«Η αποτελεσματικότητα των δημοσίων προμηθειών»

Λόγω της πρόσφατης διαβούλευσης για το νομοσχέδιο αναβάθμισης της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Συμβάσεων ξεκίνησε μια συζήτηση για την αποτελεσματικότητα των δημοσίων προμηθειών. Το Δημόσιο είναι και θα παραμείνει ο μεγαλύτερος αγοραστής στο ελληνικό επιχειρηματικό οικοσύστημα με περίπου 2.700 αναθέτουσες αρχές, 190.000 εταιρείες/προμηθευτές και αξία αγορών που μπορεί να φτάσει ετησίως τα €15 δισ. Οι δημόσιες συμβάσεις, σε μια οικονομία που βρίσκεται σε τροχιά ανάπτυξης και προσελκύει έλληνες και ξένους επενδυτές, πρέπει να διεξάγονται με όσο το δυνατόν περισσότερη απλότητα, διαφάνεια και ταχύτητα. Παρακάτω παρουσιάζονται θέματα και προκλήσεις που πρέπει να αντιμετωπιστούν με βάση διεθνείς πρακτικές, αξιοποιώντας τις ψηφιακές τεχνολογίες και απλοποιώντας γραφειοκρατικές διαδικασίες ώστε οι δημόσιες προμήθειες να γίνονται αποτελεσματικά, αναπτύσσοντας παράλληλα τον υγιή ανταγωνισμό.

Πολλές ματαιώσεις και αναντιστοιχία αριθμού διακηρύξεων/συμβάσεων. Για το 2019, με βάση τα υπάρχοντα δημόσια στοιχεία, το ποσοστό των ματαιώσεων και ακυρώσεων ήταν ιδιαίτερα υψηλό και ξεπερνούσε το 7%. Υπήρχαν 30.256 ενεργές διακηρύξεις και 2.168 ματαιωμένες/ακυρωμένες με κυρίους λίγους υποθέτουμε τις ενστάσεις, τον ελλιπή προϋπολογισμό, μη αποδέκτες ή έλλειψη προσφορών. Υπάρχει επίσης μεγάλη αναντιστοιχία στον αριθμό των αρχικών διακηρύξεων και στον αριθμό των τελικών συμβάσεων στους χώρους της τοπικής αυτοδιοίκησης και υγείας – όπως ιατρικά αναλώσιμα (944 διακηρύξεις / 11.189 τελικές συμβάσεις), ορθοπεδικά υλικά (432/2.933), αντιδραστήρια εργαστηρίων (387/8.216).

Πληθώρα μικρών συμβάσεων και η χρησιμότητα των ηλεκτρονικών καταλόγων. Οι συμβάσεις με αξία μέχρι 20.000€ για το 2019 ήταν 181.871 που αντιπροσωπεύουν το 87% σε πλήθος και μόλις το 17% σε αξία. Αυτές οι συμβάσεις δεν υποχρεούνται να περνούν μέσω του ηλεκτρονικού συστήματος ΕΣΗΔΗΣ (Εθνικό Σύστημα Ηλεκτρονικών Δημοσίων Συμβάσεων) ενώ δημιουργούν σοβαρό πρόβλημα παραγωγικότητας στα στελέχη, αφού γίνονται καθημερινά και χειρωνακτικά. Η αξιοποίηση ηλεκτρονικών καταλόγων των εταιρειών/προμηθευτών, που επιλέγονται κεντρικά με ετήσια διαδικασία για συγκεκριμένες κατηγορίες προϊόντων, θα μπορούσε να απλοποιήσει και αυτοματοποιήσει τις διαδικασίες, καθώς και να προσφέρει πλήθος ποσοτικών στοιχείων για τη πολυπόθητη βελτιστοποίηση του κόστους προμηθειών.

Η αποτελεσματικότητα των ηλεκτρονικών δημοπρασιών. Μια από τις πιο γνωστές ιδιωτικές πλατφόρμες ηλεκτρονικών προμηθειών που οργανώνει από το 2010 ηλεκτρονικούς διαγωνισμούς και για τις ΔΕΚΟ (νερό, ενέργεια, μεταφορές) και φορείς του Δημοσίου μέχρι ενός προϋπολογισμού, έχει πραγματοποιήσει μέχρι τώρα 2.869 ηλεκτρονικές δημοπρασίες. Αυτός ο μηχανισμός δημοπρασιών αυξάνει τον ανταγωνισμό προς όφελος του Δημοσίου, αφού σε κάθε ηλεκτρονική δημοπρασία συμμετείχαν κατά μέσο όρο 8,3 προμηθευτές με συνολικά 131 μειώσεις της προσφοράς τους, με τελική μείωση του κόστους προμηθειών κατά 13,6% και συνολική εξοικονόμηση κόστους €380 εκατ.

Η ηλεκτρονική τιμολόγηση για διαφάνεια, έλεγχο και ταχύτητα. Αρχές του 2022 ξεκινάει σταδιακά και στην Ελλάδα η υποχρεωτική ηλεκτρονική τιμολόγηση στις δημόσιες προμήθειες, με στόχο την μείωση του κόστους και των γραφειοκρατικών διαδικασιών, την άμεση πληροφόρησης των προμηθευτών για την διεκπεραίωση των τιμολογίων τους και την μείωση του χρόνου πληρωμής. Αν συνδυαστεί με κεντρική κατηγοριοποίηση/κωδικοποίηση των αγαθών/υπηρεσιών που προμηθεύεται το Δημόσιο, τότε η κεντρική διοίκηση αυτοματοποιεί την διαχείριση των πόρων της μέσω του ελέγχου των αγορών ανά προμηθευτή/προϊόν και την ακριβή γνώση για τα στοκ που υπάρχουν ανά κατηγορία και φορέα.

Ο Γιώργος Ι. Δουκίδης είναι καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών