«Σήμερα ξεχνάμε ότι οι δάσκαλοι μπορούν να αλλάζουν ζωές»

Αν κάποιος εξετάσει προσεκτικά τους ήρωες, ζωντανούς ή όχι, που εμφανίζονται στα παραμύθια του Ευγένιου Τριβιζά, θα ανακαλύψει πολλά και διαφορετικά είδη μαξιλαριών, παράξενων και μυθικών, να περνάνε από τις ιστορίες του. Κάποια από τα πιο χαρακτηριστικά είναι της Δόνας Τερηδόνας στο «Μυστικό της γαμήλιας τούρτας» που για να βάλει σε πειρασμό τη μικρή Λουκία την υποχρεώνει να χρησιμοποιήσει για προσκεφάλι ένα πελώριο αφράτο λουκούμι. Ή αυτό του σοφού Κομφούζιου που είναι παραγεμισμένο με πούπουλα σοφής κουκουβάγιας. Εκεί όμως που τα μαξιλάρια αποθεώνονται, είναι στο έργο «Τα μαγικά μαξιλάρια», που ξεκίνησε τη δεκαετία του 1990 ως μυθιστόρημα, μεταφράστηκε σε αρκετές ξένες γλώσσες και κέρδισε βραβεία παιδικής λογοτεχνίας. Στην πορεία του, το βιβλίο μεταφέρθηκε στο θέατρο ενώ τώρα διασκευάζεται από τον ίδιο τον συγγραφέα για πρώτη φορά σε όπερα για όλη την οικογένεια για λογαριασμό της Εθνικής Λυρικής Σκηνής. Η παράσταση ανεβαίνει την Κυριακή 14 Νοεμβρίου για 10 μόνο εμφανίσεις, σε μουσική Γιώργου Δούση, σκηνοθεσία Νατάσας Τριανταφύλλη και μεγάλους πρωταγωνιστές τα παιδιά της Χορωδίας της Λυρικής. Ενταγμένη στο αφιέρωμα των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση, η παραγωγή των «Μαγικών μαξιλαριών» έρχεται για να εξυμνήσει τη φωτεινή δύναμη της αντίστασης σε κάθε απολυταρχία και σκοταδιστικά τυραννία. Με αφορμή την πρεμιέρα της παράστασης, μιλήσαμε με τον Ευγένιο Τριβιζά.

Τα «μαγικά μαξιλάρια» μετά από πολυβραβευμένο βιβλίο και θεατρικό έργο γίνονται τώρα και όπερα. Πώς συνεχίζετε την αγαπημένη ιστορία μέσα από μελωδίες για όλη την οικογένεια;

Θα ήταν άτοπο να ισχυριστώ ότι συνεχίζω την αγαπημένη ιστορία μέσα από μελωδίες για όλη την οικογένεια μόνον εγώ. Σε αντίθεση με το ομώνυμο βιβλίο που δημιουργήθηκε στην απομόνωση ενός γραφείου με μοναδική μάρτυρα μια μαύρη γάτα να ανασαλεύει πού και πού στον ύπνο της, να με κοιτάζει και να στέλνει σμαραγδένιες αναλαμπές από την αντικρινή πολυθρόνα, η όπερα είναι συλλογική προσπάθεια. Τη μοναχικότητα διαδέχεται η συμμετοχικότητα. Την ακινησία η φρενήρης κινητικότητα. Η ησυχία και το μισοσκόταδο εκρήγνυνται σε πανδαισίες χρωμάτων ήχων. Ενα αεικίνητο πλήθος μουσικών, τραγουδιστών, χορευτών, φωτιστών, τεχνιτών και άλλων πολύτιμων, αν και αφανών, συντελεστών στήνουν εκ του μηδενός ερημικά σοκάκια και μεγαλόπρεπα ανάκτορα, απροσπέλαστα δάση και ετοιμόρροπα ορυχεία και ζωντανεύουν τους χαρακτήρες της μυθικής Ουρανούπολης, με τον Γιώργο Δούση να τους εμφυσά πνοή με τις συναρπαστικές του μελωδίες, τη Νατάσα Τριανταφύλλη να προσθέτει τα ροδοπέταλά της στο περιεχόμενο των αντιεφιαλτικών μαξιλαριών, την Τίνα Τζόκα, την Ιωάννα Τσάμη και τον Γιώργο Τέλλο να πλάθουν από σύρμα,  ύφασμα και φως αντιστοίχως, θρανία και θρόνους, βαρύτιμες πορφύρες και σχολικές ποδιές, ηλιαχτίδες και λάμψεις σμαραγδιών.
Με αυτό τον τρόπο συνεχίζουμε όλοι μαζί την αγαπημένη ιστορία. Το γεγονός, μάλιστα, ότι τρεις συντελεστές της παράστασης λίγο πριν την πρεμιέρα απέκτησαν παιδί και ένας τέταρτος το αναμένει οσονούπω είναι αναμφισβήτητα καλός οιωνός για την  επιτυχία και μακροημέρευση της όπερας.

Ποια είναι η μεγαλύτερη έκπληξη στην παράσταση της όπερας των «Μαγικών μαξιλαριών»;

Τα «Μαγικά μαξιλάρια», μετά «Το όνειρο του σκιάχτρου» είναι, εδώ και τριάντα χρόνια, το συχνότερα από σκηνής παρουσιαζόμενο έργο μου τόσο από σχολικούς όσο και από επαγγελματικούς θιάσους. Πάντα, όμως, αισθανόμουν ότι κάτι δεν λειτουργεί ιδανικά και αυτό λόγω του ότι οι μισοί πρωταγωνιστές του έργου είναι ώριμοι ενήλικοι και οι άλλοι μισοί μαθητές του δημοτικού σχολείου, με αποτέλεσμα σε σχολικές παραστάσεις οι ρόλοι των ενηλίκων να παίζονται από παιδιά και σε επαγγελματικές παραστάσεις οι ρόλοι των παιδιών να παίζονται από ενηλίκους. Οσο ταλαντούχος, όμως, να είναι ένας εικοσάχρονος ηθοποιός δεν είναι εύκολο να αποδώσει πειστικά τον ρόλο ενός εφτάχρονου μαθητή και τανάπαλιν. Συνεπώς οι σημαντικότερες συγκρούσεις και αντιθέσεις του έργου, μεταξύ αυθορμητισμού και αθωότητας των παιδιών από τη μία πλευρά, υποκρισίας και αλαζονείας των αυλικών από την άλλη, να μην αποδίδονται με πειστικό τρόπο. Αυτός ήταν ο λόγος που ζήτησα από την ΕΛΣ την ισότιμη συμμετοχή παιδιών στην παραγωγή της όπερας. Παρόλο που κάτι τέτοιο όχι μόνο δεν συνηθίζεται, αλλά συνεπάγεται χίλια δυο προβλέψιμα και απρόβλεπτα προβλήματα οργάνωσης και συντονισμού, ο καλλιτεχνικός διευθυντής, ο κ. Κουμεντάκης, και το επιτελείο του αποφάσισαν να το τολμήσουν. Το αποτέλεσμα είναι, πιστεύω, εντυπωσιακό. Είκοσι τέσσερα παιδιά με την εμπνευσμένη καθοδήγηση της Κωνσταντίνας Πιτσιάκου λάτρεψαν το έργο και ταυτίστηκαν με τους ρόλους, που τους αποδίδουν με τέτοιο αυθόρμητο πάθος, τέτοια γνήσια συγκίνηση που συγκλονίζει. Ομολογώ ότι δάκρυσα παρακολουθώντας τις πρόβες. Ελπίζω να βρουν και από τους θεατές την ανταπόκριση που τους αξίζει.

Στο έργο αυτό, επιλέγετε να βάλετε δασκάλους και μαθητές να σώζουν την κατάσταση και όχι βασιλιάδες, πρίγκιπες και ιππότες όπως συνηθίζεται. Τι θέλετε να δείξετε με αυτό;

Σε αντίθεση με πολλά έργα για παιδιά, που ήρωές τους είναι ατρόμητοι ιππότες, μεγαλόπρεποι πρίγκιπες και νικηφόροι βασιλιάδες, κεντρικοί ήρωες στο έργο αυτό είναι ο δάσκαλος και οι μαθητές ενός υποβαθμισμένου σχολείου. Στην εποχή μας ξεχνάμε συχνά ότι οι δάσκαλοι, πέρα από τη μετάδοση γνώσεων, έχουν τη δυνατότητα να διαγράφουν το μέλλον, ν’ αλλάζουν ζωές, προσφέροντας οράματα, στόχους, όνειρα. Και, όταν το επιτυγχάνουν, καθίστανται ηρωικότεροι από ατρόμητους ιππότες, μεγαλόπρεπους πρίγκιπες και νικηφόρους βασιλιάδες.

Αν μπορούσατε να δώσετε μαγικά μαξιλάρια σε παιδιά που περνούν δύσκολα (όπως προσφυγόπουλα, κακοποιημένα παιδιά, παιδιά φτωχών οικογενειών κ. α.), ποια στοιχεία θα κρύβατε μέσα τους για να τα κάνετε να ονειρευτούν ξανά και να χαμογελάσουν;

Όσο μαγικά, όσο θαυμαστά και να ήταν τα μαξιλάρια που θα τους έδινα, δεν θα μπορούσαν να  υποκαταστήσουν ένα φιλόξενο δωμάτιο, ένα ζεστό κρεβάτι, ένα τρυφερό χάδι προτού τα πάρει ο ύπνος. Αυτά έχουν πρωταρχικά ανάγκη τα παιδιά που αναφέρατε. Από αυτή την άποψη τα παιδιά της Ουρανούπολης στο μυθιστόρημα και στην όπερα των «Μαγικών μαξιλαριών» ήταν κατά κάποιο τρόπο τυχερά. Μπορεί να ζούσαν σε μια χώρα όπου είχαν καταργηθεί οι Κυριακές, οι Πρωτομαγιές, οι Απόκριες και τα πάρτι γενεθλίων, σε μια χώρα που τα πάρκα είχαν πυρποληθεί και τα δάση ξεριζωθεί και αντικατασταθεί από φυτείες συρματοπλεγμάτων, είχαν, όμως, τη θαλπωρή ενός φτωχικού σπιτιού, τη στοργή των δικών τους ανθρώπων.

Ποιο όνειρό σας θα θέλατε να ξαναβρείτε όπως οι ήρωές σας στα «Μαγικά μαξιλάρια»;

Ευτυχώς δεν έχω χάσει ακόμα τα όνειρά μου, για να χρειάζεται να τα αναζητήσω. Με βρίσκουν, όταν κλείνω τα μάτια μου, εκείνα.

Μετά από τόσα χρόνια καριέρας αλλά και πάνω από εκατό βιβλία, ποια στοιχεία συνεχίζουν να σας εμπνέουν για να συνεχίσετε τη δημιουργική σας πορεία;

Το καθετί. Ενα χρώμα, ένας ήχος, μια σκιά, ακόμα και το πιο ασήμαντο αντικείμενο, όπως ένα κουκούτσι βύσσινου, ένα τούλι μπομπονιέρας, ένα καμένο σπίρτο ή ένα καλαμάκι πορτοκαλάδας. Τα ηλιοτρόπια της Ισπανίας, οι σαύρες του Αγίου Δομίνικου, οι μπουκαμβίλιες της Πλάκας, οι υπόνομοι του Αμβούργου, οι κόκορες της Ντελαγκράτσια, οι κάκτοι της Αριζόνας έχουν όλα αποτελέσει πηγή έμπνευσης. Μια άλλη πηγή έμπνευσης είναι τα λάθη που κάνω όταν γράφω βιαστικά ή που συναντάω όταν διορθώνω τα δοκίμια των βιβλίων μου. Για παράδειγμα είχα δει σε ένα τυπογραφικό δοκίμιο τη λέξη «λυκοπατάτες» αντί «γλυκοπατάτες» και αυτό μου έδωσε την έμπνευση για πατάτες που, όταν τις τρως, γίνεσαι λύκος.

Αν μπορούσατε να φέρετε στη ζωή έναν ήρωά σας ή κάποιο φανταστικό μέρος, ποιο θα επιλέγατε και γιατί;

Ο ήρωας που θα έφερνα στη ζωή είναι το Γκουντούν από τη σειρά των βιβλίων μου «Η Χαρά και το Γκουντούν». Είμαι σίγουρος ότι θα μου μαγείρευε κουκιά με φεγγαροπολτό και θα με έπαιρνε μαζί του στο πάρτι των εφτά καγκουρό. Το φανταστικό μέρος που θα επέλεγα είναι το Νησί των Πυροτεχνημάτων, με τα ηφαίστεια πυροτεχνημάτων, τους καταρράχτες χαρτοπόλεμου, τις μυστικές θαλασσινές σπηλιές και το δάσος με τα ερωτευμένα τρυποκάρυδα.

Ενδοοικογενειακή βία και διαφορετικότητα

Η επικαιρότητα έχει φέρει στον δημόσιο διάλογο πολλά ζητήματα, όπως η πρόοδος της επιστήμης, ο σεβασμός της διαφορετικότητας, τα έμφυλα θέματα, η ενδοοικογενειακή βία κ.ά. Ποιο θα επιλέγατε εσείς για να θίξετε σε μια νέα, επίκαιρη ιστορία, με το χαρακτηριστικό σας χιούμορ και τη φαντασία;

Πολλά από αυτά τα ζητήματα τα έχω ήδη θίξει με αλληγορικό τρόπο σε βιβλία μου, όπως το φαινόμενο της ενδοοικογενειακής βίας στο «Λυπημένο αρκουδάκι», τα έμφυλα θέματα στον «Πεταλουδόσαυρο», τον σεβασμό της διαφορετικότητας στο «Παπάκι που δεν του αρέσανε τα ποδαράκια του». Το «Κουνέλι με το μαντολίνο», το τελευταίο μου βιβλίο που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, θίγει το θέμα του σχολικού εκφοβισμού και «Η εκδίκηση που ήρθε από το κρύο», ένα νέο μυθιστόρημα που θα κυκλοφορήσει τον επόμενο χρόνο από τις εκδόσεις Ψυχογιός, πραγματεύεται αλληγορικά τους κινδύνους της κλιματικής αλλαγής και το φαινόμενο του θερμοκηπίου.

Ποιο κλασικό έργο της ελληνικής ή παγκόσμιας λογοτεχνίας θα θέλατε να το μετατρέψετε σε παιδικό παραμύθι και γιατί;

Δεν θα επιχειρούσα κάτι τέτοιο. Τα κλασικά έργα δεν έχουν ανάγκη δικής μου μετατροπής. Είναι διαχρονικά, διαπολιτισμικά και πολλά από αυτά διηλικιακά, όπως τα έργα του Οσκαρ Ουάιλντ, του Λούις Κάρολ, του Μιγκέλ ντε Θερβάντες, του Αντουάν ντε Σεντ-Εξιπερί, του Τζόναθαν Σουίφτ για παράδειγμα. Αυτό που έχω τολμήσει είναι όχι να μετατρέψω, αλλά να ανατρέψω κάποια παραδοσιακά παραμύθια που τα μηνύματά τους δεν συνάδουν με σημερινές καταστάσεις, συνθήκες και αξίες. Η «Κοκκινομπλουτζινίτσα» ανατρέπει το στερεότυπο της παθητικής ηρωίδας, η οποία, αντί να αντιμετωπίζει η ίδια τους κινδύνους που την απειλούν, περιμένει από κάποιον κυνηγό, ιππότη ή πρίγκιπα να τη σώσει και στη συνέχεια να την παντρευτεί. Στο βιβλίο αυτό η ηρωίδα δεν σώζεται από κάποιον κυνηγό. Προσποιείται ότι εντυπωσιάζεται από την υποκριτική ικανότητα του λύκου να παριστάνει τη γιαγιά της και τον προτρέπει να ακολουθήσει καριέρα ηθοποιού. Το ίδιο στο «Πλατς μουτς!». Η πριγκίπισσα Φλουρένια απαρνείται την ασφυκτική από εθιμοτυπία ζωή των ανακτόρων, όπου σκοπός της ανατροφής της είναι η προετοιμασία για έναν γάμο με κάποιο πρίγκιπα, και επιλέγει μέσα από μια αναπάντεχη μεταμόρφωση μια ελεύθερη ζωή κοντά στη φύση.

INFO

«Τα μαγικά μαξιλάρια» στις 14, 21, 23, 28 Νοεμβρίου και 2, 4, 5, 12, 18, 19 Δεκεμβρίου στην Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος της Εθνικής Λυρικής Σκηνής (Κέντρο Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος, Λεωφόρος Συγγρού 364, Καλλιθέα, τηλ. 213-0885700, είσοδος 5-20 ευρώ, προπώληση ticketservices. gr, ταμεία ΕΛΣ)