NON PAPER

Δύο ημερομηνίες,
ένας κύκλος

Οι επέτειοι, ας το παραδεχθώ, είναι μια λύση – καταφυγή όταν πρέπει κάθε μέρα να γράφεις μερικές εκατοντάδες λέξεις και η τρέχουσα ειδησεογραφία είτε είναι επαναλαμβανόμενη και εξαντλημένη είτε αδιάφορη (τον τελευταίο καιρό, βέβαια, σπάνια συμβαίνει κάτι τέτοιο). Εχεις λοιπόν στο «πιάτο» του «σανσημεράκια» μια πολύ καλή αφορμή για να αναφερθείς σε κάτι άλλο, συνήθως με νοσταλγική διάθεση που το περιτυλίγεις μάλιστα και με ένα ηθικό ή, ακόμη καλύτερα, αισθητικό δίδαγμα και όλα καλά.

Με τις σημερινές δύο επετείους όμως δεν συμβαίνει ακριβώς αυτό. Ισως να ίσχυε πριν από 10, 15 χρόνια όταν ακόμη το ιστορικό παρελθόν δεν είχε την απόλυτη προβολή στο παρόν που έχει σήμερα. Και εξηγούμαι. Σαν σήμερα, 9 Νοεμβρίου του 1938, η Γερμανία έζησε τη Νύχτα των Κρυστάλλων, το πρώτο μαζικό πογκρόμ εναντίον των Εβραίων. Ενώ και η δεύτερη επέτειος πάλι με τη Γερμανία έχει να κάνει. Στις 9 Δεκεμβρίου του 1989 έπεσε το Τείχος του Βερολίνου, το σύμβολο του Ψυχρού Πολέμου που στα χαλάσματά του καταπλάκωσε και τον υπαρκτό σοσιαλισμό.

Μοιάζει, συμβολικά, σαν ένας κύκλος μίσους, πολιτικού αποκλεισμού, κοινωνικής απομόνωσης, μισαλλοδοξίας, φανατισμού, δεσμευμένων ψυχών, υποθηκευμένων ζωών. Που άνοιξε το ’38 και (νομίζαμε ότι) έκλεισε, αν και σε άλλο «σκηνικό», 51 χρόνια αργότερα.

Κρύσταλλα και τούβλα
Η «Νύχτα των Κρυστάλλων» – παρά το κάπως ποιητικό όνομα που παραπέμπει σε παραμύθι – ήταν, επί της ουσίας, η αρχή της μεγαλύτερης θηριωδίας του 20ου αιώνα. Του Ολοκαυτώματος που δεν πρέπει να σταματήσουμε να επαναλαμβάνουμε ότι δεν συγκρίνεται με οτιδήποτε άλλο παρά μόνο με το ίδιο το Ολοκαύτωμα (και Ολοκαύτωμα δεν σημαίνει «μεγάλη πυρκαγιά» διότι η λέξη είναι τόσο φορτισμένη ιστορικά ώστε έχει απωλέσει την ετυμολογική της έννοια και αναφέρεται μόνο στο σχέδιο εξολόθρευσης των Εβραίων κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο). Αφορμή στάθηκε η δολοφονία του Ερνστ φομ Ρατ, γραμματέα της γερμανικής πρεσβείας στο Παρίσι, από τον Γερμανοεβραίο Χέρσελ Γκρίνσπαν διότι ο πρώτος κώφευε στις εκκλήσεις του δεύτερου που ανησυχούσε για την τύχη της οικογένειάς του η οποία ήταν ανάμεσα στους 17.000 Εβραίους που, λίγες μέρες πριν, είχαν εκτοπιστεί από τη Γερμανία στην Πολωνία. Εγινε προσπάθεια να φανεί ως «αυθόρμητη αντίδραση του κόσμου» αλλά όλοι ήξεραν ότι τα γεγονότα ήταν ενορχηστρωμένα από το ναζιστικό κόμμα. Εκείνη τη νύχτα της 9ης προς 10η Νοεμβρίου κάηκαν σχεδόν όλες οι Συναγωγές της Γερμανίας (περίπου 1.600), πολλά εβραϊκά κοιμητήρια και πάνω από 7.000 καταστήματα. Πολλοί Εβραίοι λιντσαρίστηκαν και ξυλοκοπήθηκαν μέχρι θανάτου και 30.000 συνελήφθησαν και εκτοπίστηκαν στο Νταχάου και στο Μπούχενβαλντ.

Πενήντα ένα αργότερα, το απόγευμα της 9ης Νοεμβρίου 1989, και ενώ οι πολιτικές συνθήκες είχαν ωριμάσει, μία ερώτηση του ιταλού δημοσιογράφου Ρικάρντο Ερμαν προς τον Γκίντερ Σαμπόφσκι, μέλος του πολιτικού γραφείου του κόμματος, σχετικά με κάποια ρύθμιση που θα έδινε «ελευθέρας» για τα ταξίδια στο εσωτερικό, έδωσε το σύνθημα στον κόσμο που ήταν, ήδη τις τελευταίες μέρες στους δρόμους, να κατευθυνθεί προς το Τείχος. Το οποίο δεν «έπεσε». Το έριξαν οι ίδιοι οι άνθρωποι, με τα χέρια τους. Πέτρα με την πέτρα, τούβλο με το τούβλο. Σαν να ήθελαν, με κάθε κομμάτι του, να πάρουν πίσω τη ζωή τους που, επί 28 χρόνια, ρήμαξε αυτό το τείχος της μισαλλοδοξίας.

Το τότε και το τώρα
Ογδόντα τρία χρόνια από τη Νύχτα των Κρυστάλλων. Τριάντα δύο από την πτώση του Τείχους. Ποιος είπε ότι οι κύκλοι της Ιστορίας που μοιάζουν ότι έκλεισαν δεν ξανανοίγουν; Ο διχασμός, η μισαλλοδοξία, το «ή εμείς ή αυτοί» βρίσκουν πάντα τον τρόπο να επανέρχονται. Με άλλα ονόματα, με άλλα ρούχα. Αλλά πάντα με την ίδια ιδεοληψία. Να ψάχνουν τον εχθρό στον απέναντι. Αντί να τον αναζητούν στα κάτω υπόγεια του εαυτού τους.