Νέα αρχή ή μία από τα ίδια;

Αρχίζει στις 31 Οκτωβρίου στη Γλασκώβη η πολυδιαφημισμένη Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Κλίμα, η γνωστή και ως «COP26». Οπως δείχνει και ο αριθμός που εμπεριέχεται στο όνομα, είναι η 26η τέτοια διάσκεψη που γίνεται μετά το 1994, όταν μπήκε σε ισχύ η Σύμβαση Πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (UNFCCC) και άρχισαν οι ετήσιες συναντήσεις των συμβαλλομένων μερών.

Ενα άμεσο συμπέρασμα που θα έπρεπε να μας ανησυχεί είναι ότι μιλάμε τόσα χρόνια για την κλιματική αλλαγή, τα ανθρωπογενή της αίτια λόγω έκλυσης διοξειδίου του άνθρακα και άλλων αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα, και τις εντεινόμενες καταστροφικές συνέπειες όπως ακραία καιρικά φαινόμενα και άνοδος του επιπέδου της θάλασσας, αλλά δεν έχουμε κάνει κάτι σοβαρό ως ανθρωπότητα να τη συγκρατήσουμε. Το αντίθετο μάλιστα. Παρά τις φιλόδοξες εξαγγελίες, τα πράγματα έχουν χειροτερέψει τις τελευταίες δεκαετίες, από τη μια λόγω των χωρών του λεγόμενου «Νότου», όπως η Κίνα και η Ινδία, που εκπέμπουν όλο και περισσότερα αέρια του θερμοκηπίου στην ταχεία ανάπτυξή τους, και από την άλλη λόγω των πιο αναπτυγμένων χωρών του «Βορρά», εκ των οποίων και η Ελλάδα, που δεν λένε να αλλάξουν δραστικά τις ενεργοβόρες και μολύνουσες συνήθειές τους.

Τι μπορούμε να περιμένουμε από τη νέα διάσκεψη, στην οποία πολλοί αναφέρονται ως ιστορική στιγμή, σημείο καμπής, τελευταία ευκαιρία αναχαίτισης της κλιματικής κρίσης, κ.λπ.; Εχοντας εργαστεί στον ΟΗΕ, μεταξύ άλλων για θέματα κλιματικής αλλαγής, έχω την αίσθηση ότι τα έχω ξανακούσει όλα αυτά άπειρες φορές. Η κάθε χώρα που φιλοξενεί κι έχει την προεδρία της ετήσιας διάσκεψης για το κλίμα και οι πολιτικοί της, καθώς και άλλοι ηγέτες ανά τον κόσμο, θέλουν να προβληθούν παγκοσμίως και ανεβάζουν τις προσδοκίες σε επίπεδα μη ρεαλιστικά. Το ίδιο συχνά κάνουν και εμπλεκόμενοι οργανισμοί του συστήματος του ΟΗΕ, καθώς και μη κυβερνητικοί οργανισμοί, που θέλουν να προωθήσουν τα θέματά τους και να προσελκύσουν πόρους. Τελευταία έχουν προστεθεί και ιδιωτικές εταιρείες, που βλέπουν την ευκαιρία να επιδείξουν τις πράσινες πρωτοβουλίες τους στη διάσκεψη.

Θυμάμαι το 2009, στην αντίστοιχη διάσκεψη για το κλίμα στην Κοπεγχάγη (COP15), πώς ξεκινήσαμε με τη σιγουριά μεγάλης επιτυχίας, χωρίς όμως να έχει εξασφαλιστεί η απαιτούμενη πολιτική βούληση και καταλήξαμε σε μια μεγάλη απογοήτευση και αποτυχία, λόγω και των κακών χειρισμών της δανέζικης προεδρίας. Ενώ στο Παρίσι το 2015, οι πολύ καλά προετοιμασμένες διαπραγματεύσεις και η παρακαταθήκη προηγούμενων ετών χρησιμοποιήθηκαν έξυπνα και συναινετικά από τη γαλλική προεδρία ώστε να υιοθετηθεί τελικά η Συμφωνία του Παρισιού.

Θα είναι η Γλασκώβη ένα νέο Παρίσι ή μια νέα Κοπεγχάγη; Δεν χρειάζεται να είναι ούτε το ένα ούτε το άλλο. Η Συμφωνία του Παρισιού θέτει πλέον τους βασικούς στόχους και το διεθνές πλαίσιο για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής και δεν προβλέπεται επαναδιαπραγμάτευση. Υπολείπονται κυρίως κάποιοι κανόνες για την εφαρμογή της, για παράδειγμα σχετικά με την αγοραπωλησία αδειών έκλυσης αερίων του θερμοκηπίου. Αυτά είναι τεχνικά θέματα, αλλά έχουν πολιτικές και οικονομικές προεκτάσεις, από ιδεολογικές διαφωνίες για τον ρόλο των αγορών μέχρι τη διεκδίκηση της μεταφοράς πόρων για κλιματική δράση από τον αναπτυγμένο στον αναπτυσσόμενο κόσμο, όπως έχει συμφωνηθεί, αλλά παραμένει μερικώς ανεκπλήρωτο. Σημαντικότερες για τη μεγάλη εικόνα είναι ανακοινώσεις που κάνουν χώρες για πιο φιλόδοξες δεσμεύσεις μείωσης των αερίων του θερμοκηπίου και για την επίτευξη μηδενικού ανθρακικού αποτυπώματος μέχρι το 2050.

Στην καλύτερη περίπτωση λοιπόν, η διάσκεψη της Γλασκώβης θα μπορέσει να διαχειριστεί τα τεχνικά και τρέχοντα σε σχέση με τη Συμφωνία του Παρισιού, και να οδηγήσει σε πιο φιλόδοξες δεσμεύσεις για κλιματική δράση σύμφωνα με τις επιταγές της επιστήμης. Εδώ είμαστε και θα δούμε τα αποτελέσματα στο τέλος της διάσκεψης σε δύο εβδομάδες. Αυτό που θα μετρήσει σε τελική ανάλυση, βέβαια, είναι η εφαρμογή των δεσμεύσεων στην πράξη και σε όλα τα επίπεδα, από το παγκόσμιο στο τοπικό, τόσο για τη δραστική μείωση των αερίων του θερμοκηπίου όσο και για τη συστηματική προσαρμογή στα νέα κλιματικά δεδομένα και την έγκαιρη προετοιμασία για την πρόληψη καταστροφών.

Ο δρ Γιώργος Κωστάκος είναι εκτελεστικός διευθυντής του Ιδρύματος για την Παγκόσμια Διακυβέρνηση και Αειφορία (FOGGS) των Βρυξελλών και συν-διευθυντής του Ελληνικού Φόρουμ για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη (ΕΛΦΟΒΑ) που αποτελεί κοινή πρωτοβουλία ΕΛΙΑΜΕΠ και FOGGS.