NON PAPER

Ο Ντενί Ντιντερό και η Black Friday

Προχθές, Σάββατο, ήταν η παγκόσμια ημέρα αποχής από αγορές. Και την προηγούμενη ακριβώς η νέα εθνική μας γιορτή, η Black Friday, η οποία μια που ήρθε πριν από έξι χρόνια, μια που εγκαταστάθηκε και έγινε θεσμός στα καταναλωτικά μας ήθη. Και η οποία δεν έχει καμία απολύτως σχέση με το εμπόριο των σκλάβων σύμφωνα με το ευρέως διακινούμενο αντικαπιταλιστικό παραμύθι. Στα λογικά των πολυκαταστημάτων στις ΗΠΑ αναφέρεται και έχει να κάνει με τον τζίρο τους.

Αυτό το αντιφατικό ανάμεσα στις δύο ημέρες, με παραπέμπει στην εθνική μας αμφιθυμία απέναντι στο λεγόμενο shopping. Από τη μία το απολαμβάναμε και από την άλλη το δαιμονοποιούσαμε διότι τέτοιοι είμαστε. Ενοχικοί και διστακτικοί ως προς το να παραδεχθούμε τις αδυναμίες μας και, ακόμη περισσότερο, τη χαρά που μπορεί να μας προσδώσει η αγορά ενός καινούργιου προϊόντος. «Δεν με είδες ποτέ εδώ» μου είπε φίλος που τον τράκαρα την Παρασκευή να βγαίνει από πολυκατάστημα φορτωμένος σακούλες. Λες και τον έκανα τσακωτό να απατά τη γυναίκα του ή να συνομιλεί, χωρίς μάσκα, με τον Σερβετάλη.

Ξεχύθηκε ο κόσμος στα μαγαζιά, πλάνταξαν τα πληκτρολόγια από τις ηλεκτρονικές παραγγελίες, έκαναν Black Friday ακόμη και τα σουβλατζίδικα και στα σόσιαλ μίντια το τρεντ ήταν σαν να φτάσαμε μόλις από τα Χάμπτονς (τα Ανω που είναι τα καλά, όχι ό,τι κι ό,τι). Και πολύ μας ενοχλεί που τρέχει η πλέμπα να ψωνίσει στις εκπτώσεις διότι αυτά είναι μικροαστικά πράγματα – κι εμείς, ως γνωστόν, μια καταγωγή από Χοεντσόλερν την έχουμε. Πολύ μπανάλ ο καταναλωτισμός βρε παιδί μου. Αφήστε και το σχετικό pasokification με τον αείμνηστο Ανδρέα να μας θυμίζει, σε μιμίδιο εννοείται, ότι επί «ΠΑΣΟΚ, ωραία χρόνια» ντρεπόμασταν να πάμε στα μαγαζιά σε περίοδο εκπτώσεων. Μωρέ τόσο Ντιντερό που τον είχαμε κρυμμένο μέσα μας;

Ο Ντενί Ντιντερό ήταν σπουδαίος γάλλος φιλόσοφος του 18ου αιώνα. Και πάμφτωχος. Η Μεγάλη Αικατερίνη του πρότεινε κάποτε να αγοράσει την πλούσια, για εκείνη την εποχή, βιβλιοθήκη του. Εναντι ενός ποσού που αντιστοιχεί σε πενήντα, περίπου, χιλιάδες δολάρια. Η βιβλιοθήκη θα έμενε στο σπίτι του και εκείνος θα εκτελούσε χρέη βιβλιοθηκάριου. Δηλαδή, με δυο λόγια, του έκανε δώρο αυτό το ποσόν.

Ο φαύλος κύκλος και το κορίτσι με τη μάσκαρα

Ο Ντιντερό, μόλις πήρε τα λεφτά, αγόρασε έναν καινούργιο μανδύα. Γρήγορα όμως διαπίστωσε ότι αυτό το ρούχο δεν ταίριαζε με το φτωχικό περιβάλλον του σπιτιού του. Αγόρασε λοιπόν και καινούργιο γραφείο. Και μετά καινούργια καρέκλα. Και καινούργιο καναπέ. Και καινούργιο χαλί. Στο τέλος πήρε και καινούργιους πίνακες. Και όχι μόνο ξόδεψε όλα τα χρήματα που του έδωσε η τσαρίνα αλλά δανείστηκε κι άλλα. Αυτή του την εμπειρία περιέγραψε σε ένα δοκίμιο πάνω στο οποίο στηρίχθηκε, δύο αιώνες αργότερα, ο ορισμός του «φαινόμενου Ντιντερό». Το εφέ των λεγόμενων συμπληρωματικών αγορών δηλαδή που οδηγούν σε έναν φαύλο κύκλο καταναλωτισμού.

«Η φτώχεια έχει ελευθερίες, η πολυτέλεια δεσμεύσεις» γράφει σε αυτό το δοκίμιο ο Ντιντερό. Αντε να το πει αυτό κάποιος σήμερα. Θα πέσουν να τον φάνε και θα έχουν δίκιο. Οι θεωρίες αποκτούν αξία και λειτουργικότητα ανάλογα με το περιβάλλον της εποχής. Το σκεφτόμουν καθώς έβλεπα στην τηλεόραση ένα νέο κορίτσι (όχι πάνω από 18 ετών) που έλεγε στον τηλεοπτικό ρεπόρτερ τι αγόρασε την Black Friday. «Ενα κονσίλερ*, μια μάσκαρα* και σφυγγαράκια μακιγιάζ». Μιλάμε για προϊόντα που η αξία τους δεν ξεπερνά τα 30 ευρώ. Τα έδειχνε και έλαμπε από χαρά. Αν αυτή η μικροέκπτωση δίνει τόση χαρά σε έναν νέο άνθρωπο, μωρέ ας έχουμε Black Friday κάθε μήνα.

*προϊόντα μακιγιάζ