Η άνοδος του Ερίκ Ζεμούρ

Η άνοδος του γνωστού αρθρογράφου Ερίκ Ζεμούρ στις δημοσκοπήσεις ενόψει των προεδρικών εκλογών έχει διαταράξει τον συσχετισμό των δυνάμεων και έχει διχάσει τη συντηρητική παράταξη στη Γαλλία. H παρουσία του στο επίκεντρο της δημοσιότητας καταδεικνύει τη δυναμική ανάκρουση εκ μέρους της παλιάς δεξιάς -εκείνης που δεν ακολούθησε τη μετατόπιση προς τη σοσιαλδημοκρατία- τη χαμηλή ποιότητα του δημόσιου διαλόγου και το δισεπίλυτο πρόβλημα των ορίων της ελευθερίας του λόγου.

Ο Ερίκ Ζεμούρ εκφράζει τους φόβους των ψηφοφόρων της παλιάς δεξιάς που ακούγονταν λίγο πολύ ανοιχτά μέχρι το 1980, αλλά τους οποίους οι δεξιές και κεντροδεξιές ηγεσίες απέφευγαν να διατυπώσουν. Όποιος σοκάρεται σήμερα από τον μεγαλοϊδεατισμό, τον εθνικισμό, την έκκληση για μηδενισμό της μετανάστευσης («Λιγότεροι Άραβες, λιγότεροι φόροι») και για αφομοίωση όχι απλή ένταξη των αλλοδαπών, είτε είναι πολύ νέος, είτε έχει λησμονήσει τον πολιτικό λόγο της δεξιάς προτού η σοσιαλδημοκρατία γίνει το προεπιλεγμένο ευρωπαϊκό καθεστώς. Η επάνοδος αυτής της δεξιάς που αρνείται τις «υπερβολές» του κοινωνικού κράτους, την παγκοσμιοποίηση και το συμπεριληπτικό λεξιλόγιο της πολιτικής ορθότητας το οποίο έχουν υιοθετήσει λίγο-πολύ όλες οι πολιτικές παρατάξεις, οφείλεται σε μια σειρά αιτίες: στις νομικές και κοινωνικές υποχωρήσεις έναντι του Ισλάμ, στη θεσμική επιείκεια έναντι της εγκληματικότητας, στην αποδοχή της πολιτικής ορθότητας ως ιδεολογική και συμπεριφορική νόρμα, καθώς και στην επικράτηση του αριστερού ιστορικού αφηγήματος. Σήμερα, ο Ζεμούρ φιλοδοξεί να εκπροσωπήσει τη χαμένη αντιευρωπαϊκή δεξιά που πάσχιζε εις μάτην να διατηρήσει την αποικιακή τάξη και που ήθελε να ξαναγράψει την ιστορία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και του πολέμου της Αλγερίας με τρόπο που να μην τραυματίζει την εθνική υπερηφάνεια.

Εδώ και πολύ καιρό έχει κατακλύσει τα μέσα ενημέρωσης κάνοντας λόγο για «εθνική κυριαρχία», για «αντίσταση στον οικουμενισμό και στον κοσμοπολιτισμό» και για τερματισμό των θετικών διακρίσεων. Καταγγέλλοντας την «εκθήλυνση της πολιτικής» αραδιάζει ιστορικές αναφορές, αποσπάσματα από τη γαλλική λογοτεχνία και χρονολογίες – δείχνει σούπερ-διανοούμενος· κι όμως, απευθύνεται σε φόβους και σε ένστικτα, όχι σε ιδεολογίες. Το πιο ελκυστικό του σημείο είναι οι θέσεις του για το Ισλάμ -φρονεί ότι δεν υπάρχει ουσιαστική διάκριση μεταξύ μουσουλμάνων και ισλαμιστών- όχι μόνο επειδή του στοίχισαν κάμποσες δίκες για ρατσισμό και προτροπή σε φυλετικό μίσος, αλλά κι επειδή επ’ αυτού έχει κάποιο δίκιο, όχι ολοκληρωτικό δίκιο.

Καθώς οι θέσεις του ακούγονταν παρόμοιες με εκείνες του Rassemblement National της Μαρίν Λεπέν, φαινόταν πως, αν έπαιρνε την απόφαση να πολιτευτεί, θα προσχωρούσε στο κόμμα της Λεπέν -πλην όμως, θεωρεί τον εαυτό του διανοητικά ανώτερο· παρότι του λείπει η γοητεία, διακατέχεται από τρέλα του μεγαλείου. Πράγμα που δεν εξηγεί το ότι, με τα σημερινά δεδομένα, θα τον ψήφιζε το 18% των Γάλλων· ίσως σ’ αυτό το σημείο βρίσκεται η γυάλινη οροφή του, ίσως όχι. Ίσως αποδειχθεί μια μεντιακή φούσκα, ίσως όχι.

Ο Ζεμούρ είναι δημιούργημα των εχθρών του: ενώ πολλαπλασιάζονται οι εκκλήσεις για «απαγόρευσή» του από τα ΜΜΕ και οι χαρακτηρισμοί που παραπέμπουν στη βιολογία («ο Ζεμούρ είναι ιός») και στην όσφρηση («δύσοσμες ιδέες», «σαπίλα»), όσοι συμφωνούν μαζί του φανατίζονται περισσότερο. Πρόκειται για μια συνηθισμένη τακτική της αριστεράς και του ευρύτερου προοδευτικού χώρου έναντι των συντηρητικών: κατηγορώντας τους για φασισμό, ρατσισμό και σεξισμό, τους θεωρούν «επικίνδυνους». Έτσι, αποδίδουν σε άτομα και ομάδες επιρροή που θα μπορούσαν να μην έχουν: η φοβία της αέναης επιστροφής του φασισμού βρίσκεται σε διαλεκτική σχέση με τη φοβία της Μεγάλης Αντικατάστασης και της παρακμής της Δύσης. Η διωκτική συμπεριφορά που είχε επιδείξει η αριστερά και έναντι της Λεπέν, ευνόησε τη μετεωρική άνοδο αμφοτέρων: οι Γάλλοι, θέλοντας κατά την προσφιλή τους συνήθεια να αποκεφαλίσουν τον Ζεμούρ, τον ενισχύουν και τον δικαιώνουν.

Το προσόν του είναι ότι ενοχλεί τους πάντες: τη δεξιά του Ζακ Σιράκ η οποία γλίστρησε στα αριστερά, τα αντιρατσιστικά κινήματα, τις φεμινίστριες, τους νοσταλγούς του Μάη ’68 που, κατά τη γνώμη του, προκάλεσε στη Γαλλία ένα είδος αυτοκτονικής στροφής. Ενοχλεί ακόμα και τους προοδευτικούς Εβραίους οι οποίοι δείχνουν να ντρέπονται που ο εν λόγω θρασύς τύπος είναι εβραϊκής καταγωγής. Αλλά βεβαίως το αφήγημά του είναι καθησυχαστικό, ιδιαίτερα εφόσον συνδυάζεται με το εγκώμιο του Ναπολέοντα -τον οποίον το κίνημα της πολιτικής ορθότητας έχει αποκαθηλώσει- τροφοδοτώντας μια ιδέα για το γαλλικό μεγαλείο που υποτίθεται ότι μπορεί να ανακτηθεί. Η λογική του είναι η γαλλική υπεροχή «γκολικού-βοναπαρτιστικού τύπου»: θαυμάζει τους «μεγάλους άνδρες», αποθεώνει το έθνος-κράτος, φοβάται την παρακμή την οποία βλέπει να εξελίσσεται ραγδαία και προτείνει ένα είδος κοινωνικού δαρβινισμού, μαζί με επανεκβιομηχάνιση και ενθάρρυνση των μικρών επιχειρήσεων. Κοντολογίς, προτείνει μια Γαλλία της δεκαετίας του 1950. Επιπλέον, ισχυρίζεται ότι η γαλλική επανάσταση του 1789 γέννησε τον νεοφιλελευθερισμό, τον ατομισμό και τον οικουμενισμό -«τα δεινά του προοδευτισμού»- και καυτηριάζει την ιδεολογία της φυλετικής, εθνοτικής και θρησκευτικής πολυμορφίας που αποτελεί ταμπού για τη Γαλλία. Η διαφορά του από τη Μαρίν Λεπέν, μέχρι τώρα τουλάχιστον, είναι ότι τοποθετείται από μόνος του στην παλιά δεξιά, ενώ η Λεπέν αποφεύγει τις δύο μεγάλες παρατάξεις επιμένοντας σε λαϊκιστικά, «αριστερά», μέτρα στην οικονομία. Αμφότεροι υπονοούν το τρίπτυχο Εργασία, Οικογένεια, Πατρίδα που έχει υποχωρήσει στη Γαλλία προκαλώντας πανικό στους πιο συντηρητικούς.

Ο Ζεμούρ απολαμβάνει και αξιοποιεί το κυνηγητό εναντίον του: οργανώσεις, προσωπικότητες, πολιτικό προσωπικό, δημοσιογράφοι τον καθυβρίζουν· τον μηνύουν ως δημόσιο κίνδυνο. Αν ο διάλογος ήταν ψύχραιμος, αν υπήρχαν αληθινά επιχειρήματα ένθεν και ένθεν, χωρίς δίκες, καταδίκες, αφαίρεση του δικαιώματος της έκφρασης, θα ήταν ένας ακόμα δημοσιογράφος της δεξιάς του 20ού αιώνα που θα απηχούσε ιδέες του Σαρλ Μωρράς ή του Μωρίς Μπαρρές: αλλά, καθώς στον δημόσιο διάλογο κυριαρχεί η ηθικολογία και όχι τα επιχειρήματα, ο Ζεμούρ εμφανίζεται ως σταυροφόρος δήθεν αυθεντικών ιδεών που βρίσκονται υπό διωγμόν.