Καλά κρατεί το χάσμα Βορρά – Νότου στην Ευρωπαϊκή Ενωση

Με την εμφάνιση της πανδημίας, την αναγκαστική χαλάρωση των δημοσιονομικών κανόνων που επέφερε και τη συγκρότηση του Ταμείου Ανάκαμψης, το οποίο θα χρηματοδοτείται μέσω ευρωομολόγων, λίγο έλειψε να ξεχάσουμε το περιβόητο χάσμα ανάμεσα στον Βορρά και τον Νότο της ΕΕ. Καθώς, όμως, η επιστροφή στην «κανονικότητα» έχει αρχίσει να αχνοφαίνεται στον ορίζοντα της Ευρώπης, όλα δείχνουν πως σύντομα όχι απλώς θα το θυμηθούμε, αλλά θα βρεθεί πάλι στην πρώτη γραμμή της ευρωπαϊκής πολιτικής επικαιρότητας.

Η εν εξελίξει ενεργειακή κρίση, με τις ελλείψεις σε φυσικό αέριο και τις μεγάλες αυξήσεις στις τιμές, αποτέλεσε άλλωστε την αφορμή ώστε το «χάσμα» να κάνει την εμφάνισή του και στη σύνοδο κορυφής, η οποία πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη και την Παρασκευή στις Βρυξέλλες. Εκεί, δηλαδή, όπου η Γερμανία και άλλες γειτονικές της χώρες απέρριψαν ουσιαστικά την πρόταση της Ισπανίας και άλλων Νοτίων για να αναλάβει η ΕΕ να παραγγείλει από τους διάφορους προμηθευτές τόση ποσότητα αερίου που να αρκεί για να καλύψει τις ανάγκες του συνόλου των κρατών – μελών τον χειμώνα. Κάτι, δηλαδή, σαν ένα είδος ενεργειακού ευρωομολόγου, με το οποίο οι ισχυροί θα αναλάβουν μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης. Μόνο που αυτή, ως γνωστόν, είναι μια διόλου δημοφιλής ιδέα στον ευρωπαϊκό Βορρά, οι εκπρόσωποι του οποίου επιστράτευσαν το επιχείρημα ότι η κρίση είναι προσωρινή και μπορεί να επιλυθεί αποτελεσματικά χωρίς τέτοιου είδους «ακραία» μέτρα, με τη βοήθεια της αγοράς και των κανόνων της προσφοράς και της ζήτησης. Την ίδια στιγμή, η εκκίνηση από την Κομισιόν της διαδικασίας που θα οδηγήσει στην τέταρτη αναθεώρηση του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης της ΕΕ είναι επίσης (σχεδόν) βέβαιο ότι θα ξαναφέρει στην επιφάνεια τις παλιές, γνωστές αντιθέσεις. Ηδη, Γαλλία και Ιταλία, μαζί με άλλα κράτη – μέλη του Νότου, έχουν ταχθεί δημοσίως και κατηγορηματικά υπέρ της χαλάρωσης των κανόνων και της μεταβολής των ορίων που αφορούν το έλλειμμα και το χρέος – ή, έστω, της μεγαλύτερης ευελιξίας στην ερμηνεία τους.

Το απέναντι «στρατόπεδο», ωστόσο, έχει διαμηνύσει πως δεν θα καταθέσει εύκολα τα όπλα. Παράλληλα, έχει ξεκαθαρίσει πως αντιμετωπίζει το Ταμείο Ανάκαμψης και την έκδοση ευρωομολόγων ως μια ad hoc επιλογή, που σε καμία περίπτωση δεν θα δεχθεί να μετατραπεί σε πάγια πρακτική.

Αναμφίβολα, πολλά θα κριθούν και από την επόμενη κυβέρνηση της Γερμανίας και τη στάση που θα κρατήσει. Αρκετοί θεωρούν πως με την παρουσία του Ολαφ Σολτς στη θέση του καγκελαρίου και με εταίρους τους Πράσινους (παρά την παρουσία του «σκληρού» FDP) το Βερολίνο θα αποδειχθεί πιο διαλλακτικό. Σημειώνουν δε ότι το σενάριό τους ενισχύεται και από την παραίτηση που υπέβαλε αυτή την εβδομάδα από την προεδρία της Κεντρικής Τράπεζας ο Γενς Βάιντμαν, ίσως το πιο ισχυρό «γεράκι» στις τάξεις της ΕΚΤ.