Οι τρεις πλευρές

Το μέτρο είναι ακραίο, δεν υπάρχει αμφιβολία γι’ αυτό. Βρίσκεται στον αντίποδα εκείνης της δήλωσης του Θανάση Πλεύρη, πριν γίνει βέβαια υπουργός Υγείας, ότι δεν είναι ευθύνη της κυβέρνησης να πείσει κάποιον να εμβολιαστεί. Και, έχει δίκιο ο ΣΥΡΙΖΑ, δεν εφαρμόζεται σε άλλες χώρες. Μόνο η Αγία Πετρούπολη το έχει θεσπίσει, ενώ ο πρόεδρος Ντουτέρτε των Φιλιππίνων είπε πρόσφατα ότι αν πιάσει κάποιον που δεν έχει εμβολιαστεί θα τον ρίξει στη φυλακή. Αλλά εκεί μιλάμε για αυταρχικά καθεστώτα, όχι για φιλελεύθερες δημοκρατίες.

Oλα αυτά δεν σημαίνουν αναγκαστικά ότι το μέτρο δεν είναι σωστό – ή αναγκαίο, κάτι που δεν είναι το ίδιο. Το θέμα της υποχρεωτικότητας των εμβολιασμών εξετάζεται συνήθως από τρεις πλευρές. Η μία είναι η ηθική: μπορεί το κράτος να με αναγκάσει να εμβολιαστώ; Την απάντηση εδώ την έχει δώσει ο Τζον Στιούαρτ Μιλ ήδη από το 1859 με την αρχή της βλάβης. «Η μόνη περίπτωση στην οποία είναι θεμιτό να ασκηθεί εξουσία σε ένα μέλος μιας πολιτισμένης κοινότητας παρά τη θέλησή του», γράφει ο άγγλος φιλόσοφος στο Περί Ελευθερίας, «είναι για να αποτραπεί η βλάβη σε άλλους». Από τη στιγμή που οι ανεμβολίαστοι ηλικιωμένοι και τον ιό μεταδίδουν και το σύστημα υγείας επιβαρύνουν, ο όρος εκπληρούται.

Η δεύτερη πλευρά είναι νομική. Κι εδώ είναι συντριπτική η απόφαση που έλαβε τον περασμένο Απρίλιο το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στο Στρασβούργο για την προσφυγή ενός ζευγαριού από την Τσεχία που είχε γίνει πριν από την πανδημία. Ο υποχρεωτικός εμβολιασμός, έκρινε το δικαστήριο, είναι «αναγκαίος σε μια δημοκρατική κοινωνία».

Μένει η πρακτική πλευρά. Τα εμβόλια υπάρχουν (δόξα τω Θεώ ζούμε στον ανεπτυγμένο κόσμο) και είναι ασφαλή (μόνο οι ψεκασμένοι υποστηρίζουν το αντίθετο). Το ερώτημα είναι πώς θα επιβληθεί η υποχρεωτική τους χρήση. Κι εδώ ο Πρωθυπουργός αναλαμβάνει ένα ρίσκο. Η απόφασή του για την επιβολή μηνιαίου προστίμου 100 ευρώ σε όποιον πολίτη άνω των 60 ετών επιμένει να μην εμβολιάζεται έχει μια δόση αυθαιρεσίας.

Γιατί πρόστιμο; Επειδή είναι το πιο εύκολο, το πιο επώδυνο και το πιο επικοινωνήσιμο: όποιος αδιαφορεί για τους συνανθρώπους του, ας πληρώσει τουλάχιστον για το κρεβάτι που ενδεχομένως θα τους στερήσει. Κι αν κάποιος είναι ερημίτης ή δεν βγαίνει ποτέ από το σπίτι του;

Γιατί 100 ευρώ; Επειδή είναι στρογγυλό και ικανοποιεί την αρχή της αναλογικότητας. Ποιος έκανε τη σχετική μέτρηση; Και τι έγινε με εκείνες τις καταγγελίες ότι ένα μεγάλο μέρος των προστίμων για την παραβίαση της καραντίνας δεν πληρώθηκε ποτέ;

Θα έλεγε κανείς ότι ζούμε ώρες ευθύνης, ότι αυτό που προέχει τώρα είναι να ανακοπεί η πανδημία και ότι τα συνταγματικά ή άλλα προβλήματα θα αντιμετωπιστούν όταν θα είμαστε ασφαλείς. Δεν είναι μια πλήρης απάντηση. Ισως να είναι όμως η μόνη που μπορεί να δοθεί.