Τα «δικά μας» λεφτά

Το 1987 έχει μείνει στην Ιστορία για πολλούς λόγους. Στην Ελλάδα μάς έχουν μείνει δύο. Το γεγονός ότι το καλοκαίρι εκείνης της χρονιάς πήραμε το Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα στο μπάσκετ και βγήκαμε όλοι στους δρόμους. Νωρίτερα όμως, τον Μάρτιο της ίδιας χρονιάς, είχε πάει η ψυχή μας στην Κούλουρη καθώς η εμφάνιση του τουρκικού πλοίου «Σισμίκ» στο Αιγαίο μάς έφτασε τα πρόθυρα του πολέμου με την Τουρκία. Πόλεμος – και ευτυχώς – δεν έγινε, αλλά οι Ελληνες πρόλαβαν μέσα σε ένα 24ωρο να τρέξουν στα σουπερμάρκετ και να αδειάσουν τα ράφια από τρόφιμα. Αυτά τα γεγονότα λίγο-πολύ όσοι τα έζησαν τα θυμούνται. Λίγοι όμως θυμούνται ότι τα τρόφιμα που αγοράστηκαν το 24ωρο του «Σισμίκ» περιελάμβαναν για πρώτη φορά ΦΠΑ. Ο περίφημος Φόρος Προστιθέμενης Αξίας καθιερώθηκε λίγους μήνες πριν από την εμφάνιση του «Σισμίκ», την 1η Ιανουαρίου 1987, για πρώτη φορά στην Ελλάδα. Ο υπουργός μάλιστα που τον θεσμοθέτησε ήταν ο υπουργός που έμεινε στην Ιστορία για το περίφημο «δώσ’ τα όλα», Δημήτρης Τσοβόλας. Οι πρώτοι τρεις συντελεστές ήταν 6% για είδη λαϊκής κατανάλωσης, 18% στις υπηρεσίες και 36% για είδη πολυτελείας. Την Πρωτοχρονιά του 1987 οι πελάτες των κέντρων διασκέδασης ήταν οι πρώτοι που γιόρτασαν το νέο έτος πληρώνοντας ΦΠΑ 36%.

Τριάντα τέσσερα χρόνια ζούμε με τον ΦΠΑ και ποτέ, η αλήθεια είναι, δεν τον συνηθίσαμε. Κυρίως δεν τον συνήθισαν όχι αυτοί που τον πληρώνουν, οι φορολογούμενοι, αλλά αυτοί που τον εισπράττουν, οι επιτηδευματίες, από τους οποίους πολεμήθηκε διαχρονικά. Σε αυτό το διάστημα έκαναν τα πάντα για να μην τον αποδίδουν. Οι νόμιμοι τον εισέπρατταν και τον έβαζαν στην τσέπη, ως μέρος της είσπραξης. Οταν έφτανε η στιγμή να τον συμψηφίσουν με τα έξοδά τους και προέκυπτε ένα ποσό προς απόδοση στα δημόσια ταμεία, το βίωναν σαν να είναι δικά τους λεφτά. Το βίωναν σαν έναν ακόμα φόρο που άδικα έπρεπε να καταβάλουν. Και ας μην ήταν ποτέ το ποσοστό του ΦΠΑ μέρος της αξίας του προϊόντος ή της υπηρεσίας που παρήγαγαν.

Οι δε παράνομοι, οι φοροφυγάδες, επέλεγαν και προφανώς επιλέγουν ακόμη να το χρησιμοποιήσουν ως μέρος της διαπραγμάτευσης για την τιμή ενός προϊόντος ή μιας υπηρεσίας. «Τόσο με ΦΠΑ», «να σ’ το αφήσω λίγο παρακάτω χωρίς ΦΠΑ» και ξαφνικά, ανάλογα με το κατά καιρούς ύψος του, ο πελάτης έμπαινε στον πειρασμό της φοροδιαφυγής. Ως αποτέλεσμα τα δημόσια ταμεία έχαναν ποσά που τους αναλογούσαν, τα ελλείμματα αυξάνονταν και τα διαθέσιμα ποσά για αυτούς που τα χρειάζονταν στο πλαίσιο της κοινωνικής πολιτικής εξανεμίζονταν.

Χθες μάθαμε κάτι που ψιλοξέραμε. Δεν πέσαμε από τα σύννεφα όταν μια έρευνα της Κομισιόν έδειξε ότι το 2019 1 στα 4 ευρώ του ΦΠΑ δεν κατέληξε στα δημόσια ταμεία. Μόνο η Ρουμανία μάς ξεπερνά σε αυτή την κατάταξη. Περίπου 5,3 δισ. ευρώ χάνουμε κάθε χρόνο, παρά τις ηλεκτρονικές συναλλαγές. Οσο ο ΕΝΦΙΑ, η εισφορά αλληλεγγύης και το τέλος επιτηδεύματος μαζί. Παραδόξως αυτή η επίδοση ήταν η καλύτερη της τελευταίας 30ετίας. Είχαμε δει δηλαδή και χειρότερα.

Ενδεχομένως η κατάσταση να βελτιώθηκε στη διετία της πανδημίας. Θα το μάθουμε του χρόνου. Το πρόβλημα ωστόσο δείχνει ότι έχει ρίζες και, πέρα από τις άμεσες επιπτώσεις που προκαλεί – δεν επιτρέπει να μειωθούν παράλογοι φόροι -, έχει και έμμεσες επιπτώσεις. Στερεί τη χώρα από ένα σταθερό και υγιές οικονομικό περιβάλλον, την αγορά από τον υγιή ανταγωνισμό και τους πολίτες από τη σχέση εμπιστοσύνης που πρέπει να έχουν με το κράτος τους…