Κυριάκος Κουτσομάλλης

Είναι άραγε φυσικό να μην ονειρεύεται κανείς; Στο ερώτημα δεν έχω απάντηση. Εγώ πάντως ονειρεύομαι και ονειρεύομαι συχνά. Ονειρεύομαι χωρίς να ονειροπολώ ανέφικτες, απέλπιδες φαντασιοπληξίες. Βλέπω συνήθως όνειρα ευχάριστα που λικνίζουν τον ύπνο μου με σκέψεις και εικόνες χαρούμενες, τρυφερές. Με μνήμες παιδικές, κυρίως, όταν περιπλανώμαι σε ειδυλλιακούς τόπους και χώρους παιδικής, κατά το πλείστον, προέλευσης. Βλέπω, ωστόσο, και όνειρα εφιαλτικά, όταν έντρομος πετάγομαι με την αγωνία μήπως και η οπτασία είναι μια πραγματική εκδοχή του ορόμενου. Κι όταν στον ταραγμένο ξύπνιο μου βεβαιωθώ ότι πρόκειται για προκατάληψη, τότε επέρχεται η χαλαρωτική, κατευναστική ανακούφιση. Η βεβαιότητα ότι τίποτα το κακό δεν έχει συμβεί.

Ο δικός μου εφιάλτης που από παιδί είναι σφηνωμένος στα ψυχικά μου κοιτάσματα έχει δύο όψεις. Την παιδική: την ανέμελη, την ανώδυνη. Είναι σαν να έχω να απαγγείλω ένα ποίημα σε κάποια σχολική γιορτή και την ώρα που κάνω την ελαφρά υπόκλιση φορώντας τη σχολική μαύρη ποδιά με τον λευκό γιακά (ενδυματολογική στολή επιβεβλημένη σε όλες τις τάξεις του δημοτικού σχολείου) και αρχίζω να απαγγέλω τον πρώτο στίχο του ποιήματος, διαπιστώνω ότι έχω χάσει τον ειρμό και δεν θυμάμαι τη συνέχεια.

Η άλλη όψη των ονείρων μου είναι επώδυνη, αγωνιώδης έως και τραυματική. Είναι μια γόρδια πλοκή πολυσημειολογικών εικόνων, όχι κατανοητών με τη νοησιαρχική προσέγγιση. Εικόνες αλλόκοτες και σύμβολα που αφυπνίζουν, προφανώς, καταστάσεις του υποσυνείδητου. Εκεί δηλαδή όπου βρίσκονται αποθηκευμένες πρωτογενείς νηπιακές αλήθειες. Εικόνες ενίοτε του τρόμου, του πάθους, της βίας, αλλά και εικόνες ηπιότερες, μιας διονυσιακής μέθης. Είναι η αγωνία ότι δεν θα προλάβω να ανταποκριθώ σε ειλημμένες υποχρεώσεις. Και στην περίπτωση αυτή αναδύεται η θεματική του λαβύρινθου. Μια δαιδαλώδης, δηλαδή, πορεία που με οδηγεί στα ενδότερα των δαιδάλων του Λαβύρινθου. Φαίνεται να έχω εμπλακεί σε αυτούς τους δαιδάλους, εγκαταλελειμμένος στην αποπροσανατολιστική δύναμη του μυθικού τέρατος, του Μινώταυρου, και έχοντας απολέσει το νήμα, τον «μίτο» που η Αριάδνη μου εμπιστεύτηκε να προσπαθώ εναγώνια να βρω την έξοδο.

Τι είναι όμως το όνειρο; Δεν είναι ο τρόπος να βιώνουμε διαφορετικά, μεταλλαγμένα την πραγματικότητα και να αναδεικνύουμε κρυφές πτυχές της ψυχικής μας λειτουργίας; Δεν είναι μια ιδιοσυγκρασιακή συναισθηματική φόρτιση που ξεπερνά τον ρεαλισμό για να εκφράσει και να αποφορτίσει με τρόπο διαφορετικό φαντασιώσεις, φοβίες, επιθυμίες, τη βία, τον πόνο, την απόλαυση, τις καταστροφικές δυνάμεις της φύσης και τις επιπτώσεις τους στον ανθρώπινο ψυχισμό; Υπνότουσες δηλαδή καταστάσεις που βρίσκονται εναποθηκευμένες στα ψυχικά αποθεματικά αναμένοντας να αναδυθούν ως μια άλλη αναπλασμένη πραγματικότητα;

Δεν είμαι σε θέση να δώσω μεταφυσικές, ψυχαναλυτικές ερμηνείες στο όνειρο. Θέλω όμως να ονειρεύομαι. Ευχάριστα ή και δυσάρεστα. Είναι καταστάσεις της ψυχικής μου λειτουργίας που αναμένουν τη λυτρωτική αποδέσμευσή τους.

Ο Κυριάκος Κουτσομάλλης είναι γενικός διευθυντής του Μουσείου Νεότερης και Σύγχρονης Τέχνης Ιδρύματος Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή στην Ανδρο και στην Αθήνα