Περιπέτειες της πειθούς{CR}

Εχει διαπιστωθεί: ανάγκα και θεοί πείθονται, αλλά όχι οι θνητοί. Είτε γιατί δεν καταλαβαίνουν την «ανάγκα», αρνούνται ότι υπάρχει, είτε γιατί δεν πείθονται σε καμιά περίπτωση, ακόμα και αν τους πείσεις. Πώς το έλεγε ο Φρανκ Ζάπα: Οι άνθρωποι συμφωνούν μαζί σου μόνο εάν συμφωνούσαν από πριν. Που σημαίνει: συχνά η αγάπη για την αλήθεια είναι η αγάπη για τις δικές μας απόψεις. Κάπως έτσι μπορεί κανείς να σκάσει έναν γάιδαρο, ή κατά πως λένε, να γκαστρώσει έναν παπά – κάτι πιο εύκολο στα χρόνια μας, με τα μέσα που υπάρχουν.

Και βγαίνουν οι αντιπολιτευόμενοι και λένε: φταις εσύ που δεν μπορείς να πείσεις τους ανεμβολίαστους. Εάν είναι τόσο εύκολο, γιατί δεν βγαίνετε εσείς να πείσετε εκείνους που δεν σας ψηφίζουν και να αλλάξετε τα δημοσκοπικά δεδομένα, να πάρετε προβάδισμα και να ζητήσετε εκλογές;  Αλλά εδώ έχουμε άλλο σύνδρομο μη αναγνώρισης της «ανάγκας»: δεν αποδέχονται τις δημοσκοπήσεις, όπως άλλοι δεν αποδέχονται την ύπαρξη του ιού. Πρόκειται για παραλλαγή της ίδιας ποικιλίας. Ου με πείθεις καν με πείσης. Κι επιπλέον, πώς θα πείσεις, όταν εσύ ο ίδιος εμφανίζεις τα ίδια σύνδρομα εφόσον δεν πείθεσαι από την ίδια την εκκωφαντική πραγματικότητα; Ερεβος. Σε βαθμό που αναρωτιέται κανείς: υπάρχει περίπτωση να ζούμε ανάμεσα σε εξωγήινους; (Είναι μια σοβαρή πιθανότητα.)

Το έλεγε ο περίφημος Λένι ο Βρωμόστομος: «Οι προοδευτικοί καταλαβαίνουν τους πάντες εκτός απ’ αυτούς που δεν τους καταλαβαίνουν». Τώρα βέβαια τι κατάντησε να σημαίνει η λέξη «προοδευτικός», ειδικά μετά τον ΓΑΠ που έχει τη λέξη για καραμέλα βουτύρου, ή για θλιβερό ρεφρέν, είναι άλλο ζήτημα. Ουκ ολίγοι μονόφρονες και μονάντεροι δηλώνουνε «προοδευτικοί», αλλά μάλλον είναι απλώς φανατικοί που θυμίζουν τον Μπέρναρντ Σο: «Η ειδικότης μου είναι να έχω δίκιο». Πρόθυμοι να δεχτούν ότι δεν έχουν πάντα δίκιο, αλλά δεν έχουν ποτέ άδικο. Ο όφις το δέρμα αποδύεται, την γνώμην δε ουδαμώς.

Και είναι και η «κατεύθυνση». Προοδευτική κατεύθυνση. Αλλο κλισέ αυτό. Πώς νοείται, βέβαια, η κατεύθυνση, διότι δεν πρόκειται περί λεωφορείου, είναι ένα ερώτημα. Πώς κρίνεται και από ποιον και σε σχέση με τι; Το να πηγαίνεις προς τον λιγνίτη είναι προοδευτική κατεύθυνση (αν γυρίσεις την ταμπέλα ανάποδα). ΠΑΣ Γιάννενα, πάω Γιαννιτσά και μπορεί να λες ότι πας στα Τρίκαλα, αλλά Τρίκαλα υπάρχουν και στην Ημαθία.

Η πειθώ, λοιπόν. Τι είναι αυτό το πράγμα; Πόσο εύκολα διολισθαίνει κανείς από τη λογική στην επιληψία; Το είχανε αναρωτηθεί και συνειδητοποιήσει νωρίς, από τα αρχαία χρόνια οι Ελληνες, γι’ αυτό και ο δυστυχής Σωκράτης πάσκισε να βάλει κάποια τάξη. Μίλησε για συλλογισμό, επιχειρήματα, διαδικασία απόδειξης, νόημα της λέξης, μαιευτική μέθοδο, αποκλεισμό, λογική βάση, συμπέρασμα κ.τ.λ. Προσπάθησε να δομήσει τους όρους μιας σοβαρής συζήτησης που θα μπορούσε να αχθεί χρήσιμα κάπου, σε κάτι που να είναι αποδεκτό και από τα δύο μέρη, εδραίο κι ωφέλιμο. Να φτάσει σε μιαν αλήθεια. Τι το ‘θελε;

Από τότε, κι από την εποχή του Θουκυδίδη τίποτε δεν άλλαξε. Οι όνοι συνεχίζουν να έχουν το ίδιο πείσμα. Οι Θεοί να πείθονται από την ανάγκα, αλλά όχι και οι ισχυρογνώμονες θνητοί, που πάντα μισούν τους θεούς, άσχετα αν τους επικαλούνται (είναι ταξικό το θέμα;). Βέβαια παίζει ρόλο συχνά και η ψυχοπαθολογία, συχνά μεταμφιεσμένη σε τσιτάτα ιδεολογίας, θρησκείας, ψευδο-επιστημονισμού, εκφρασμένη αλλιώς. Και όχι σπάνια, όπως βλέπουμε και ακούμε, είναι τόσο μασίφ η αδιαλλαξία, η ισχυρογνωμοσύνη, η ακαμψία, που υπερβαίνει ακόμα και το ένστικτο επιβίωσης και οδηγεί στον θάνατο. Προτιμούν κάποιοι να πεθάνουν παρά να αλλάξουν γνώμη, και το χειρότερο: για κάτι που δεν γνωρίζουν και παρά τη γνώμη των ειδικών. Δεν ανέχονται τους ειδικούς, διότι είναι οι ίδιοι ειδικοί σε όλα εκ γενετής.

Για ποια πειθώ μιλάμε λοιπόν; Ο πειθαναγκασμός έχει καλύτερα (δυστυχώς) αποτελέσματα, παρά ο Λόγος. Η επιβολή, σε ορισμένες περιπτώσεις, είναι πιο αποτελεσματική – το έλεγε ο Μπολιβάρ για τον λαό του που ήταν τότε υπό ισπανική κατοχή: «Πρέπει να απελευθερώσουμε αυτούς τους ανθρώπους έστω και χωρίς τη θέλησή τους».

Η στενομυαλιά που έχει πολλές αιτίες (κυρίως ψυχικής καταγωγής) πολλάκις τους άνδρας διώλεσεν. (Και τις γυναίκες.) Υπάρχουνε πείσμονες με επιμονή αλυσοπρίονου που δεν μετακινούνται από μια θέση (δύσκολα να την πεις «άποψη»), διότι δεν έχουνε ποτέ διδαχθεί την έννοια και τους όρους του διαλόγου, του επιχειρήματος, του γεγονότος, και ότι τα συμβάντα είναι πιο πεισματάρικα από οποιονδήποτε. Πεθαίνεις και ερμηνεία, πια, δεν υπάρχει. Είναι γεγονός. Τετέλεσται. Ο ιός δεν έχει συναίσθημα, δεν κάνει επιλογή, δεν κρίνει. Απλώς υπάρχει και κολλάει και σκοτώνει χωρίς κριτήρια. Οποιονδήποτε βρει ευάλωτο, οπουδήποτε. Δεν κάνει χάρες, ούτε ρουσφέτια. Δεν αναβάλλει. Δεν ρωτάει αν είσαι Χριστιανός, Μουσουλμάνος, Κόπτης, ή Χάρε Κρίσνα. Θερίζει χωρίς προκατάληψη. Δεν σε ρωτάει αν άναψες κερί στον άγιο Ιγνάτιο.

Κι όμως αυτή η απλή, ξεκάθαρη και προφανής λογική που επαληθεύεται καθημερινά και οδυνηρά από την πραγματικότητα δεν πείθει εκείνον που είναι τραβηγμένο χειρόφρενο και που εξαιτίας του υποφέρουμε όλοι, ολόκληρες κοινωνίες. Η πειθώ, ο Λόγος πάνω στον οποίο στηρίζονται η δημοκρατία και η συνύπαρξη (αλλιώς θα παίρναμε όλοι τα τσεκούρια), ακόμα και το ζωντανό (ή νεκρό) παράδειγμα, δεν μεταβάλλουν, δεν κάμπτουν το γκρο μπετόν της εμμονής. Γιατί η εμμονή, για μερικούς, είναι υπαρξιακό θέμα. Ου με πείθεις καν με πείσης. Οπως λέει κάποιος ήρωας στη «Χιονάτη»: «Δεν ξέρω τι είναι, αλλά είμαι εναντίον». Ζντουπ.

Κατά συνέπεια, και μετά από προσπάθειες που κρατούν κοντά δυο χρόνια, μιλάμε για μια μειοψηφία στην οποία η πειθώ δεν έχει καμιά τύχη. Οπότε, αναλαμβάνει, πλέον, ο Δαρβίνος συν τα μέτρα.