σμιλεύει τη φιγούρα, μεγαλώνει την ύπαρξή του και προεκτείνει τις σχέσεις του μέσα στην πλοκή. Πρόκειται για μια βαθιά, εργώδη διαδικασία που απαιτεί τεράστια αποθέματα αισθητικής, ευαισθησίας και ψυχικού πλούτου. Εκπαιδεύει, αποκαλύπτει, απελευθερώνει. Κι αυτό από μόνο του είναι θα έλεγα μια «ιερή» αποστολή.

Ποια η ρήση, η φράση ή το απόφθεγμα που αισθάνεστε να έχει λειτουργήσει ως μότο στη ζωή σας;

Πιστεύω πως όλη μου η ζωή πλαισιώθηκε από τα «Τριαντάφυλλα στο Παράθυρο»…

Αναφέρομαι φυσικά στο γνωστό ποίημα του Εμπειρίκου από τη συλλογή «Υψικάμινος».

Τους στίχους του τόσα χρόνια ακολουθώ, τόσο ως άνθρωπος, όσο και ως γιατρός και πολιτικός.

«Σκοπός της ζωής μας δεν είναι η χαμέρπεια.

Υπάρχουν απειράκις ωραιότερα πράγματα και απ’ αυτήν την αγαλματώδη παρουσία του περασμένου έπους.

Σκοπός της ζωής μας είναι η αγάπη.

Σκοπός της ζωής μας είναι η ατελεύτητη μάζα μας.

Σκοπός της ζωής μας είναι η λυσιτελής παραδοχή της ζωής μας και της κάθε μας ευχής εν παντί τόπω εις πάσαν στιγμήν εις κάθε ένθερμον αναμόχλευσιν των υπαρχόντων.

Σκοπός της ζωής μας είναι το σεσημασμένον δέρας της υπάρξεώς μας.»

Με λίγα λόγια, έχοντας επίγνωση ότι η ζωή είναι πολύ σύντομη για να είναι μικρή, προτίμησα να «πετάξω» αντί να «συρθώ». Προτίμησα την προσφορά από τη ζήτηση. Επέλεξα το τώρα και το αύριο αντί για το χθες.

Διάλεξα να γίνω «ένας απ’ όλους» και όχι «πάνω απ’ όλους». Και όλα αυτά για την αγάπη ως αυτοσκοπό, που λέει ο Εμπειρίκος. Την αγάπη για ό,τι κάνεις, για τους γύρω σου, για την ίδια τη ζωή. Υπάρχει κάτι πιο μεγάλο από αυτό;..