Εναλλακτικά μέσα μετακίνησης και πεζοδρομήσεις

Τα μεγάλα προβλήματα κυκλοφορίας που ζει η πρωτεύουσα, με δεδομένη την αδυναμία εύρεσης πρόσθετου χώρου για τα αυτοκίνητα, φέρνουν στο προσκήνιο τη συζήτηση για τις πολιτικές ενίσχυσης εναλλακτικών μέσων μετακίνησης, όπως η δημόσια συγκοινωνία, το ποδήλατο και το περπάτημα. Στις παραπάνω πολιτικές ανήκουν και ο Δακτύλιος και πολλοί άλλοι μικροί «δακτύλιοι» γύρω από τοπικά κέντρα, σχολεία, γειτονιές. Μια Αθήνα που δεν μπορεί να λειτουργεί με το αυτοκίνητο θα το μπορούσε θαυμάσια αν έδινε περισσότερο χώρο στα εναλλακτικά μέσα.

Ο Δακτύλιος σχεδιάστηκε το 1977 ως απάντηση στη ρύπανση. Διακόπηκε και επανήλθε το 1983 με στόχο τον κορεσμό που προφανώς οφείλεται στους στενούς δρόμους και στην εξάρτηση από το αυτοκίνητο. Το ανάλογο μέτρο της ηλεκτρονικής πληρωμής από το σπίτι διοδίων για την είσοδο στα κέντρα κάποιων ευρωπαϊκών πόλεων (π.χ. Λονδίνου, Στοκχόλμης κ.λπ.) παρουσιάζεται ρητά ως congestion charging (σε ελεύθερη μετάφραση «φόρος κορεσμού»).

Σήμερα ο Δακτύλιος ονομάζεται «πράσινος». Συνδέεται ξανά με τη ρύπανση και για αυτό το κριτήριο εισόδου δεν είναι το καθαρά τεχνικό, μονός-ζυγός αριθμός κυκλοφορίας, αλλά για το κάθε αυτοκίνητο το πόσο ρυπαίνει. Αν και ο νέος όρος μας απομακρύνει από τη βασική αιτία που είναι ο κορεσμός, είναι δικαιολογημένος διότι στα αέρια του θερμοκηπίου που παράγονται και από τα αυτοκίνητα οφείλεται η κλιματική απορρύθμιση, σοβαρή απειλή για την τύχη του πλανήτη και της ζωής πάνω του. Τον κορεσμό ωστόσο τον ζούμε και αυτό είναι επίσης κριτήριο για το πόσα αυτοκίνητα θα επιτρέπονται να κυκλοφορούν στο εσωτερικό του. Αξίζει να θυμηθούμε ότι το 1983, με 500.000 αυτοκίνητα ταξινομημένα στην Αττική, το «μέρα παρά μέρα» είχε ως θεωρητική επιδίωξη να μπορούν να κυκλοφορούν τα μισά. Σήμερα με σχεδόν έξι φορές περισσότερα, αν δείχναμε ανάλογη ευαισθησία για το αστικό περιβάλλον το «μία φορά τη βδομάδα» δεν θα αρκούσε. Με κριτήριο ένα όριο στην παραγωγή ρύπων είναι προφανές ότι κάθε μέρα θα αυξάνονταν τα εισερχόμενα αυτοκίνητα και τελικά αν όλα ήταν ηλεκτρικά πάλι θα βρισκόμαστε στα σημερινά επίπεδα κορεσμού.

Δεν θα πρέπει να υποτιμάται ότι ως «πράσινος» ο Δακτύλιος είναι πολιτικά χρωματισμένος. Τα μονά-ζυγά (φυσικά πριν αρχίσουν οι Αθηναίοι να αγοράζουν δεύτερο αυτοκίνητο) τους αφορούσαν όλους, πλούσιους και φτωχούς. Με την αγορά δεύτερου αυτοκινήτου δημιουργήθηκαν προνομιούχοι. Σήμερα με το καθαρό αυτοκίνητο που θα αποκτήσει το προνόμιο να κυκλοφορεί σε ένα κέντρο με αρχικά λιγότερα αυτοκίνητα η διάκριση επαναλαμβάνεται. Τελικά, το μοναδικό «δημοκρατικό» μέτρο, γιατί δεν παρακάμπτεται, είναι οι πεζοδρομήσεις. Συναντώνται σε πάρα πολλά ιστορικά κέντρα ευρωπαϊκών πόλεων, έστω και πολύ μικρότερης ιστορικής σημασίας.

Ο Θάνος Βλαστός είναι συγκοινωνιολόγος-πολεοδόμος, ομότιμος καθηγητής ΕΜΠ