Το ισοζύγιο των ελληνογερμανικών σχέσεων

Η αποχαιρετιστήρια επίσκεψη της γερμανίδας καγκελαρίου στην Αθήνα σφράγισε και το τέλος της εποχής Μέρκελ στις ελληνογερμανικές σχέσεις.

Η Ανγκελα Μέρκελ δεν ήθελε να αποχωρήσει με την εικόνα της προηγούμενης επίσκεψής της τον Ιανουάριο του 2019. Τότε η Ελλάδα ήταν ακόμα στο τρίτο Μνημόνιο με πρωθυπουργό τον Αλέξη Τσίπρα, με τον οποίο η Μέρκελ είχε τη στενότερη σχέση από τους συνολικά επτά πρωθυπουργούς που γνώρισε στη 16χρονη θητεία της στην καγκελαρία.

Η σχέση της Μέρκελ με τον Τσίπρα ήταν προϊόν μιας συγκεκριμένης εποχής, δεν ήταν επιλογή. Οι ανάγκες αντιμετώπισης της υπαρξιακής κρίσης για την Ελλάδα και την ευρωζώνη σφυρηλάτησαν και τη στενή σχέση συνεργασίας τους. Αποτέλεσμα ήταν να παραμείνει η Ελλάδα στο ευρώ.

Προϊόν της εποχής είναι και η σχέση της με τον Κυριάκο Μητσοτάκη. Η επιστροφή της Ελλάδας στην κανονικότητα μετά τη δεκαετία των Μνημονίων προσδιορίζει και τη σχέση της καγκελαρίου με τον σημερινό Πρωθυπουργό. Είναι σχέση εκτίμησης χωρίς συναισθηματικές φορτίσεις και θυμικές εξάρσεις που δεν χαρακτηρίζουν τη Μέρκελ.

Το κεφάλαιο της Μέρκελ θα κλείσει οριστικά μέχρι τα Χριστούγεννα, όταν θα παραδώσει τη σκυτάλη στον διάδοχό της, Ολαφ Σολτς. Μαζί με τη σκυτάλη, θα παραδώσει και τη διαχείριση των πολύπλευρα και πολύμορφα φορτισμένων ελληνογερμανικών σχέσεων.

Η Μέρκελ εκτίμησε ιδιαίτερα τη διαχειριστική ικανότητα που έδειξε ο σημερινός Πρωθυπουργός στην αντιμετώπιση κρίσεων, όπως η πανδημία κορωνοϊού. Αυτή η θετική εικόνα θα περάσει και στον νέο ένοικο της καγκελαρίας, ο οποίος είναι επίσης πολιτικός χαμηλών τόνων.

Κάθε εποχή έχει τις δικές της προκλήσεις. Τον τελευταίο ενάμιση χρόνο παρατηρείται μία επιστροφή στον αντιγερμανισμό της ταραγμένης δεκαετίας του 2010. Αφορμή ήταν η ελληνοτουρκική κρίση και αιχμή η γερμανοτουρκική συμφωνία για αγορά υποβρυχίων, η οποία χρονολογείται από το 2009, αλλά μπήκε με καθυστέρηση δέκα χρόνων στις προτεραιότητες της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής.

Αυτό το κλίμα είναι για εσωτερική κατανάλωση. Δεν ισχυροποιεί τη θέση της Ελλάδας. Αντίθετα, μπορεί να της στερήσει πολύτιμους συμμάχους και αποδυναμώνει τη διμερή συνεργασία με μία χώρα, στην οποία ζουν μισό εκατομμύριο Ελληνες.

Η μερκελική πολιτική στόχευε στην αποφυγή συγκρούσεων και την εξαντλητική αναζήτηση συναινετικών λύσεων. Αυτό εκμεταλλεύτηκε ο Ερντογάν, για τον οποίο η Μέρκελ εξελίχθηκε στο μεγαλύτερο στήριγμα στην Ευρώπη. Ο νέος καγκελάριος δεν θα είναι εξίσου ανεκτικός στις θυμικές μεταπτώσεις του τούρκου προέδρου. Η συμμετοχή των Πρασίνων στην επόμενη κυβέρνηση της Γερμανίας θα αναβαθμίσει τα κριτήρια των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, δημοκρατικών θεσμών και κράτους δικαίου στην αντιμετώπιση αυταρχικών ηγετών, όπως ο Ερντογάν. Ωστόσο, δεν θα ακυρωθούν οι σταθερές της γερμανικής εξωτερικής πολιτικής, για την οποία η Τουρκία αποτελεί σημαντικό οικονομικό και γεωστρατηγικό εταίρο.

Το Προσφυγικό θα συνεχίσει να απασχολεί και την επόμενη κυβέρνηση του Βερολίνου. Και λύση στο Προσφυγικό χωρίς την Τουρκία δεν υπάρχει.

Στα διμερή, η Μέρκελ αφήνει παρακαταθήκη μία σειρά από πρωτοβουλίες, όπως η «Ελληνο-Γερμανική Συνέλευση» δήμων και περιφερειών και το «Ελληνο-Γερμανικό Ιδρυμα Νεολαίας» που κάνει τα πρώτα του βήματα. Επίσης υπήρξαν μία σειρά από διμερείς συνεργασίες και ανταλλαγές στον τομέα των επιστημών, αλλά και στην οικονομία, ανοίγοντας τον δρόμο για σημαντικές γερμανικές επενδύσεις στην Ελλάδα. Αν αυτά έγιναν στη δεκαετία της κρίσης, με το τέλος της υπάρχουν προοπτικές να βελτιωθούν.