Αγγλογαλλικά

Η κοινότατη σε αγγλικά λογοτεχνικά κείμενα έκφραση «I am starving» αποδίδεται συχνά (από μεταφραστική απειρία ή αμηχανία) κατά λέξη: λιμοκτονώ. Ετσι, η μητέρα ρωτάει το παιδί που έχει μόλις γυρίσει από το σχολείο «Are you hungry?» («Πεινάς;»), κι εκείνο απαντά στην ελληνική μετάφραση «Λιμοκτονώ», λες και βρίσκεται στο Μεσολόγγι του 1826 ή στο Λένινγκραντ του 1942. Μπορεί στα ελληνικά να μην έχουμε αντίστοιχο ρήμα ώστε να είναι η απάντηση μονολεκτική, έχουμε όμως πολύ ωραίες εκφράσεις για την περίσταση: πεινάω σαν λύκος, πεθαίνω της πείνας, δεν σε βλέπω από την πείνα, κ.ά.

Επίσης, υπάρχουν περιπτώσεις στα αγγλικά που η ελληνική ρίζα κάποιων λέξεων ξεγελάει, και κατ’ επέκταση παρασύρει μεταφραστικά. Εγραφα πριν από λίγον καιρό για την εσφαλμένη συνήθεια να μεταφράζεται δραματικά το επίρρημα dramatically, αντί του ορθού ριζικά, θεαματικά, κ.λπ. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και με επίθετα όπως iconic ή pathetic, καθώς και με την έκφραση I apologize. Iconic λοιπόν δεν σημαίνει κατά κανόνα εικονικό, αλλά περίπου αυτό που στα ελληνικά λέμε εμβληματικό, αναγνωρισμένο, καθιερωμένο, διάσημο. Επίσης, pathetic σημαίνει αξιοθρήνητος, αξιολύπητος, θλιβερός, κακομοίρης, και όχι παθητικός. Οσο για το I apologize, είναι το ακριβώς αντίστοιχο του απλού ελληνικού «Συγγνώμη», οπότε εκφράσεις όπως «απολογούμαι για τη διακοπή» μόνο σουσουδισμό νεόκοπου (;) αγγλομαθούς δείχνουν. Αλλωστε, το ελληνικό ρήμα απολογούμαι έχει κυρίως την έννοια της απολογίας για τις πράξεις μου, της απολογίας ενός κατηγορουμένου, κ.λπ.

Περνώντας για λίγο τη Μάγχη όμως, έπεσε στην αντίληψή μου μια γαλλική φράση που, μέσω της μετάφρασής της, έβγαλε ένα πολύ ωραίο καλαμπούρι – με την πρώτη έννοια της λέξης, αυτήν του λογοπαιγνίου. «Les chars soviétiques» έλεγε ο πρωταγωνιστής, αναφερόμενος στην εισβολή των σοβιετικών αρμάτων μάχης στην Τσεχοσλοβακία, το 1968, αλλά στους υπότιτλους, λόγω ασχετοσύνης του μεταφραστή, διάβαζε κανείς «οι σοβιετικοί τσάροι»! Πού να φανταζόταν ο άνθρωπος ότι, παρά τη θέλησή του, μετέτρεπε τα chars σε tsars soviétiques. Κάτι που, ωστόσο, δεν απείχε πολύ από την πραγματικότητα ως προς τις σχέσεις της Σοβιετικής Ενωσης με τους λεγόμενους συμμάχους της στο Σύμφωνο της Βαρσοβίας, κατ’ ουσίαν κατακτημένες από τον Κόκκινο Στρατό χώρες.

Επιδόρπιο

Το ιστορικό, δεσπόζον στην πλατεία Συντάγματος ξενοδοχείο λέγεται «Hôtel Grande Bretagne» ή στα ελληνικά «Μεγάλη Βρετανία». Το κακόηχο Μεγάλη Βρετάνια (sic), όπως συχνά το ακούω να αναφέρεται, είναι ένα ελληνικό τουρλού, μέσω της μηχανιστικής αναπαραγωγής του τονισμού της λέξης Bretagne στα γαλλικά.