Πανεπιστήμια της βίας…

«Μα, στην Ελλάδα είμαστε… Εγώ μόνο πρέπει να είμαι τυπικός; Λειτουργεί κάτι τυπικά και νόμιμα;» αναρωτήθηκε με αυθεντική έκπληξη ο πρύτανης περιφερειακού πανεπιστημίου της χώρας στην ερώτηση των «ΝΕΩΝ» γιατί δεν κάλεσε την Αστυνομία σε πρόσφατο περιστατικό βίας στο εσωτερικό του ιδρύματος. Υπό μια έννοια, βέβαια, αυτές οι απλούστατες φράσεις, από το στόμα, μάλιστα, ενός «πνευματικού ανθρώπου», περικλείουν όλη την παθογένεια των τελευταίων – πολλών – ετών στον χώρο της παιδείας.
Μια Ελλάδα με δύο όψεις: μια σύγχρονη Ελλάδα που κυνηγάει το τρένο της ανάπτυξης, που καινοτομεί, βρίσκει λύσεις, διδάσκει νέους επιστήμονες, εξάγει τεχνογνωσία και οραματισμό. Και μια Ελλάδα που μένει πίσω, αγκομαχάει, σαν τον κωμικό στα θεατρικά σκετς που τον τραβούν από το σακάκι και προσπαθεί να περπατήσει, χωρίς όμως ποτέ να τα καταφέρνει. Στα παραπάνω, βαθιά ριζωμένος, ένας πυρήνας βίας, οργής και απόλυτης αδιαφορίας για τα κοινά, ένας «παιδότοπος» απαίδευτων νέων, που απαντούν σε όλα τα ερωτήματα της ζωής με βανδαλισμούς και ύβρεις.
Τα πανεπιστήμια της χώρας έχουν σήμερα δύο πρόσωπα: εκείνο της καινοτομίας που μπορεί να μεταφέρει το ελληνικό brand σε ολόκληρο τον κόσμο και να συνδέσει επιστημονικές «γέφυρες» καινοτομίας με τα μεγάλα διεθνή κέντρα έρευνας. Και εκείνο της έλλειψης κανόνων, της ανυπακοής, της αναταραχής, της καταστροφής. Το ερώτημα (και η αιώνια πάλη για την Ελλάδα) είναι ποιο από τα δύο θα επικρατήσει. Οι αυτοσχέδιοι τοίχοι μειοψηφικών ομάδων ή η εξαγόμενη τεχνογνωσία των υποψήφιων διδακτόρων και των μεταδιδακτορικών φοιτητών;
Το παράδοξο, δε, είναι ότι αμφότερα τα παραπάνω παραδείγματα που σκιαγραφούν την ελληνική… παράνοια καταγράφονται στο ίδιο ίδρυμα – το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο –, και μάλιστα σε χώρους που απέχουν ελάχιστα μέτρα μεταξύ τους, στην Πολυτεχνειούπολη του Ζωγράφου.

Ξυλοδαρμοί, ομηρείες και το… τείχος του Μετσοβίου

Λίγες ημέρες μετά την έναρξη της νέας ακαδημαϊκής περιόδου, τα ΑΕΙ των μεγάλων αστικών κέντρων ασφυκτιούν για μία ακόμη φορά από τις επιθέσεις και τα κρούσματα βίας. Με τις διοικήσεις τους συχνά σε ομηρεία, εντός των πανεπιστημιακών κάμπους, που σε αρκετές περιπτώσεις δεν είναι προσβάσιμα από τις Αρχές, ιδίως χωρίς επιχειρησιακά σχέδια προστασίας. Θλιβερή εξέλιξη αλλά και επιβεβαίωση των παραπάνω αποτελεί το γεγονός ότι ακροαριστερές οργανώσεις – προφανώς στον… πυρετό αναζήτησης πολιτικής πελατείας – έχουν φτάσει στο σημείο να επιτίθενται ακόμη και εναντίον των ελεγκτών που έχουν τοποθετηθεί έξω από τα ΑΕΙ για τον έλεγχο των πιστοποιητικών εμβολιασμού κατά της Covid-19.
Το θέμα της πανεπιστημιακής αστυνομίας και η πολιτική διαχείρισή του, εξάλλου, αποτέλεσαν σε έναν βαθμό την αιτία «διπλωματικών εντάσεων» το προηγούμενο χρονικό διάστημα στα ΑΕΙ, οι διοικήσεις των οποίων γυρνούν σήμερα σε καθεστώς εσωστρέφειας. Τα αρμόδια υπουργεία δεν έχουν ακόμη προχωρήσει στη χρηματοδότηση των ΑΕΙ ώστε αυτά με τη σειρά τους να προχωρήσουν στην οργάνωση των νέων ομάδων φύλαξης και των συστημάτων επιτήρησης των εγκαταστάσεών τους, αλλά και τα ίδια τα πανεπιστήμια δεν έχουν κάνει τίποτα για τη σύνταξη των σχεδίων ασφαλείας ή την καθιέρωση των καρτών εισόδου ή των ειδικών μηχανημάτων ελέγχου στις εισόδους τους. Οι περισσότεροι πρυτάνεις, δε, μοιάζει να μην ασχολούνται καν με το ζήτημα, διαχειριζόμενοι ήδη τη βία «της καθημερινότητας».

Απειλές. Πάντως, αποτελεί ντροπή για το σύγχρονο ελληνικό κράτος το γεγονός ότι τις προηγούμενες ημέρες φοιτητές καθύβρισαν και απείλησαν τον κοσμήτορα του Πολυτεχνείου Κρήτης επειδή τους ζήτησε να τοποθετήσουν τις αφίσες τους στον ειδικό χώρο που υπήρχε στους πίνακες ανακοινώσεων και όχι στους τοίχους του ιδρύματος, ενώ την επόμενη κιόλας ημέρα τον έκλεισαν επί τέσσερις ώρες στο γραφείο του, εξαναγκάζοντάς τον να υπογράψει ένα κείμενο δικής τους επινόησης, εν είδει… δήλωσης μετάνοιας. Μάλιστα, στη διάρκεια των τεσσάρων αυτών ωρών κανένας από το ίδρυμα δεν διανοήθηκε να καλέσει την Αστυνομία. Ο πρύτανης του ιδρύματος Ευάγγελος Διαμαντόπουλος, από την πλευρά του, λέει στα «ΝΕΑ» ότι έλειπε στο εξωτερικό και ότι ποτέ δεν είχαν σοβαρά περιστατικά βίας, οπότε έχουν συνηθίσει να λύνουν τα προβλήματά τους σε «χαμηλούς τόνους». Κατ’ επέκταση, το ίδρυμα εξέδωσε απλά μια ανακοίνωση διαμαρτυρίας από την κοσμητεία της σχολής, στην οποία καταγγέλλεται το συμβάν αλλά και η βία από όπου κι αν προέρχεται.
Δεν πρόκειται, όμως, για το μόνο περιστατικό βανδαλισμού: την περασμένη εβδομάδα φοιτητές έχτισαν τοίχο μέσα στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, ενώ λίγες ημέρες νωρίτερα στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών σημειώθηκαν μικροεπεισόδια μεταξύ μελών παρατάξεων (επίσης με αφορμή αφίσες) και ξυλοκοπήθηκε νεαρός φοιτητής που είχε εκφραστεί δημοσίως υπέρ της πανεπιστημιακής αστυνομίας. Πρωταγωνιστές, για ακόμα μία φορά, μέλη ομάδων του αντιεξουσιαστικού χώρου. Στο Μετσόβιο, μάλιστα, η δικογραφία που σχηματίστηκε, κατόπιν καταγγελίας του κοσμήτορα της Σχολής Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών στο ΑΤ Ζωγράφου, δεν αφορούσε τίποτε άλλο πέρα από παράβαση του νόμου… «Περί Ελέγχου και Προστασίας του Δομημένου Περιβάλλοντος».
Στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, δε, οι ελεγκτές των πιστοποιητικών εμβολιασμού στις εισόδους των εγκαταστάσεων συχνά παίζουν… ξύλο με μέλη αναρχικών και ακροαριστερών οργανώσεων, ενώ πίσω στο ΕΜΠ πληροφορίες αναφέρουν ότι οι αντίστοιχοι έλεγχοι γίνονται από τους υπαλλήλους που έχουν προσληφθεί για τον σκοπό αυτό, οι οποίοι όμως δεν είναι αρκετοί (λόγω χρηματοδότησης) και συνεπώς συμπληρώνονται από το προσωπικό των σχολών, που πρέπει, ωστόσο, παράλληλα να συμμετέχει σε μαθήματα και εργαστήρια. Εκ των πραγμάτων, έτσι, οι έλεγχοι είναι περιορισμένοι ή δειγματοληπτικοί.

Ασφάλεια. Να σημειωθεί εδώ ότι οι πρυτάνεις ΕΜΠ, ΟΠΑ, ΑΠΘ και Πανεπιστημίου Πατρών έχουν ήδη δηλώσει ότι θα απαντούν σε κάθε περιστατικό βιαιοπραγιών καλώντας την Αστυνομία και προσφεύγοντας στις Αρχές για τον σχηματισμό δικογραφίας.
Κατά τα άλλα και όσον αφορά τις ευθύνες του κράτους, πέραν της θεσμοθέτησης ενός αυστηρού νόμου για τα θέματα ασφαλείας, οι κινήσεις για την εφαρμογή του δεν προχωρούν. Καμία κίνηση δεν έχουν κάνει όμως (πλην ελαχίστων εξαιρέσεων) και τα ίδια τα ΑΕΙ. Η αστυνομία των πανεπιστημίων (ΟΠΠΙ), τέλος, μετά την πρόσφατη πρόσληψη 400 ατόμων βρίσκεται στο στάδιο του γραφειοκρατικού ελέγχου των σχετικών ενστάσεων αλλά και της εκπαίδευσης των προσληφθέντων…

…και της καινοτομίας
Το ΕΜΠ πρωτοπορεί στις εταιρείες – τεχνοβλαστούς

Η συζήτηση για τη δυνατότητα των πανεπιστημίων μας να εμπορεύονται τα αποτελέσματα της ερευνητικής τους δραστηριότητας πάει πολλά χρόνια πίσω. Μέχρι σήμερα καθηγητές τους έπαιρναν μεμονωμένα – και συχνά «φοβισμένα» – αντίστοιχες αποφάσεις σε συνεργασία με ιδρύματα του εξωτερικού ή εταιρείες. Επειτα από δεκαετίες προχρηματοδότησης και «σπρώξιμο» στο περιθώριο, ωστόσο, οι ιδεολογικές αγκυλώσεις φαίνεται να υποχωρούν.

Μέσα σε λίγους μήνες (και με τη βοήθεια του νομικού πλαισίου που πλέον δημιουργήθηκε) το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, πρώτο ίδρυμα σε θέματα σχεδιασμού και τεχνικής ανασυγκρότησης της χώρας, αποκτά πλέον εμπειρία στον χώρο των εταιρειών – τεχνοβλαστών (spin off). Eπί της ουσίας όμως δημιουργεί τώρα την πρώτη «κλασική» spin off εταιρεία ερευνητών του, που ανοίγει τα φτερά της σύντομα στην αγορά της Ελλάδας και του εξωτερικού. Οπως είναι γνωστό, ως τεχνοβλαστός ορίζεται κάθε νομικό πρόσωπο (με τη μορφή κεφαλαιουχικής εταιρείας) που συστήνεται για την εμπορική αξιοποίηση και εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων της επιστημονικής έρευνας, τα οποία προήλθαν είτε από καθηγητές του είτε από ερευνητικά έργα, χρηματοδοτούμενα ή μη, που εκτελέστηκαν στο πανεπιστήμιο.

Εργαστήρια. Ετσι, έπειτα από σχετική απόφαση της Συγκλήτου, το ΕΜΠ συμμετέχει στη δημιουργία της εταιρείας αυτής ως μέτοχος κατά 10%, με τα ποσά που θα κατατίθενται από αυτήν στα ταμεία του, όπως είναι σαφές, να επιστρέφουν στην έρευνα και στα εργαστήριά του. Πρόκειται για την εταιρεία EUCLIA που προέρχεται από τη Σχολή Χημικών Μηχανικών. Με «όπλο» την πληροφορική και εξειδικευμένα επιστημονικά εργαλεία που θα παρέχουν οι επιστήμονες της σχολής, η εταιρεία θα παρέμβει στον τομέα της υπολογιστικής πρόβλεψης των πιθανών ανεπιθύμητων παρενεργειών, για τον ανθρώπινο οργανισμό ή το περιβάλλον, φαρμάκων ή άλλων βιομηχανικών υλικών, περιορίζοντας, έτσι, στο ελάχιστο και την πρακτική των πειραμάτων σε ζώα.

«Και με τη βούλα της Συγκλήτου του ΕΜΠ προχωρά η σύσταση της πρώτης εταιρείας – τεχνοβλαστού του ΑΕΙ που κατέχει λόγω φυσιογνωμίας αλλά και παράδοσης, έτσι κι αλλιώς, κεντρική θέση στο οικοσύστημα καινοτομίας της χώρας», λέει στα «ΝΕΑ» ο πρύτανης του ιδρύματος Ανδρέας Μπουντουβής και συνεχίζει: «To EMΠ αναγνωρίζει την επιτακτική ανάγκη της διασύνδεσης έρευνας και καινοτομίας για την ανάπτυξη της χώρας, καθώς είναι πρωτοπόρο στο πρώτο. Αναγνωρίζει, όμως, ακόμη ότι η χώρα υστερεί σοβαρά στο δεύτερο. Ως έμπειρο τεχνολογικό πανεπιστήμιο έτσι, ανακτά τώρα το έδαφος στη διασύνδεση, ξεπερνώντας δυσκαμψίες και εσωστρέφεια, συμβάλλοντας καθοριστικά στην ανάπτυξη του σχετικού εγχώριου οικοσυστήματος. Η επιχειρηματικότητα μέσω ίδρυσης τεχνοβλαστών, εταιρειών που προωθούν την καινοτομία με βάση την αξιοποίηση της έρευνας στα πανεπιστήμια, οφείλει να ενισχυθεί συστηματικά, θεσμικά και οικονομικά από την πολιτεία. Οι εξελίξεις σε αυτή την κατεύθυνση είναι υποσχόμενες».

Στις προσπάθειες των ερευνητικών ομάδων του ιδρύματος, όπως λέει ο ίδιος, συμμετέχουν κατά κύριο λόγο νέοι, υποψήφιοι διδάκτορες και μεταδιδακτορικοί συνεργάτες, ώστε να αναλάβουν το ρίσκο της επιχειρηματικής προώθησης των ιδεών και επιτευγμάτων τους στοχεύοντας στην καινοτομία.

«εργαλεία» πληροφορικής. Η εταιρεία αυτή δημιουργήθηκε με σκοπό την αξιοποίηση προϊόντων λογισμικού που έχουν αναπτυχθεί στο πλαίσιο της δραστηριοποίησης της ομάδας των συμμετεχόντων σε ερευνητικά προγράμματα, με επιστημονικά υπεύθυνο τον καθηγητή της Σχολής Χημικών Μηχανικών Χαράλαμπο Σαρίμβεη. Οπως εξηγεί ο ίδιος, τα ερευνητικά προϊόντα του ιδρύματος που θα προκαλέσουν τη «μαγιά» για τη δημιουργία της εταιρείας αυτής θα παρέχουν υπηρεσίες Modelling as a Service (MaaS) και θα αυτοματοποιούν τις διαδικασίες κατασκευής, φιλοξενίας και διαμοιρασμού υπολογιστικών μοντέλων μέσω Διαδικτύου ή τοπικών εγκαταστάσεων στους εξυπηρετητές των χρηστών.

Επίσης, στις υπηρεσίες που θα παρέχει η εταιρεία περιλαμβάνονται η ανάλυση και διαχείριση δεδομένων, η εκπαίδευση και η υλοποίηση μοντέλων μηχανικής μάθησης και η ανάπτυξη εξειδικευμένων εργαλείων πληροφορικής (χημειοπληροφορική, νανοπληροφορική, φαρμακοπληροφορική) για επιχειρήσεις και κλάδους της βιομηχανίας που σχετίζονται με τις βιοεπιστήμες και τις επιστήμες ζωής, τα χημικά προϊόντα και τα προηγμένα υλικά. Ετσι, τα εξειδικευμένα επιστημονικά εργαλεία που θα παρέχει ο τεχνοβλαστός αυτός θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την υπολογιστική πρόβλεψη των ιδιοτήτων υλικών και φαρμάκων αλλά και πιθανών ανεπιθύμητων συνεπειών στην υγεία και στο περιβάλλον. Κάτι που μπορεί να φανεί ιδιαίτερα χρήσιμο σε βιομηχανικούς κλάδους, αφού θα επιταχύνει τις διαδικασίες ανακάλυψης νέων αποτελεσματικών αλλά ασφαλών στη χρήση τους φαρμάκων, υλικών ή προϊόντων.