Θρίλερ με την κυβέρνηση

Σε θρίλερ εξελίσσονται οι πολιτικές εξελίξεις στη Βόρεια Μακεδονία. Κι αυτό διότι η αντιπολίτευση, με επικεφαλής το VMRO-DPMNE, δείχνει να μην έχει δεδομένη την απόλυτη πλειοψηφία των 61 (τουλάχιστον) βουλευτών που απαιτείται για την υπερψήφιση της πρότασης μομφής που κατατέθηκε χθες κατά του Ζόραν Ζάεφ και της κυβέρνησής του και του εξαναγκασμού τους σε παραίτηση.

Χθες, για του λόγου το αληθές, ο βουλευτής του αλβανικού κόμματος της Εναλλακτικής, Σκεντέρ Ρετσέπι, ξεκαθάρισε πως η αντιπολίτευση δεν πρέπει να υπολογίζει στη δική του ψήφο, καθώς ναι μεν επιθυμεί την πτώση του Ζάεφ, όχι όμως με κάθε κόστος. Ετσι, κυβέρνηση και αντιπολίτευση εμφανίζονταν χθες «ισόπαλες», με 60 ψήφους η κάθε πλευρά, γεγονός που οδηγεί σε αδιέξοδο. Μάλιστα, πληροφορίες ανέφεραν πως ο Ζάεφ έχει αναθεωρήσει την αρχική του θέση και δεν προτίθεται να παραιτηθεί εάν δεν υπερψηφιστεί η εις βάρος του πρόταση μομφής. Η πρόταση μομφής κατά της κυβέρνησης που κατέθεσε χθες η αντιπολίτευση θα εξεταστεί, όπως αποφάσισε χθες ο πρόεδρος της Βουλής της Βόρειας Μακεδονίας, Ταλάτ Τζαφέρι, σε έκτακτη συνεδρίαση του Σώματος την Πέμπτη.  

Σε αυτό το φόντο, ο συνεργάτης των «ΝΕΩΝ» στα Σκόπια, Αντρέγια Στοϊκόφσκι – εκτελεστικός διευθυντής του Ινστιτούτου των Πρεσπών (*) – αναλύει τα νέα δεδομένα στη χώρα, τις αιτίες που οδήγησαν στη σημερινή κατάσταση και τη στάση του Ζάεφ.

Νews Analysis του Αντρέγια Στοϊκόφσκι

Η θυσία του Ζόραν Ζάεφ

Οι τοπικές εκλογές έχουν πλέον τελειώσει και οι νεοεκλεγέντες ή, σε λίγες περιπτώσεις, επανεκλεγέντες δήμαρχοι και μέλη των συμβουλίων έχουν ορκιστεί. Ακριβώς δε όπως συνέβη και το 2017, το αποτέλεσμά τους προκάλεσε μία ακόμη αλλαγή στο εκλογικό τοπίο. Ωστόσο, σε αντίθεση με το 2017, αυτές οι εκλογές δεν αποτέλεσαν τόσο μια νίκη του VMRO-DPMNE όσο μια καθαρή ήττα του SDSM. Το βράδυ του δεύτερου γύρου, καθώς η ροή των αποτελεσμάτων έδειχνε πιο καθαρά τι επρόκειτο να συμβεί, ο Ζόραν Ζάεφ, πρόεδρος των Σοσιαλδημοκρατών και επικεφαλής της κυβέρνησης της Βόρειας Μακεδονίας, εκφώνησε μια ομιλία στην οποία ανακοίνωνε την παραίτησή του και από τις δύο θέσεις.

Απευθυνόμενος στα ΜΜΕ από το αρχηγείο του κόμματός του ο Ζάεφ μίλησε για την απογοήτευση που ένιωσε από τη στάση και τις επιλογές των πολιτών, οι οποίοι ουσιαστικά εξέλεξαν «τους ίδιους ανθρώπους και πολιτικούς οι οποίοι είχαν εισβάλει στο κοινοβούλιο πριν από τέσσερα χρόνια, επιδιώκοντας να δολοφονήσουν» – επιτρέποντας, έτσι, «μια συμμαχία ανάμεσα στα θύματα και τους θύτες». Εκλεισε δε την ομιλία του σημειώνοντας πως «το δύσκολο δεν είναι να εγκαταλείψει την πολιτική, αλλά να σκέφτεται τι σημαίνει η απόφαση του λαού μας». Με τον τρόπο αυτόν κατέστησε σαφές ότι η απογοήτευσή του προήλθε κυρίως από τον λαό που κυβερνούσε.

Ως συνέχεια της παραίτησης, αρκετοί συνάδελφοί μου έδειξαν την ΕΕ ως «δημιουργό και δήμιο» του Ζόραν Ζάεφ, ως πολιτικού και πρωθυπουργού. Οι περισσότεροι από αυτούς διαπιστώνουν την ανικανότητα από την πλευρά της ΕΕ να ανοίξει ουσιαστικά τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με τη Βόρεια Μακεδονία και το γεγονός ότι πέφτει στην παγίδα του βέτο της Βουλγαρίας, ως τη βασική αιτία για την εκλογική αποτυχία και των κινδύνων τους οποίους συνεπάγεται. Δεν απέχουν πολύ από την πραγματικότητα.

Η κυβέρνηση της οποίας ηγείται ο Ζάεφ είναι ένας ευρύς συνασπισμός, που δεν αποτελείται μόνο από πολιτικά κόμματα. Πρόκειται για μια συμμαχία πολιτών, η οποία ποντάρει στη στήριξη αρκετών ακτιβιστών και πολλών κοινωνικών οργανώσεων. Στις βουλευτικές εκλογές του 2016, το SDSM πέτυχε να προκαλέσει τον ενθουσιασμό των ψηφοφόρων με τις «πολιτικές βόμβες» και την προοπτική να φέρει πίσω τη δημοκρατία και την ελευθερία, καθώς επίσης και την έννομη τάξη. Αυτά, άλλωστε, είναι τα βασικά στοιχεία της Συμφωνίας του Πρζίνο και των Θεμελιωδών Αρχών της ΕΕ.

Για τον λόγο αυτό, η συμμαχία άντεξε όλα αυτά τα χρόνια, όπως και στις πρόωρες βουλευτικές εκλογές του 2020 – εξαιτίας της ύπαρξης ενός βασικού κινήτρου, της προοπτικής ένταξης στην ΕΕ. Ομως, η έλλειψη οποιασδήποτε προόδου προκάλεσε μια τεράστια ρωγμή σε αυτή την προοπτική, καθιστώντας την πιο τρωτή. Σε αυτό το φόντο, μια σειρά από αποτυχίες, όπως η διαφυγή του Γκρούεφσκι από τη δικαιοσύνη και η διασφάλιση ασύλου από την Ουγγαρία, αλλά και δικαστικές διαδικασίες στις οποίες κηρύχθηκε κακοδικία ή περατώθηκε ο χρόνος πριν από την ολοκλήρωσή τους, συνέβαλαν στην απώλεια ολοένα περισσότερων ψηφοφόρων.

Παρά δε το γεγονός ότι αυτό δεν έχει σχέση με το εκλογικό πρόγραμμα του SDSM ενόψει της αναμέτρησης του 2020, ενώ ήταν κάτι που επέδρασε σε όλες τις κυβερνήσεις, η διαχείριση της πανδημίας και η στάση της ΕΕ σε αυτό το ζήτημα πρόσθεσε έναν ακόμη παράγοντα που οδήγησε στην εκλογική αποτυχία. Σε όλη τη διάρκεια της πορείας προς τις τελευταίες εκλογές, το VMRO-DPMNE έστελνε ένα σαφές μήνυμα: ότι είναι η ώρα της αλήθειας, η ώρα να φύγει ο Ζάεφ. Το πρωταρχικό τους επιχείρημα ήταν ότι αυτή η κυβέρνηση είναι πολύ αντιδημοκρατική και ανίκανη, την ίδια στιγμή που οι ίδιοι διαθέτουν τους αναγκαίους αριθμητικούς συσχετισμούς και το μόνο που τους λείπει είναι οι εκλογές για να σχηματίσουν μια νέα πλειοψηφία στη Βουλή. Παρά το ότι έχουν αμβλύνει τη στάση τους αναφορικά με τη Συμφωνία των Πρεσπών, παραμένει ασαφές το κατά πόσο η εξάρτησή τους από το κόμμα Λέβιτσα και τις ψήφους του θέτει τη Βόρεια Μακεδονία σε κατάσταση υπεράσπισης της δημοκρατίας.

Ο Ζάεφ είναι ένας έντιμος πολιτικός, ο οποίος αναλάμβανε πάντα να κάνει την αναγκαία θυσία. Εκτιμά πως θα είναι βέβαιο για το κόμμα να βρει τον διάδοχό του και για την κυβέρνηση να συνεχίσει να λειτουργεί και να εκπληρώνει τις δεσμεύσεις της. Θεωρεί, επίσης, ότι με την αποχώρησή του, τόσο το κόμμα όσο και η κυβέρνηση θα καταφέρουν να διαχωριστούν από την εικόνα που κατάφεραν να δημιουργήσουν για τον ίδιο το VMRO και το Λέβιτσα, του προδότη των εθνικών υποθέσεων. Θυσιάζεται για την ΕΕ και τη φιλελεύθερη δημοκρατία. Τελικά, ο Ζάεφ θυσιάζεται για την ίδια τη χώρα, επειδή η βασική υπόσχεση που έδωσε το 2016, ότι «η Βόρεια Μακεδονία θα γίνει πάλι η χώρα στην οποία υπάρχει δημοκρατία και ελευθερία», ήταν η πρώτη που φρόντισε να υλοποιήσει.

(*) Το Ινστιτούτο των Πρεσπών είναι μια ανεξάρτητη δεξαμενή σκέψης αφοσιωμένη στη μελέτη, την έρευνα και την ανάλυση των Διεθνών Θεμάτων και της Εξωτερικής Πολιτικής, καθώς και θεμάτων που άπτονται της Ευρώπης.